Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 25/09/2020 06:43 GMT+7

Sắc màu văn hóa chợ phiên Tây Bắc

Biên phòng - Lên vùng đất Tây Bắc xa xôi, dù mùa nào đi nữa, du khách cũng được hòa mình vào nét văn hóa chợ phiên vừa độc đáo, vừa hấp dẫn. Đó là vốn văn hóa truyền thống được hun đúc từ bao đời nay của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.

3t74_9a
Rực rỡ sắc màu thổ cẩm ở chợ phiên Tây Bắc. Ảnh: Nguyễn Thế Lượng

Những phiên chợ ở vùng đất Tây Bắc từ lâu đã trở thành điểm đến của những ai ưa khám phá, như chợ phiên Mường Lò, Tú Lệ, Mù Cang Chải (Yên Bái), Bắc Hà, Mường Khương, Cán Cấu (Lào Cai)... Mỗi phiên chợ đều mang một nét độc đáo riêng của cư dân bản địa. 

Nhiều phiên chợ ở vùng cao Tây Bắc chỉ họp một ngày vào thứ Bảy hoặc Chủ nhật hằng tuần. Vì thế, nét độc đáo của những phiên chợ Tây Bắc được thể hiện rõ ở không khí xuống chợ của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao. Dù ở chợ phiên nào, chúng tôi cũng cảm nhận được niềm vui xuống chợ của đồng bào Mông, Dao, Tày, Nùng, Giáy... Khi mặt trời lấp ló nơi đầu non, sương đêm vẫn còn long lanh trên cành cây, ngọn cỏ, vậy mà trên những con đường đèo tiếng vó ngựa đã dập dồn, tiếng cười nói của đồng bào vang lên náo nức.

Từ trong màn sương đang còn đặc quánh, những sắc màu của trang phục, hàng hóa đã dần lộ ra. Đặc biệt là sắc màu thổ cẩm trên trang phục của đồng bào vốn là đặc trưng ở vùng cao đã mang đến cho con đường xuống chợ một sắc màu rực rỡ. Nếu như ở miền xuôi, người ta đi chợ chỉ để mua sắm hàng tiêu dùng thì ở vùng cao Tây Bắc, xuống chợ đối với đồng bào, không khác gì đi dự hội vậy.

Nét độc đáo của chợ phiên Tây Bắc được hiện rõ hơn khi chúng ta bước vào không gian phiên chợ. Mới đến cổng chợ, chúng ta đã nhận ra một không gian thật khác ngày thường và khác nhiều so với những phiên chợ ở miền xuôi. Đó là một không gian đa âm, đa sắc màu, đa ngôn ngữ. Có được điều đó là bởi những phiên chợ ở Tây Bắc có sự hiện diện của nhiều dân tộc với nhiều sắc màu văn hóa hội tụ về đây. Tuy vậy, không khí chợ phiên không hề xô bồ hay hỗn loạn mà trở nên hết sức yên vui, náo nức và đầm ấm.

Hàng bán tại những phiên chợ Tây Bắc từ lâu đã trở thành đặc trưng. Bởi lẽ, những hàng hóa được bày ra ở chợ đều là những sản vật do đồng bào vùng cao tự làm ra và mang xuống trao đổi, mua bán tại chợ phiên. Đó là những loại rau xanh non trồng trên núi cao, những trái cam sành, quýt ngọt, mật ong rừng, rau rừng, nấm hương, mộc nhĩ, măng rừng, các loại gia vị như hạt dổi, hạt mắc khén, lá đắng... Bên cạnh đó là các sản phẩm tươi sống như gà bản, vịt bầu, lợn cắp nách, cá suối đuôi hồng, thịt lợn hun khói, lạp xưởng khá ngon và hấp dẫn. Không thể thiếu được trong các phiên chợ ở Tây Bắc là rượu nấu từ ngô thơm nức, đó là thứ "mỹ tửu" của đồng bào vùng cao mang xuống chợ phiên. Tất cả các sản vật đều do chính bàn tay của đồng bào vùng cao làm ra vừa tươi ngon, vừa sạch.

Cách bán hàng của đồng bào vùng cao ở những phiên chợ Tây Bắc cũng mang đến nét độc đáo và lí thú. Ở một số phiên chợ, đồng bào bán hàng không cần cân đo gì mà chỉ bán "quạ" cho khách. Chẳng hạn như bán xâu măng, mớ rau, túi củ gừng, túi ớt, đôi gà, đôi vịt và định giá luôn. Đặc biệt, ở nhiều phiên chợ, người vùng cao có phong tục bán hàng độc đáo. Trước khi ra chợ, người bán định luôn giá của từng loại hàng và cứ thế phát giá khi khách mua hàng hỏi. Nhưng có một điều khác lạ với các phiên chợ miền xuôi là ở đây, không hề có lời kì kèo ngã giá, mặc cả hay bớt một thêm hai. Người bán chỉ bán duy nhất một giá mà không hề thay đổi, dù món hàng đó đến tan chợ không ai mua, thà mang về chứ không bán tháo cho hết.

Bên cạnh việc bán một giá, ở một số phiên chợ ở vùng cao Tây Bắc còn có kiểu bán đôi. Cách bán này chủ yếu được áp dụng cho việc bán những con vật do đồng bào nuôi được như đôi vịt, đôi gà, đôi lợn, đôi chó, đôi chim, đôi ngỗng... Khi đến chợ phiên, hiếm thấy khi nào đồng bào tách đôi để bán từng con vật. Có những lần vì bán cả đôi nên khách không mua được, đồng bào vui vẻ mang con vật về, thả ra nuôi tiếp và cuối tuần lại mang đến chợ bán. Đồng bào nơi đây chia sẻ rằng, việc bán đôi không phải là cách làm khó cho khách mua mà xuất phát từ quan niệm nhân sinh được bà con gìn giữ từ bao đời nay. Đó là quan niệm về âm dương, về đôi lứa. Cái gì cũng phải đi đôi, có như vậy mới có sự phát triển một cách hài hòa. 

Chợ phiên từ xa xưa đến nay, nó như chiếc thước đo mức sống của cộng đồng dân cư. Chỉ cần nhìn và hòa mình vào những phiên chợ ở vùng cao Tây Bắc, chúng ta có thể cảm nhận được sự đi lên từng ngày của cuộc sống nơi đây. Và đặc biệt, dù cuộc sống có thay đổi và phát triển, nhưng từ bao đời nay, đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao vẫn giữ được những nét độc đáo của chợ phiên, mang đậm bản sắc văn hóa cổ truyền nơi đây.

Nguyễn Thế Lượng

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO