Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ bảy, 22/01/2022 09:21 GMT+7

Phụ nữ Pà Thẻn miệt mài bên khung cửi

Biên phòng - Tỉnh Hà Giang có hơn 5 nghìn người Pà Thẻn, chiếm khoảng 0,8% tổng dân số của tỉnh, trong đó, phân bố tập trung đông nhất tại huyện Quang Bình và Bắc Quang. Pà Thẻn là tộc người có lịch sử cư trú khá lâu đời ở vùng đất biên cương Hà Giang, đồng bào còn giữ được nhiều phong tục, tập quán độc đáo như lễ nhảy lửa, cưới hỏi, lễ, Tết. Đặc biệt, bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Pà Thẻn đặc sắc với nhiều hoa văn, họa tiết cầu kỳ.

Phụ nữ người Pà Thẻn may trang phục truyền thống. Ảnh: Đông Khánh

Cầm trên tay bộ trang phục truyền thống, du khách khó có thể hình dung những người phụ nữ Pà Thẻn đã phải mất bao nhiêu công sức, thời gian để dệt lên những sản phẩm thổ cẩm độc đáo ấy. Tôi có duyên với đồng bào Pà Thẻn ở bản My Bắc, xã Tân Trịnh, huyện Quang Bình, bởi cách đây hơn chục năm đã có thời kỳ công tác tại đây và rất ấn tượng với văn hóa của đồng bào.

Chuyển công tác về xuôi nhưng có dịp là tôi lại ngược lên vùng đất cao nguyên này thăm lại những gia đình mà tôi đã từng gắn bó. Một số nhà sưu tập tư nhân tại Hà Nội, Bắc Giang hay nhờ tôi mua giúp trang phục Pà Thẻn để bổ sung cho các gian trưng bày của họ, từ đó, tôi càng có dịp được hiểu thêm về văn hóa, con người nơi đây.

Một ngày đầu thu vừa qua, chúng tôi có mặt tại My Bắc. Hôm ấy là Chủ nhật, suốt chặng đường từ huyện Bắc Quang đến huyện Quang Bình, chúng tôi gặp rất nhiều sắc đỏ rực rỡ trên các bộ trang phục của người phụ nữ Pà Thẻn xen lẫn giữa màu xanh của núi rừng bạt ngàn miền cao nguyên. Là ngày chợ phiên nên mọi công việc nương rẫy đều được đồng bào gác lại để mặc trang phục rực rỡ xuống núi. Con đường bê tông nhỏ đưa tôi đến nhà chị Sìn Thị Hải.

Trong ngôi nhà sàn truyền thống, chị Hải đang hoàn thiện bộ váy áo để chuẩn bị cho ngày về nhà chồng. Chị bảo: Trước đây, người Pà Thẻn thường tự trồng cây lanh lấy sợi để dệt thổ cẩm và may quần áo. Những năm gần đây, họ thường mua chỉ công nghiệp ngoài chợ về dệt cho đỡ tốn công sức.

Theo phong tục người Pà Thẻn, trước khi cưới, người con gái phải tự tay dệt cho mình bộ váy áo mới mặc trong ngày cưới. Vì vậy, ngay từ khi còn bé (khoảng 5, 6 tuổi), các chị đã được bà, mẹ dạy cách dệt, thêu trang phục. Mỗi năm, mỗi người phải tự tay thêu 1-2 bộ quần áo để diện trong ngày Tết và để sau này về nhà chồng. Có lẽ vì vậy mà phụ nữ Pà Thẻn ở My Bắc hầu như ai cũng biết dệt vải và may quần áo.

Trang phục phụ nữ Pà Thẻn được làm khá kỳ công. Để hoàn thành 1 bộ váy áo phải mất 3 tháng dệt vải, nhuộm, khâu bằng tay, sau đó, thêu trang trí thêm các họa tiết. Những thành phần cơ bản của bộ trang phục gồm váy, áo, khăn đội đầu xếp nhiều lớp, thắt lưng. Màu sắc chủ đạo của trang phục là đỏ, đen và trắng.

