Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 28/02/2021 10:00 GMT+7

Xây dựng nông thôn mới ở vùng dân tộc thiểu số: Còn nhiều thách thức

Biên phòng - Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Đảng và Nhà nước xác định là Chương trình mục tiêu quốc gia đến năm 2020. Qua 5 năm triển khai thực hiện, chương trình đã đạt được những thành tựu nhất định. Nhiều tỉnh/thành đã xây dựng đạt đủ 19 tiêu chí và về đích đúng thời hạn. Tuy nhiên, đối với các tỉnh miền núi nói chung, vùng núi phía Bắc nói riêng, chương trình xây dựng NTM còn đang gặp nhiều khó khăn, trở ngại do nhiều nguyên nhân, trong đó có một phần ảnh hưởng bởi các phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).

7cug_10a
Việc bố trí chuồng trại chăn nuôi gia súc gần nơi sinh hoạt của đồng bào DTTS đang là thách thức lớn trong việc thực hiện tiêu chí về môi trường. Ảnh: Bình Minh

Để từng bước giải quyết vấn đề nêu trên, Ủy ban Dân tộc (UBDT) đã phối hợp với Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam tiến hành nghiên cứu Đề tài "Ảnh hưởng của phong tục tập quán các DTTS khu vực miền núi phía Bắc đến hiệu quả xây dựng NTM". Cụ thể, theo kết quả điều tra 800 hộ DTTS ở các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Hà Giang và Hòa Bình của Ban Chủ nhiệm Đề tài thì tập quán sản xuất, phong tục của các dân tộc khu vực miền núi phía Bắc đã và đang ảnh hưởng đến quá trình thực hiện một số tiêu chí xây dựng NTM. Bên cạnh đó, một số tiêu chí đặt ra chưa phù hợp với thực tiễn miền núi như tiêu chí quy hoạch sử dụng đất, nơi cư trú, nghĩa địa, tiêu chí xây dựng và sử dụng nhà văn hóa; tiêu chí về môi trường, về tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh, tiêu chí xây dựng chợ, cơ cấu thu nhập…

Tiến sĩ Đặng Thị Hoa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu gia đình và giới, là  thành viên tham gia khảo sát cho biết, về đặc điểm tâm lý, nhận thức trong xây dựng NTM của đồng bào DTTS khu vực miền núi phía Bắc còn bị tác động bởi rào cản tâm lý, đó là khó chấp nhận sự thay đổi do phải chịu sự ràng buộc bởi các quy định của gia đình, dòng họ, cộng đồng, tộc người, thêm vào đó là khả năng thích nghi yếu, thiếu sự nhạy bén và khả năng thích ứng với cái mới, thiếu tính cạnh tranh... Chính vì vậy, khi tiếp xúc với các mô hình kinh tế xóa đói giảm nghèo, họ khó có thể tiếp cận và thực hiện theo hướng dẫn của các cơ quan chức năng".

Tiến sĩ Đặng Thị Hoa lấy ví dụ, theo tập quán đồng bào DTTS thường chăn nuôi gia súc thả rông hoặc nuôi nhốt ngay dưới gầm sàn nhà, đối với nhiều tộc người, gia súc chứng tỏ sự quyền uy nên họ rất ngại nuôi, nhốt xa chỗ ở. Tuy nhiên, trong xây dựng NTM, tiêu chí về môi trường rất quan trọng. Thực tế, tại các điểm mà đoàn khảo sát thì phần lớn các gia đình DTTS chưa đảm bảo được khoảng cách tiêu chuẩn giữa nhà ở và chuồng nuôi, nhốt gia súc.

