Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 03/12/2021 06:01 GMT+7

Văn hóa - Sức mạnh nội sinh của dân tộc

Biên phòng - Sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã hội nhập sâu rộng vào cộng đồng quốc tế, trong đó có lĩnh vực văn hóa. Quá trình hội nhập quốc tế về văn hóa, là cơ hội tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, để làm phong phú thêm đời sống tinh thần của nhân dân, nhưng bên cạnh đó vẫn phải chịu sự tác động hai chiều. Để văn hóa Việt Nam tiên tiến phù hợp với xu thế phát triển của thời đại, đòi hỏi phải có những bước đi, giải pháp cụ thể, thích hợp, một mặt giữ gìn, hoàn thiện bản sắc văn hóa dân tộc; mặt khác hạn chế những tác động tiêu cực, mặt trái của toàn cầu hóa về văn hóa.

ab6l_7a-1.jpg
Lễ cấp sắc của dân tộc Dao ở Cao Bằng đang được Nhà nước bảo tồn,
phục dựng. Ảnh: Kim Thoa

Văn hóa Việt Nam với sự phong phú, đa dạng bản sắc văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc anh em đã và đang chịu tác động mạnh của quá trình hội nhập quốc tế về văn hóa. Đặc biệt, văn hóa của một số dân tộc thiểu số (DTTS) có nguy cơ bị mai một, mất dần bản sắc, nhất là tiếng nói, chữ viết, trang phục, lễ hội, tín ngưỡng...

Sự pha tạp, biến thái diễn ra ngày càng phức tạp trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc. Tình trạng này sẽ dẫn tới nguy cơ giảm sút ý chí tự lực, tự cường, giảm sút niềm tự hào dân tộc, là kẽ hở để các loại văn hóa độc hại, các tôn giáo trái phép xâm nhập vào đời sống của nhân dân, nhất là vùng đồng bào DTTS.

Quá trình hội nhập văn hóa quốc tế đang có những lực lượng muốn áp đặt hệ giá trị của mình cho các nước khác, thông qua và lợi dụng quốc tế hóa để can thiệp vào nội bộ của các nước, buộc các nước phải lệ thuộc vào mình. Quốc tế hóa là điều kiện, là tiền đề cho hội nhập văn hóa, chuyển giao công nghệ hiện đại, liên kết trí tuệ, phát triển của các quốc gia dân tộc. Nhưng đồng thời, quốc tế hóa cũng có thể đánh mất bản sắc dân tộc, đánh mất chủ quyền quốc gia.

Đối với Việt Nam, các thế lực thù địch đã và đang sử dụng hệ thống truyền thông và giao lưu, hội nhập văn hóa để thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình" với mục đích xóa bỏ chế độ XHCN mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã lựa chọn và đang nỗ lực xây dựng. Chống lại xu thế nhất thể hóa lối sống, áp đặt văn hóa là vấn đề giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc của nhiều quốc gia, dân tộc, đây là xu hướng tích cực. Bên cạnh xu hướng tích cực đó, lại xuất hiện một xu hướng tiêu cực là khuyến khích sự trỗi dậy của chủ nghĩa cực đoan, nhằm gây ra những xung đột chính trị, xung đột văn hóa, tôn giáo, nhằm khuyến khích chủ nghĩa ly khai, hận thù dân tộc và khủng bố quốc tế...

Những xu hướng ấy đều tác động đến văn hóa Việt Nam nói riêng và tác động đến đời sống xã hội nói chung. Vì thế, trên lĩnh vực văn hóa cần phải có sự định hướng cho phù hợp, đồng thời, tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa dựa trên cơ sở những nguyên tắc cốt lõi sau đây:

Một là, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc. Bản sắc văn hóa truyền thống tạo nên cốt cách, bản lĩnh, sức sống của một dân tộc, từ cội nguồn đó làm nảy sinh và hoàn thiện ý thức dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa, chính các yếu tố đó đã gắn kết, quy tụ, đoàn kết các thành viên cộng đồng, tạo nên thế và lực của dân tộc. Đây chính là nguyên tắc quan trọng nhất để bảo vệ, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập, tiếp thu những tinh hoa văn hóa thế giới.

Hai là, hội nhập văn hóa phải có sự tiếp thu có chọn lọc những giá trị của các nền văn hóa khác. Lịch sử phát triển văn hóa Việt Nam đã có sự tiếp thu nhiều giá trị văn hóa của các nền văn hóa khác nhau như: Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Pháp, Nga, Mỹ... Khu vực miền núi và dân tộc còn có sự hiện diện, giao thoa trực tiếp, thường xuyên của văn hóa các dân tộc các nước láng giềng. Cùng với sự phát triển, sự hiện diện của các giá trị đó ngày càng được tăng cường bởi sự mở rộng hợp tác quốc tế cùng sự lan tỏa với cường độ cao của văn hóa, văn minh, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng trên phạm vi toàn cầu.

