Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 18/04/2021 05:58 GMT+7

Văn hóa Si La trước nguy cơ mai một trong xã hội hiện đại

Biên phòng - Sau 12 năm triển khai thực hiện Dự án “Hỗ trợ phát triển các dân tộc rất ít người” đến với các bản đồng bào dân tộc Si La ở 2 tỉnh Lai Châu và Điện Biên, người Si La đã thoát khỏi tình trạng chậm tiến và lạc hậu, cuộc sống của bà con ngày một khởi sắc, hòa nhập mạnh mẽ với cộng đồng các dân tộc trong vùng Tây Bắc. Tuy nhiên, cùng chung mối lo của các dân tộc ít người, đồng bào Si La đang đứng trước nguy cơ mai một, biến dạng hoặc mất đi bản sắc văn hóa truyền thống...

21a
Con em đồng bào dân tộc Si La được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ kinh phí sinh hoạt, đồ dùng học tập để đến trường. Ảnh: CTV

Sức sống trên núi cao và mây mù

Theo kết quả điều tra dân số, dân tộc Si La hiện có 840 người sinh sống tập trung tại các bản Seo Hay, Sì Thâu Chải (xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu) và Nậm Xin (xã Chung Chải, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên).

Chủ tịch UBND xã Chung Chải, Lỳ Lòng Tá đích thân đưa tôi đến bản Nậm Xin cách trung tâm xã Chung Chải hơn 12 cây số, nơi cư trú của 45 hộ, 213 người dân tộc Si La. Chủ tịch Tá cho biết: Người Si La ở bản Nậm Xin có nguồn gốc từ Seo Hai và Sì Thâu Chải di cư tự do về đây từ năm 1973. Thời điểm đó, dân số của bản Nậm Xin chỉ có 131 khẩu.

Suốt một thời gian dài, những người di cư gần như sống cách biệt với thế giới xung quanh trên núi cao không đường giao thông, không điện, không nước sinh hoạt... Đồng bào sống phụ thuộc chủ yếu vào các sản vật tự nhiên và một phần vào nương rẫy, sản xuất tự cung tự cấp. Cái nghèo, cái khó, cộng với những luận điệu tuyên truyền sai trái của kẻ xấu về nguồn gốc của dân tộc Si La lại càng khiến đồng bào sống tách biệt hơn với cộng đồng xã hội. Điều kiện sống khó khăn, không được hưởng thụ các dịch vụ y tế, xã hội, cộng với hủ tục nặng nề khiến đồng bào Si La ở Nậm Xin nằm trong nguy cơ cao về suy thoái giống nòi.

Thế nên, Dự án “Hỗ trợ phát triển dân tộc Si La ở bản Nậm Xin” được triển khai từ năm 2005 thực sự là cứu cánh đối với những người anh em yếm thế. Hiệu quả của Dự án thể hiện rõ nét trên 27ha ruộng nước, gần 100ha ruộng nương cùng hệ thống thủy lợi, kênh mương nội đồng khép kín; ô tô vận chuyển hàng hóa đến tận bản và nước sinh hoạt về từng căn nhà đạt tiêu chuẩn nước sạch đã làm thay đổi diện mạo vùng đất hoang vu năm nào. Ngoài cấy lúa nước, trồng ngô, bà con đã biết trồng và bảo vệ rừng kết hợp với chăn nuôi gia súc, gia cầm, phần nào đáp ứng được nhu cầu lương thực, thực phẩm tại chỗ. Bà con tiếp cận nhanh với những tiến bộ khoa học - kỹ thuật, học hỏi các mô hình phát triển kinh tế hiệu quả ở các vùng miền... Nhiều gia đình quy hoạch được khu sản xuất khép kín theo hướng hàng hóa, mang lại nguồn thu ổn định hằng năm.

Bước phát triển bền vững trong cộng đồng người Si La ở Nậm Xin chính là một thế hệ trẻ được Nhà nước quan tâm chăm lo từ việc học tập, đào tạo nguồn nhân lực, chăm sóc sức khỏe đến hưởng thụ văn hóa, tinh thần. Hiện, gần 100 con em đồng bào Si La được trợ cấp toàn bộ khi đi học: Tiền, gạo, chăn, màn, quần áo, sách vở... Nhiều em đã hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông trung học và tiếp tục theo học tại các trường cao đẳng, trường dạy nghề tại Điện Biên.

