Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ năm, 02/12/2021 05:00 GMT+7

Vấn đề hạt nhân I-ran đạt tiến bộ mới

Biên phòng - Ngày 22/2, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri và người đồng cấp I-ran Mô-ha-mát Gia-vát Gia-ríp đã có cuộc hội đàm tại Giơ-ne-vơ (Thụy Sỹ), sau khi bị trì hoãn nhiều giờ tại Luân Đôn (Anh).

iran-1.jpg
Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (trái) và người đồng cấp I-ran Mô-ha-mát Gia-vát Gia-ríp. Ảnh: Presstv

Mỹ - I-ran “đã hiểu nhau” hơn....

Cuộc hội đàm được tiến hành trong bầu không khí khẩn trương khi đồng hồ đang đếm ngược tới thời hạn chót (ngày 31/3) nhằm đi tới nhất trí về một thỏa thuận khung. Các nhà ngoại giao Mỹ và I-ran đã gặp nhau tại Giơ-ne-vơ từ ngày 20/2, và các nhà đàm phán cấp cao của nhóm P5+1 (gồm Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga, Mỹ và Đức) cũng đã gặp các nhà đàm phán I-ran trong ngày 22/2 nhằm giúp thúc đẩy các cuộc đàm phán hạt nhân.

Kết thúc hội đàm, Mỹ và I-ran đã thông báo đang tiến đến một thỏa thuận mà theo đó, các hoạt động hạt nhân của Tê-hê-ran sẽ bị kiểm soát trong ít nhất 10 năm tới, và sau đó phương Tây sẽ từ từ nới lỏng những hạn chế đối với các chương trình có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân của nước này. Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri cho biết, cuộc đàm phán đã đạt được tiến triển, còn Ngoại trưởng I-ran M.J.Gia-ríp nói rằng, các bên đã “hiểu nhau hơn” trên bàn đàm phán.

Các quan chức cho biết, vẫn còn nhiều trở ngại cần vượt qua trước khi thời hạn chót kết thúc ngày 31/3 và bất kể thỏa thuận nào cũng sẽ phải đối mặt với sự phản đối gay gắt ở cả hai nước. Thỏa thuận này cũng chắc chắn sẽ khiến mối quan hệ vốn đang căng thẳng giữa Mỹ với I-xra-en thêm trầm trọng bởi nhà lãnh đạo I-xra-en sẽ phản đối bất kể một thỏa thuận nào mà không thể chấm dứt được tham vọng hạt nhân của I-ran. Tại Oa-sinh-tơn, Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma đang nỗ lực không để Quốc hội cho thông qua những lệnh trừng phạt mới chống lại I-ran mà theo ông có thể sẽ khiến những nỗ lực ngoại giao sụp đổ và nhen nhóm lại mối đe dọa về một cuộc chiến tranh Trung Đông mới. Những người theo đường lối cứng rắn tại I-ran cũng gây sức ép lên ông Rô-ha-ni, mặc dù vậy ông dường như sẽ không bị ảnh hưởng gì chừng nào thỏa thuận này nhận được sự ủng hộ của nhà lãnh đạo tối cao A-li Kha-mê-nây.

Mặc dù vậy, một thỏa thuận toàn diện có thể xoa dịu 35 năm thù địch giữa Mỹ và I-ran. Và lần đầu tiên trong vòng hơn một thập kỷ đàm phán, một thỏa thuận dường như có thể nằm trong tầm với.

Mối quan hệ chính thức giữa Mỹ và I-ran, vốn bị tổn hại nghiêm trọng trong cuộc Cách mạng I-ran và vụ khủng hoảng con tin năm 1979, đã dần được cải thiện kể từ khi Tổng thống I-ran Hát-xan Rô-ha-ni – một người có thái độ ôn hòa – lên cầm quyền năm 2013. Quan hệ Mỹ - I-ran được cải thiện hơn nữa sẽ giúp ích cho phương Tây tại Trung Đông - khu vực mà I-ran có ảnh hưởng đáng kể trong bối cảnh Mỹ đang ngày càng can dự sâu vào cuộc chiến chống lại những kẻ Hồi giáo cực đoan.