Ba là, kiên quyết ngăn ngừa và đấu tranh chống sự xâm nhập các sản phẩm văn hóa độc hại. Ngăn chặn sự xâm nhập các sản phẩm văn hóa độc hại là nhiệm vụ của tất cả các giai đoạn phát triển nhằm bảo vệ các giá trị của văn hóa dân tộc. Đặc biệt, trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng, việc bảo vệ các giá trị văn hóa Việt Nam thật sự cần thiết để chống lại chiến lược "diễn biến hòa bình" mà các thế lực thù địch đang sử dụng để tấn công chế độ XHCN.

Bốn là, trong quá trình hội nhập văn hóa, chúng ta không chỉ tiếp nhận các giá trị từ thế giới, trái lại, chúng ta còn phải đóng góp cho cộng đồng quốc tế các giá trị văn hóa của Việt Nam để góp phần làm phong phú, đa dạng giá trị văn hóa của nhân loại. Hoạt động giao lưu, hội nhập văn hóa là hoạt động có vay và có trả. Thông qua việc giới thiệu lịch sử, đất nước, con người và văn hóa Việt Nam ra thế giới để cộng đồng quốc tế ngày một hiểu biết sâu sắc hơn về đất nước, con người Việt Nam và sẵn sàng làm bạn với chúng ta.

Dự thảo Báo cáo Chính trị Đại hội XII của Đảng đã xác định phương hướng: Các cấp, các ngành phải nhận thức đầy đủ và thực hiện có kết quả mục tiêu: Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân-thiện-mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh". Trên tinh thần đó, để giữ gìn, hoàn thiện và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Các cơ quan chức năng của Nhà nước cần tiến hành khảo sát, sưu tầm, nghiên cứu, đánh giá toàn diện các giá trị văn hóa truyền thống, từ văn hóa, văn nghệ dân gian, đến phong tục tập quán, lễ hội, tổ chức gia đình, làng bản, dòng họ... Qua đó, phân loại những giá trị văn hóa để bảo tồn phát triển, đồng thời, tiến hành loại bỏ các giá trị cũ lỗi thời, gây cản trở cho sự phát triển.

Bên cạnh đó, tập trung xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong các cộng đồng dân tộc. Phát huy tính tích cực, xây dựng các cộng đồng gia đình, dòng họ, cộng đồng làng bản, khu dân cư thành một môi trường văn hóa lành mạnh. Từng bước đưa dần các chuẩn mực của pháp luật, đạo đức xã hội chủ nghĩa vào các cộng đồng gia đình, bản và dòng họ, để các cộng đồng này thực sự là môi trường văn hóa lành mạnh.

Song song với khôi phục và phát huy các hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, lễ hội truyền thống tốt đẹp trong cộng đồng các dân tộc để nhen lên, duy trì, bảo tồn các loại hình văn hóa - văn nghệ truyền thống. Đồng thời, nâng cao chất lượng, hiệu quả các cuộc vận động văn hóa, phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư"; từng bước thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền và trong các cộng đồng dân tộc.

Một vấn đề hết sức quan trọng đó là huy động sức mạnh toàn xã hội tham gia bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; tăng cường tổ chức các hoạt động văn hóa truyền thống để phát huy, phổ biến các giá trị trong bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam; xây dựng mô hình song ngữ đa văn hóa ở vùng đồng bào DTTS. Các chính sách ưu đãi cũng cần được nghiên cứu triển khai nhằm phát triển đội ngũ cán bộ văn hóa, đảm bảo đủ số lượng và chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển của các địa phương; có chính sách quy tụ đội ngũ trí thức, nghệ nhân trên các lĩnh vực để tập trung sưu tầm, nghiên cứu, biên soạn, xuất bản các công trình về văn hóa dân tộc.

Trong giai đoạn hiện nay, cần nâng cao chất lượng thông tin, tuyên truyền ở vùng DTTS miền núi, tiếp tục hoàn thành Đề án phủ sóng truyền hình, truyền thanh trong toàn quốc và duy trì Đề án cấp phát sách, báo, tạp chí cho vùng đồng bào DTTS đặc biệt khó khăn để kịp thời thông tin, phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ đến với người dân.

Kim Thoa

Bình luận

ZALO