Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ ba, 07/07/2020 05:00 GMT+7

Trần Nhật Duật, vị tướng đoàn kết các dân tộc

Biên phòng - Trần Nhật Duật là vị tướng văn võ song toàn của 4 triều Trần. Ông còn là nhà ngôn ngữ học, dân tộc học xuất sắc - theo như cách định danh khoa học hiện đại. Nhờ thế mà ông đã quần tụ được nhiều dân tộc cùng tham gia đánh quân Nguyên và dẹp loạn biên giới.

Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật. Ảnh: Viện Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Thời Trần có nhiều danh tướng, trong đó, nổi bật có Trần Nhật Duật. Ông từng được ca ngợi: “Cho nên chiến công đánh bại giặc Nguyên, Nhật Duật lập được nhiều hơn cả” (Đại Việt sử ký toàn thư). Ông cùng với nhà chiến lược đại tài là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lập nên nhiều công trạng cho đến ngày toàn thắng năm 1288, quân Nguyên Mông cay đắng từ bỏ giấc mộng thôn tính Đại Việt.

Ông là chàng trai Hà Nội xưa, sinh tháng 4 năm Ất Mão (1255) tại Hoàng Thành Thăng Long. Lớn lên ở chốn gấm vóc Kinh đô, nhưng Trần Nhật Duật lại có khiếu về ngôn ngữ, biết nhiều thứ tiếng của các dân tộc ít người, lại có duyên đóng quân ở các vùng mạn ngược, nên ông đã góp phần không nhỏ thuyết phục các dân tộc ít người trong sự nghiệp cùng xây dựng đất nước Đại Việt.

Ông hay đến làng mới của người Chăm, “thường cưỡi voi đến chơi thôn Bà Già (thôn này hồi Lý Thánh Tông đánh chiếm Chiêm Thành, bắt được người Chiêm cho ở đấy, lấy tiếng Chiêm đặt tên là Đa Gia Ly, sau gọi sai thành "Bà Già") có khi ba, bốn ngày mới về”. Nay ở ven hồ Tây, tại làng Phú Gia, phường Phú Thượng, quận Tây Hồ, Hà Nội còn có chùa Bà Già đánh dấu sự tích này. Có lẽ, nhờ giao thiệp được bằng tiếng Chăm mà ông đã học hỏi được các giai điệu hát của người Chăm để chế tác ra nhiều tiết tấu, giai điệu múa hát của người Việt mang âm hưởng Chăm, thư tịch ghi lại, trong nhà không ngày nào không mở cuộc hát xướng, làm trò. Vừa là vị tướng tài, ông lại vừa là nhà văn hóa, phong lưu vào bậc nhất thời Trần.

Nhà Trần giao Trần Nhật Duật trấn ải vùng núi Thu Vật, Tuyên Quang xưa (địa phận huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái ngày nay), là vùng nhiều dân tộc ít người. Ông cũng từng trông coi đạo Đà Giang gồm một số phủ: Quy Hóa (Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ), Gia Hưng, Sơn La (Mộc Châu, Yên Châu, Phù Yên, Mai Sơn, Thuận Châu), Hòa Bình. Những năm tháng ở vùng các dân tộc đã giúp ông hiểu được phong tục, tập quán của họ không khác một nhà dân tộc học thực thụ.

Vì thế, khi vị thổ tù Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang làm phản trong bối cảnh quân Nguyên Mông rập rình xâm lược, triều đình đã cử ông đi dụ hàng. Nhận thấy vùng này là đất phên dậu của Đại Việt, Trần Nhật Duật đã khôn khéo thu phục. Đến doanh trại của Trịnh Giác Mật chỉ đem theo vài tiểu đồng, Trần Nhật Duật đã nói chuyện trực tiếp bằng tiếng nói của họ. Ông lại theo đúng phong tục cùng ăn bốc, uống nước bằng mũi (trong thư tịch gọi là tục “ẩm tỵ” có từ thời Hùng Vương). Nhờ sự am hiểu người dân tộc mà Trần Nhật Duật đã thuyết phục họ quy hàng để cùng chung sức với triều đình đối phó ngoại xâm. Trịnh Giác Mật phục tài và dũng khí của ông nên đã chấp nhận quy phục. Ông đã tâu lên vua Trần cho về nhà, chỉ giữ con của vị thổ tù ở Thăng Long, lại xin triều đình ban tước Thượng Phẩm và cho trông ao cá, sau đó cũng lại cho về nhà. Tài thuyết phục đã giúp cho Đại Việt yên ổn mạn Tây Bắc để chỉ lo chống với giặc ngoài biên.

Trần Nhật Duật còn nói giỏi tiếng Trung Quốc như người Trung Quốc, đến nỗi mà sứ thần còn nhầm ông là người nước họ. Nhờ biết tiếng Trung mà ông đã thu nạp được đội quân Tống bại trận, cho theo ta, cho Triệu Trung làm gia tướng. Quân Nguyên kinh hãi vì tưởng là quân Tống sang giúp, vì thế thua chạy.

Bên cạnh đó, Trần Nhật Duật còn thạo các thứ tiếng như Lào, Sách Mã Tích (Tumasik, nay là Singapore).

Ông cũng có một mối tình thơ mộng, theo truyền thuyết với một cô gái dân tộc người Tuyên Quang và lấy làm thiếp. Trong một tai nạn, người thiếp đã bị lật thuyền, chết đuối. Trần Nhật Duật đã cho người tìm xác và lập đền thờ. Nay thì đền thờ nằm ở chân núi Pác Tạ nổi tiếng “ngọn núi cao chọc trời, có tên nữa là núi Xa Tạ, Côn Lôn” (Đại Nam nhất thống chí). Ngày nay, đền Pác Tạ nằm giữa lòng hồ thủy điện Tuyên Quang, cảnh đẹp hữu tình cuốn hút nhiều du khách.

Trần Nhật Duật là một vị tướng gần gũi các dân tộc. Kiến thức và lòng nhiệt tâm đã giúp ông cảm hóa họ, góp phần vào chiến thắng chung của Đại Việt.

Giáo sư Trịnh Sinh

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO