Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 02/08/2021 01:12 GMT+7

Về Quản Bạ nghe hát dân ca Mông

Biên phòng - Phiên chợ sớm nơi phố núi Quản Bạ (Hà Giang) còn lẩn khuất trong ánh sương mờ, nhưng các cô gái, chàng trai gùi đeo trĩu vai dong ngựa về chợ, miệng luôn cất lên những câu hát dân ca ngọt ngào và da diết. Quản Bạ bây giờ không còn vẻ hoang sơ như xưa kia, bởi hơi hướng của phố chợ miền xuôi đã tràn ngập, nhưng dấu ấn văn hóa của người Mông thì không lẫn vào đâu được.

p5ei_9b
Thiếu nữ Mông múa hát theo tiếng khèn của chàng trai Mông. Ảnh: Hoa Hạ

Từ thành phố Hà Giang, để lên được Quản Bạ, chúng tôi phải đi khoảng 46km về phía Bắc, vượt qua dốc Bắc Sum cao ngất mây vờn mới lên đến Cổng Trời. Đứng ở Cổng Trời, nhìn về phía xa, Quản Bạ hiện lên như một bức tranh sương, núi tuyệt đẹp, khiến tôi có cảm giác với tay ra có thể cầm nắm được cả vùng đất của người Mông hoa và Mông đỏ này. Nhưng điều đặc biệt nhất của Quản Bạ hôm nay chính là cái thung lũng rộng bằng phẳng, rực rỡ với những khu nhà tầng cao thấp chen nhau.

Giữa cái se lạnh của non ngàn, tiếng khèn, tiếng sáo như chơi vơi, bổng trầm, vấn vít lòng người. Giữa thiên nhiên hùng vĩ, tôi có cảm giác người Mông như đang say vào giai điệu dân ca hồn nhiên và quyến rũ của họ. Và trong buổi sáng mờ sương ấy, tôi nghe rõ giai điệu ngọt ngào của một cô gái Mông cất lên, len lỏi qua giữa núi cao, rừng thẳm: "Nước chảy, mặc nước chảy/ Đất không chảy được đâu"...

Tôi quay sang người bạn dẫn đường, anh cười bảo: "Đó chính là một vài câu gốc trong điệu Khớư Xìa (có nghĩa là lời ca), sau này nó biến thể thành: "Em ơi! Nước chảy được nước chảy/ Đất không chảy được thì đất đứng/ Anh đi được, anh cứ đi/ Em không đi, em sẽ phải lên núi lên đồi em than./ Nước chảy được nước chảy/ Đất không chảy được thì đất đứng/ Anh đi được, anh cứ đi/ Em không đi, em sẽ phải lên núi lên đồi em khóc"...

Phần lớn người Mông, ai cũng biết mấy làn điệu này. Chiếm số lượng lớn trong điệu Khớư Xìa là những bài ca giao duyên của trai gái Mông: "Con gái yêu phải con trai/ Khác nào sàng lớn, sàng bé/ Sàng tốt sợi chỉ tình/ Trên trời anh đã yêu/ Dưới trần anh yêu đủ/ Chỉ riêng em/ Mới xứng chăm sóc giúp anh một gia đình"... Nổi tiếng trong dân ca người Mông Quản Bạ là hàng loạt các làn điệu hát đối đáp của nam nữ thanh niên. Khi chợ tàn, từng tốp trai gái dạo chơi trên sườn núi và giao lưu với nhau bằng những lời ca ngẫu hứng: "Anh rằng: Em ơi! Tình yêu đôi ta đẹp ngần này/ Đã nói nhiều nhưng ta chưa nói hết/ Vẫn còn một điều ngây ngất ở trong em/ Em rằng: Anh ơi!/ Chúng mình dù tâm sự hay đến mấy/ Nhưng mới gặp gỡ lần đầu/ Muốn nói với anh bằng điều khác/ Nhưng vì chưa hiểu nổi trái tim anh...".

Trong mỗi tình yêu thường kết thúc bằng một đám cưới. Tuy nhiên, người Mông đi đến hôn nhân và những làn điệu hát được diễn ra theo suốt hành trình nghi lễ cưới xin từ buổi đi hỏi dâu, vào nhà đến xin chỗ ngồi, xin giao lễ và xin đón dâu về... Vì thế, mỗi khi đám cưới người Mông diễn ra, với họ hàng, bạn bè đấy là những ngày hội sinh hoạt văn hóa sinh động, hấp dẫn và để lại nhiều ấn tượng sâu sắc.

Mỗi dân tộc thiểu số ở vùng cao phía Bắc nước ta đều có những làn điệu dân ca riêng và người Mông cũng thế. Các trò chơi, các hình thức văn nghệ dân gian của người Mông đều được tái hiện một cách hồn nhiên với các giai điệu ngọt ngào. Khi buổi chợ sắp vãn, tiếng khèn lá réo rắt lâm ly của một chàng trai chợt cất lên. Anh bạn dẫn đường bảo: "Đối với người Mông, khi tiếng khèn cất lên tất cả đều biết nó nói gì. Và tiếng khèn của chàng trai ấy mang ý nghĩa: "Nước trôi được thì nước cứ trôi/ Đất không trôi được thì đất ở lại/ Anh đi được thì anh cứ đi/ Em không đi được thì em ở lại với đất...".

Nhóm chúng tôi nghe xong đã phải sững sờ, không phải vì nó lâm li bi đát mà cách biến thể trong dân ca Mông quá ư tài tình và người Mông sử dụng nó rất điêu luyện. Vẫn cứ yêu, cứ kiên định, cứ trách móc nhưng xem ra nó đã thoát khỏi các chi tiết, trở nên khái quát hơn, tinh diệu hơn, đã biến thành một bài tình ca hoàn chỉnh. Một khổ thơ hay đến thế, lạ đến thế, day dứt lòng người đến thế.

Hàng trăm năm quen lăn lộn với những cuộc du canh, du cư, các bài dân ca của người Mông như món ăn tinh thần luôn song hành và không bao giờ thiếu vắng trong sinh hoạt đời sống hằng ngày. Mặc cho cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhưng những bài dân ca Mông vẫn luôn là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ người Mông và níu kéo bao bước chân du khách thập phương đến với nơi này!

Thanh Thuận

Bình luận

ZALO