Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ tư, 14/04/2021 09:11 GMT+7

Văn học, nghệ thuật với việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam

Biên phòng - Mới đây, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật (VHNT) Trung ương đã tổ chức Hội thảo khoa học toàn quốc “VHNT với việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam". Gần 100 bài tham luận của các nhà nghiên cứu lý luận, phê bình văn học, các học giả... đã được gửi về Hội thảo. Nội dung các bài tham luận bàn về nhiều khía cạnh, trong đó tập trung vào các vấn đề chính: Thực trạng đời sống VHNT hiện nay, quan hệ biện chứng giữa văn hóa nghệ thuật với xây dựng nhân cách con người. Một số bài tham luận cố gắng làm rõ trách nhiệm của văn nghệ sĩ với việc xây dựng nhân cách con người, xác định cụ thể trách nhiệm của các khâu trong hoạt động VHNT gồm: Sáng tác; quảng bá và lý luận phê bình…

w0nk_19-1.jpg
Trong bối cảnh hội nhập, văn học, nghệ thuật cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam. Ảnh: Bình Minh

Thực trạng đầy thách thức

Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực, đạt được những kết quả quan trọng. Nhưng vẫn còn không ít những khiếm khuyết, yếu kém, bất cập trong xây dựng con người và môi trường văn hóa.

Thẳng thắn đánh giá vào đời sống VHNT nước nhà, PGS-TS Nguyễn Hồng Vinh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình VHNT Trung ương cho biết, hiện nay, trong lĩnh vực VHNT, chức năng giải trí đang có xu hướng lấn át chức năng giáo dục. Thực tế, trong đời sống văn học, hiện có rất ít những tác phẩm có giá trị nghệ thuật, giáo dục cao, phần lớn chỉ tập trung chạy theo thị hiếu hoặc tập trung khai thác những sự kiện giật gân câu khách. Đây là thực trạng báo động, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống và nhân cách thế hệ trẻ hiện nay.

Đi sâu vào vấn đề trong đời sống VHNT, Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Nhật Minh cho rằng, thực tế hiện nay, các tác phẩm VHNT chưa tạo được sức hút đối với công chúng. Ông lấy ví dụ nhiều bộ phim đạt giải dù công chiếu miễn phí nhưng chưa thu hút được khán giả, trong khi dòng phim "thị trường" có doanh thu hàng chục tỉ đồng. Còn trên thị trường xuất bản, tỷ lệ sách có nội dung về truyền thống cách mạng, giáo dục đạo đức còn rất thấp. Sách dành cho lứa tuổi thiếu nhi nhiều nhưng đa phần là những ấn phẩm cẩu thả, thiếu tính giáo dục và chạy theo doanh số đơn thuần…

Ở một khía cạnh khác, PGS-TS Đào Duy Quát, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận, phê bình VHNT Trung ương cho rằng, thực tế mặc dù được Đảng và Nhà nước quan tâm, song lĩnh vực văn hóa văn nghệ chưa tương xứng với sự phát triển kinh tế. Đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều nơi, nhất là ở vùng núi, vùng sâu, vùng xa còn nghèo nàn, có sự chênh lệch lớn so với vùng đồng bằng.

Một thực tế nghiêm trọng khác cũng đang diễn ra là tình trạng thiếu lành mạnh, tiếp thu ào ạt không lựa chọn các trào lưu tư tưởng, nghệ thuật từ nước ngoài dẫn đến rối loạn, làm mất đi bản sắc dân tộc Việt Nam. Ông cho biết thêm: "Không chỉ ở hướng tiếp cận, hướng sáng tác cũng đang có những mặt tiêu cực. Một số trường hợp, người sáng tác vì nhiều lý do chỉ tập trung tô đậm mặt đen tối, xấu xa của cuộc sống hiện tại. Thậm chí, có tác giả bị các thế lực cơ hội, thù địch lôi kéo đã sáng tác các tác phẩm xuyên tạc, bóp méo lịch sử hay truyền bá các tác phẩm độc hại, đi ngược lại lợi ích của nhân dân, đất nước".