Khoảng lắng trong phát triển

Các chính sách của Đảng và Nhà nước đến với bản người Si La, giúp đồng bào vơi bớt khó khăn, thiếu thốn. Nhưng mối lo về tình trạng dân số tăng chậm vẫn còn đó do quan hệ hôn nhân cận huyết thống, nhiều cặp vợ chồng không có con, tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dưỡng trên 50% và tỷ lệ trẻ sơ sinh bị tử vong chiếm tới 10%... Thế nên suốt 24 năm qua, dân số dân tộc Si La ở bản Nậm Xin chỉ tăng vẻn vẹn 82 người.

Bà Chu Thùy Liên, Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh Điện Biên cho rằng: Tỷ lệ dân số Si La tăng trưởng chậm không phải là điều đáng lo ngại nhất vì chất lượng đời sống của bà con đang ngày càng được nâng lên. Vấn đề bức xúc nhất hiện nay là văn hóa Si La đang có nguy cơ mai một, đặc biệt là phong tục, tập quán, trang phục truyền thống và ngôn ngữ bị đồng hóa. Bảo tồn văn hóa dân tộc, phát triển bền vững cho cộng đồng Si La thực sự là một thách thức đặt ra cho các cấp, các ngành của tỉnh Điện Biên.

edfh_21b
Đồng bào Si La ở bản Nậm Xin được tiếp cận nhanh với thông tin để nâng cao tri thức. Ảnh: CTV

Đưa tôi đến thăm các gia đình trong bản, Trưởng bản Nậm Xin Lỳ Hồng Sơn không giấu nổi nỗi buồn khi từ ngày hòa nhập với cộng đồng dân cư dưới vùng thấp, thế hệ trẻ hầu như không biết đến các làn điệu dân ca, dân vũ của dân tộc mình. Chỉ cho tôi những thiếu nữ trong bản mặc quần Jin, áo phông phóng xe máy ào qua trước hiên nhà, ông Sơn tỏ vẻ tiếc nuối về nét đẹp truyền thống trang phục của người Si La đã thất truyền. Không chỉ riêng trang phục, ngôn ngữ của đồng bào Si La đang bị đồng hóa khi tiếng nói lai căng với một số dân tộc khác nói chung ngôn ngữ Tạng - Miến như Hà Nhì, La Hủ, Mông, Cống. Đáng lo ngại khi nhiều giá trị văn hóa phi vật thể được lưu truyền, nuôi dưỡng từ bao đời nay chỉ còn trong trí nhớ, tiềm thức của những người cao tuổi.

Trong nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Si La, những năm qua, ngành Văn hóa tỉnh Điện Biên đã tăng cường nguồn lực và phương tiện cho hoạt động bảo tồn văn hóa vật thể và phi vật thể dân tộc Si La như: Phục dựng các loại hình văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền; biên soạn, dịch thuật, phân loại lưu giữ ngữ văn truyền miệng, tri thức dân gian; hỗ trợ kinh phí cho đồng bào Si La tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, giúp bà con duy trì và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

Huyện Mường Nhé đã tổ chức tại bản Nậm Xin các lớp truyền dạy, sản xuất trang phục truyền thống của phụ nữ và túi đan bằng tơ dây sắn rừng, đồng thời, hỗ trợ quảng bá đồ thủ công Si La trở thành sản phẩm du lịch độc đáo. Bên cạnh đó, UBND xã Chung Chải đã mua một số nhạc cụ truyền thống và mời nghệ nhân bản Seo Hay về Nậm Xin truyền dạy, luyện tập các làn điệu dân ca, dân vũ và trò chơi dân gian cho bà con, hướng tới mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng...

Chúng tôi rời Nậm Xin, mang theo nỗi niềm của Trưởng bản Lỳ Hồng Sơn gửi gắm, nhưng một thực tế không thế chối bỏ rằng: Muốn giữ gìn và phát triển văn hóa truyền thống thì vai trò chủ thể quan trọng nhất lại chính là cộng đồng người Si La. Không ai có thể làm thay vai trò cộng đồng. Gìn giữ những phong tục truyền thống còn lại và chăm lo cho thế hệ tương lai, chính là việc làm cần thiết để cộng đồng Si La tiếp tục phát triển trong xã hội hiện đại.

Long Ngũ

Bình luận

ZALO