Về vấn đề hạt nhân, I-ran khẳng định rằng nước này không muốn chế tạo vũ khí hạt nhân và cần làm giàu u-ra-ni chỉ vì mục đích khoa học, y tế và năng lượng. Tuy nhiên, Mỹ lo ngại Tê-hê-ran có thể sẽ sử dụng chương trình làm giàu u-ra-ni để chế tạo vũ khí hạt nhân. Ban đầu, Mỹ tìm cách duy trì những hạn chế đối với I-ran trong vòng 20 năm, I-ran đã nỗ lực thương lượng rút ngắn thời hạn này xuống chưa đầy 10 năm. Tiến trình tiến tới một thỏa thuận hạt nhân với I-ran dường như đã đi được nửa đường.

Sau khi đạt được một thỏa thuận tạm thời hồi tháng 11/2013, I-ran đã “làm loãng” số u-ra-ni được làm giàu ở mức 20% xuống mức 5% để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt quốc tế ở mức hạn chế. Các chuyên gia cho rằng những biện pháp như vậy giúp giảm khả năng chế tạo vũ khí nguyên tử của I-ran, điều mà Tê-hê-ran luôn phủ nhận.

I-ran hiện có 10.000 máy li tâm đang hoạt động. Nhiều quan chức cho rằng các bên có thể thỏa hiệp cho I-ran duy trì hoạt động 6.500 máy, và Mỹ nỗ lực hạn chế chỉ để I-ran sở hữu loại máy IR-1 thay vì những máy li tâm tiên tiến hơn. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo tối cao của I-ran A-li Kha-mê-nây hồi năm ngoái nói rằng đất nước của ông cần tăng cường sản xuất nguyên liệu hạt nhân bằng ít nhất 190.000 máy li tâm mà I-ran hiện nay đang sở hữu.

Theo thỏa thuận có khả năng sẽ đạt được, I-ran sẽ buộc phải chuyển phần lớn số u-ra-ni đã được làm giàu của nước này ra nước ngoài bằng đường biển hoặc chuyển đổi số u-ra-ni này thành dạng khó có thể sử dụng để chế tạo vũ khí.

... Mỹ và I-xra-en ngày càng xa nhau

Theo nhận định của tờ “Chính trị thế giới”, dường như vấn đề hạt nhân của I-ran đã làm chia rẽ người Mỹ và gieo rắc bất đồng giữa Mỹ và “đứa con cưng” – I-xra-en, đồng minh số một của Oa-sinh-tơn.

Càng gần đến ngày 31/3 - thời hạn mà I-ran và nhóm P5+1 phải ký một thỏa thuận chính trị trước khi ký thỏa thuận cuối cùng vào ngày 30/6 tới, khoảng cách giữa Mỹ và I-xra-en ngày càng gia tăng, vì I-xra-en phản đối mọi sự xích lại gần nhau giữa Mỹ và I-ran, và luôn công khai bày tỏ mối nghi ngờ sâu sắc về thỏa thuận hạt nhân mà P5+1 muốn ký với I-ran, thậm chí I-xra-en còn bảo lưu việc dành cho mình một hành động quân sự đơn phương chống I-ran.

Thủ tướng I-xra-en Ben-gia-min Nê-ta-ni-a-hu đang có kế hoạch phát biểu trước Quốc hội Mỹ về vấn đề này vào ngày 3/3. Động thái này nhằm ngăn chặn khả năng đạt được thỏa thuận cuối cùng với I-ran về vấn đề hạt nhân.

Tuy nhiên, Tổ chức Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) sẽ phải có trách nhiệm giám sát, và bất kể thỏa thuận nào cũng sẽ phụ thuộc vào những đảm bảo an toàn về mặt kỹ thuật chứ không phải đảm bảo của I-ran. IAEA vẫn đang giám sát việc I-ran chấp hành thỏa thuận tạm thời, bắt đầu có hiệu lực từ hơn một năm trước, và đã đánh giá Tê-hê-ran khá tích cực. Cùng với đó, tổ chức này cũng theo dõi sát sao các chương trình hạt nhân của I-ran để đảm bảo I-ran phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình.
Thế Phương

Bình luận

ZALO