Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 19/04/2021 05:16 GMT+7

Suốt đời tâm huyết gìn giữ trang phục người Dao

Biên phòng - Thôn Đồng Cóc, xã Quảng La, huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh có hơn 80% là đồng bào dân tộc Dao Thanh Y sinh sống. Người Dao ở đây còn duy trì nhiều phong tục văn hóa độc đáo như cưới hỏi, lễ cúng gia tiên, lễ cúng được mùa, mừng Tết độc lập, lễ cấp sắc… Trong đó, không thể không kể đến văn hóa thêu thùa trang phục của người Dao Thanh Y.

tmaz_9a
Nghệ nhân Bàn Thị Vinh (đeo kính) đang truyền dạy nghề thêu truyền thống của dân tộc mình. Ảnh: Long Vũ

Là người nặng lòng, yêu văn hóa dân tộc, gần 70 năm nay, bà Bàn Thị Vinh, SN 1940, ở thôn Đồng Cóc vẫn cần mẫn dệt, thêu trang phục truyền thống của đồng bào mình. Dù đôi chân đã yếu, cánh tay đã mỏi, mắt đã mờ phải đeo kính, nhưng bà vẫn chưa thôi duy trì công việc thêu dệt. Hằng ngày, bà vẫn lên nương, rẫy; tranh thủ thời gian rảnh, bà lại may, thêu trang phục.

Bà kể, ngày xưa nhà bà nghèo lắm. Lên 8 tuổi, học hết lớp 2, bà bắt đầu học hát dân ca và học thêu hoa văn trên trang phục dân tộc Dao Thanh Y từ người mẹ của mình là bà Trương Thị Ba, trú tại thôn Nam Mẫu, xã Thượng Yên Công (nay là TP Uông Bí, Quảng Ninh). Và bà bắt đầu tự thêu hoa văn trên trang phục cho mình, đặc biệt là tự thêu một bộ quần áo cưới truyền thống thật đẹp để sau này đến tuổi trưởng thành mặc về nhà chồng. Sau khi lập gia đình có đông con, cuộc sống lam lũ nghèo đói vẫn bám riết lấy gia đình bà. Sẵn nghề thêu thùa do mẹ truyền lại, bà Vinh may trang phục quần áo theo phong tục để bán.

Bà Vinh tâm sự: "Quần áo các con từ nhỏ đến lớn đều tự tay tôi may. Phụ nữ người Dao ai cũng được bà và mẹ truyền dạy lại cách thêu thùa quần áo, khăn, mũ cho các thành viên trong gia đình. Khi chúng đi lấy chồng, làm dâu nhà người phải biết thêu may quần áo cho chồng, con và gia đình chồng. Giờ cuộc sống hiện đại, không mặc trang phục dân tộc thường xuyên thì ít nhất trong dịp lễ, Tết hay con gái khi đi lấy chồng phải có một bộ trang phục mới của dân tộc mình. Nếu không tự may thì phải đặt mua, coi như đó là của hồi môn".

Trang phục của người Dao Thanh Y rất độc đáo và ấn tượng. Những họa tiết, hoa văn được dệt nên từ những sợi len với đủ sắc màu xanh, đỏ, trắng, vàng... Người Dao Thanh Y quan niệm, màu đỏ mang lại hạnh phúc, may mắn, đầy đủ trong cuộc sống, ngoài ra còn mang thêm năng lượng, sức sống và hơi ấm cho núi rừng nên màu đỏ giữ vai trò chủ đạo trong bộ trang phục. Họa tiết hoa văn thêu nơi gấu quần, áo, khăn, thường là hình quả trám, chữ vạn, hoa lá, cây cối, chim muông... với ý nghĩa hòa hợp với thiên nhiên đã nuôi sống con người.

Trước đây, ngày nào người Dao cũng mặc trang phục truyền thống của đồng bào mình, nhưng giờ họ chỉ mặc vào dịp lễ, Tết. Tất cả trang phục, quần áo khăn mũ... đi lễ du xuân đều do các chị em tự tay thêu. Đến thôn Đồng Cóc vào những ngày Tết, khách nơi xa không khỏi choáng ngợp trước sắc màu rực rỡ tỏa ra từ những bộ trang phục độc đáo của người Dao trong sắc nắng ngày xuân. Không muốn bản sắc văn hóa của dân tộc mình bị mai một, bà Vinh đã nỗ lực truyền dạy cho con cháu trong nhà cũng như các cô gái trẻ trong thôn cách thêu thùa trang phục truyền thống. Bà giảng giải về ý nghĩa của từng nét hoa văn, từng đường kim mũi chỉ, cách kết hợp màu sắc của các sợi len để làm nên nét hấp dẫn của bộ trang phục truyền thống.

Không chỉ thêu trang phục truyền thống giỏi, bà Bàn Thị Vinh còn là một người đam mê và hát rất hay các câu hát của dân tộc mình. Bà Vinh cho biết thêm: "Từ lúc nằm nôi, tôi đã được nuôi dưỡng bằng lời ru của mẹ, của bà, lớn lên chơi đùa trong tiếng hát; mười tám, đôi mươi tỏ tình trong tiếng ca và bây giờ về già, hằng đêm bên bếp lửa hồng vẫn hát lời thơ dạy con cháu... Thơ ca trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của người Dao Thanh Y".

Chính vì có công thực hành và lưu giữ được nhiều bài hát dân ca và nhiều cách thêu may trang phục truyền thống của dân tộc Dao Thanh Y, nên ngày 28-12-2011, bà Bàn Thị Vinh được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu "Nghệ nhân dân gian Việt Nam". Ngày 21-2-2012, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh tặng Bằng khen cho bà vì đã có công lưu giữ và truyền dạy văn hóa, văn nghệ dân gian các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Năm 2015, bà còn là một trong số nhiều nghệ nhân tiêu biểu của tỉnh Quảng Ninh nhận bằng công nhận Nghệ nhân Ưu tú Việt Nam.

Bà Trương Thị Thơ, Bí thư Chi bộ thôn Đồng Cóc cho biết: "Bà Bàn Thị Vinh là một người nặng lòng với việc gìn giữ và bảo tồn trang phục của người Dao Thanh Y. Dù đã cao tuổi, sức khỏe yếu, mắt kém, nhưng bà vẫn miệt mài, cẩn thận từng đường kim mũi chỉ để làm ra những bộ trang phục truyền thống của người Dao Thanh Y. Trong thôn hiếm có ai làm được như bà. Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nếu như người Dao nào cũng có ý thức bảo tồn, gìn giữ văn hóa dân tộc mình như bà Vinh thì sẽ không sợ bị mai một".

Long Vũ

Bình luận

ZALO