Phát huy vai trò định hướng quần chúng

Để xây dựng đạo đức, nhân cách, lối sống con người Việt Nam, điều được nhấn mạnh nhất là việc phải có một chuẩn mực về đạo đức, nhân cách và lối sống của con người Việt. Ở khía cạnh này, cách tiếp cận của các nhà nghiên cứu VHNT là nhìn thấy rõ cả hai mặt ưu và khuyết, trong đó, điều quan trọng nhất là thấy mặt khuyết để sửa chữa chứ không phải để chê bai, tự ti. Sớm khắc phục tình trạng đề cao quá mức chức năng giải trí, tôn sùng chủ nghĩa hình thức dẫn đến "lệch chuẩn" trong các loại hình VHNT. Kịp thời phát hiện, cổ vũ những tác phẩm hay có giá trị bồi dưỡng đạo đức, nhân cách con người.

PGS-TS Đào Duy Quát chia sẻ: "Trong bối cảnh hiện nay, đội ngũ văn nghệ sĩ cần phải sáng tạo nên những hình tượng nghệ thuật có sức cảm hóa, thúc đẩy con người vươn tới sự hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống tốt đẹp theo quy luật của tình cảm, của cái đẹp, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, phấn đấu sáng tạo nhiều tác phẩm VHNT có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần ngày càng tăng của nhân dân.

Bên cạnh đó, các nhà quản lý cũng cần có những biện pháp cụ thể để VHNT phát triển lành mạnh trên cơ sở gìn giữ, phát huy những giá trị của VHNT dân tộc, tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài".

Ở một khía cạnh khác, PGS-TS Lương Hồng Quang, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa nghệ thuật quốc gia cho rằng, VHNT cần đóng vai trò lớn hơn trong việc xây dựng "sức đề kháng văn hóa" cho nhân dân, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay.

Theo ông Quang, điều này có vai trò cực kỳ quan trọng đối với việc giữ gìn, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam vì nếu "sức đề kháng văn hóa" non nớt, nhu nhược, yếu kém sẽ là "mảnh đất màu mỡ" cho các "vi-rút văn hóa" độc hại có cơ hội xâm nhập, phát triển, lây lan, làm xói mói tâm hồn, cốt cách dân tộc.

Ngược lại, "sức đề kháng văn hóa" mạnh sẽ góp phần bảo đảm cho văn hóa Việt Nam không những giữ gìn được gốc gác, cội nguồn, bản sắc của mình, mà còn có thể đẩy lùi, tiêu trừ, loại bỏ được các "tạp chất gây hại" cho môi trường văn hóa dân tộc, giúp xã hội ngăn ngừa, phòng chống những luồng văn hóa độc hại từ bên ngoài.

Tại cuộc Hội thảo quan trọng này, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã phát biểu nêu bật vai trò quan trọng của VHNT liên quan đến yếu tố phát triển con người. Chủ tịch nước Trương Tấn Sang nhấn mạnh, việc hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống trong giai đoạn đầu đời của mỗi con người có vị trí đặc biệt quan trọng, đòi hỏi văn nghệ sĩ cần coi trọng sáng tạo các tác phẩm VHNT cho thiếu niên, nhi đồng, gắn chặt với việc nâng cao chất lượng giáo dục thẩm mỹ, dạy VHNT trong hệ thống giáo dục phổ thông.

Đội ngũ lý luận, phê bình VHNT cần được quan tâm xây dựng phát triển cả về chất lượng và số lượng trong toàn bộ lĩnh vực văn hóa văn nghệ, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, thật sự góp sức thẩm định đúng đắn các giá trị đích thực các tác phẩm văn hóa văn nghệ và giáo dục thẩm mỹ, làm tốt vai trò định hướng dư luận xã hội trong quá trình sáng tác, quảng bá, biểu diễn văn hóa, nghệ thuật.

Theo Chủ tịch nước, để giáo dục nhân cách và lối sống cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ Việt Nam, trong giai đoạn hiện nay, các tác phẩm VHNT cần tiếp tục phát huy sức mạnh vốn có, chắt lọc từ lịch sử vẻ vang của dân tộc để xây dựng những câu chuyện, hình tượng nhân vật hấp dẫn người xem, qua đó nêu những tấm gương sang để thế hệ trẻ noi theo.
Bình Minh

Bình luận

ZALO