Cùng quan điểm với Tiến sĩ Đặng Thị Hoa, Thạc sĩ Sầm Thị Dương, Ban Dân tộc tỉnh Hà Giang chia sẻ: "Ở địa phương chúng tôi, truyền thống của người Mông là du canh du cư. Từ năm 1998 đến nay, toàn tỉnh có 1.405 hộ/7.187 khẩu di cư tự do đến các vùng Tây Nguyên, Tây Bắc để sinh sống, trong đó, dân tộc Mông chiếm trên 95%”. Thạc sĩ Dương cho biết, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên là do đời sống quá khó khăn, thiếu đất sản xuất và một bộ phận bị các phần tử xấu xúi giục lôi kéo. Được biết, hiện nay, do được tuyên truyền cũng như thực hiện tốt công tác dân tộc, đầu tư hỗ trợ nên tỷ lệ di cư tự do ở Hà Giang đã giảm, tuy nhiên, vấn đề này rất khó giải quyết triệt để, do đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu chí an ninh trật tự xã hội trong xây dựng NTM.

Về vấn đề bất bình đẳng giới, Thạc sĩ Sầm Thị Dương chia sẻ, tập quán lâu đời của người Mông luôn đề cao vai trò người đàn ông và xem nhẹ vai trò người phụ nữ, chính điều này đã và đang là "lực cản" cho các cấp chính quyền trong việc  tuyên truyền cho đồng bào thực hiện các chính sách về dân số, kế hoạch hóa gia đình. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện các tiêu chí về y tế, củng cố hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật của chương trình xây dựng NTM.

Cùng quan điểm với các chuyên gia, Phó Giáo sư Trần Trung, quyền Giám đốc Học viện Dân tộc, UBDT cho rằng, qua thực tế triển khai 19 tiêu chí của chương trình quốc gia xây dựng NTM, nhiều tiêu chí liên quan đến văn hóa thực hiện tại vùng đồng bằng thì phù hợp, nhưng ở vùng núi lại chưa hợp lý. Ông nêu ví dụ thực tế ở vùng đồng bào DTTS thường hết sức khó khăn, tỉ lệ hộ nghèo cao, đi kèm với đó là tập quán canh tác lạc hậu nên đã ảnh hương rất lớn đến tiêu chí thu nhập bình quân đầu người/năm so với mức bình quân chung của địa phương.

bkms_10b
Một số tập quán sinh hoạt của đồng bào DTTS cũng đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM. Ảnh: Bình Minh

Phó Giáo sư Trần Trung chia sẻ thêm, để hạn chế những ảnh hưởng không có lợi của các phong tục tập quán của các nhóm DTTS đến việc thực hiện các tiêu chí xây dựng NTM, chúng ta cần có sự cân nhắc, điều chỉnh các tiêu chí cho phù hợp với từng dân tộc, từng tộc người, từng vùng miền. Thêm vào đó, cần có kế hoạch tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS thực hiện các nội dung liên quan đến hôn nhân, gia đình bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống… Bên cạnh đó, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải rà soát, thống kê một số phong tục tập quán tiêu biểu của đồng bào các DTTS đang cư trú trên khu vực miền núi phía Bắc. Trên cơ sở đó, nghiên cứu, xác định cơ chế tác động của phong tục, tập quán đối với chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội… Kết quả nghiên cứu sẽ là giải pháp kết hợp phát huy những yếu tố tích cực, đồng thời khắc phục, hạn chế yếu tố gây cản trở trong đời sống văn hóa của đồng bào các DTTS, làm giảm hiệu quả xây dựng NTM.

Liên quan đến vấn đề này,  ông Phan Văn Hùng, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT cho biết, chúng ta cần nhận diện những yếu tố tích cực và tiêu cực của các phong tục tập quán các dân tộc để từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết các mâu thuẫn còn tồn tại. Nếu việc xây dựng NTM loại bỏ toàn bộ các phong tục tập quán của đồng bào thì chương trình xem như không thành công và không phát huy được sức mạnh của cộng đồng. Ông cho biết thêm, hiện nay, điều chúng ta đang cần là các giải pháp nhằm giải quyết các mâu thuẫn còn tồn tại, phân tích những tác động, ảnh hưởng của nó đến các tiêu chí của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM; qua đó đề xuất các giải pháp, ứng dụng để hướng dẫn người dân bảo tồn và phát huy những giá trị tích cực của các phong tục tập quán trong quá trình xây dựng NTM.

Bình Minh

Bình luận

ZALO