Cũng như các dân tộc khác, phụ nữ Pà Thẻn dùng yếm trước ngực để tạo nên sự kín đáo và duyên dáng. Yếm có hình vuông, thêu hoa văn màu đỏ, vàng xen lẫn những đường kẻ trắng tôn thêm vẻ sặc sỡ của thân áo ngoài. Với bàn tay khéo léo, tài hoa, phụ nữ Pà Thẻn dệt những tấm váy xòe cầu kỳ và độc đáo cuốn hút sự chú ý của nhiều người. Trang phục truyền thống của đồng bào được mặc vào những dịp quan trọng như Tết, lễ cưới, ngày hội văn hóa dân tộc…

Đặc biệt, vào ngày chợ phiên, các cô gái Pà Thẻn xinh đẹp lại xúng xính trong những bộ váy áo đỏ rực cùng với những chiếc vòng cổ, vòng tay, hoa tai làm bằng bạc lóng lánh xuống núi để khoe sắc, giao duyên. Nhiều đôi đã thành vợ chồng từ những chợ phiên như thế.

Bản văn hóa du lịch My Bắc được được Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất, dịch vụ để phát triển làng văn hóa du lịch cộng đồng. Những năm qua, đã có không ít đoàn khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu văn hóa đặc sắc của đồng bào nơi đây. Những món quà để du khách lựa chọn mua làm lưu niệm hoặc trao tặng người thân không thể thiếu những bộ trang phục thổ cẩm truyền thống này.

Nắm bắt được nhu cầu và thị hiếu của khách du lịch, đồng thời nhằm gìn giữ, bảo tồn nghề dệt truyền thống, từ năm 2008, được sự hỗ trợ từ nguồn vốn của Nhà nước, chị Phù Thị Thiên - người dân tộc Pà Thẻn đã vận động, tập hợp những chị em khéo tay, dệt giỏi của bản để thành lập Hợp tác xã (HTX) dệt thổ cẩm đầu tiên của huyện. Khi mới thành lập, HTX đã tổ chức đào tạo nghề dệt cho hơn 30 học viên. Những ngày mưa gió, nhàn dỗi, các chị lại tập trung dệt thổ cẩm để có thêm nguồn thu nhập. Từ khi thành lập HTX đến nay, HTX đã bán hàng ngàn sản phẩm cho du khách nước ngoài như: Bỉ, Áo, Đức, Mỹ, Anh, Pháp... Năm 2020, sản phẩm thổ cẩm My Bắc đạt chứng nhận 3 sao OCOP.

Theo chị Thiên, năm nay, nếu không có dịch Covid-19, làng nghề dệt thổ cẩm hôm nào cũng có khoảng từ 10-12 thợ dệt. Mỗi bức dệt tranh treo tường, người thợ phải làm ít nhất 4 ngày công liên tục. Bình quân, mỗi tháng, một người thợ dệt được 6 bức tranh, giá bán mỗi bức là 2 triệu đồng, tạo thu nhập đáng kể cho chị em. Mỗi bộ trang phục truyền thống dân tộc Pà Thẻn có giá trung bình từ 1 đến 3 triệu đồng, những bộ được chạm, gắn bạc có giá khoảng 4 triệu đồng/bộ. Khách du lịch đến My Bắc đông, nhu cầu mua thổ cẩm càng lớn, có thời điểm không đủ hàng để cung cấp cho khách.

Tâm sự với chúng tôi, chị Thiên nói: HTX vừa dạy nghề cho chị em trong thôn, vừa tạo sản phẩm bán ra thị trường. Đến nay, các sản phẩm dệt thổ cẩm của HTX ngày càng đa dạng, phong phú như: Khăn đội, trang phục dân tộc, chăn thêu, vỏ gối, túi thêu đựng điện thoại... Khách du lịch đặc biệt là người nước ngoài rất thích mua những bộ trang phục của dân tộc chúng tôi làm lưu niệm. Sản phẩm dệt thổ cẩm của HTX vinh dự đã được mời tham dự nhiều cuộc triển lãm trong nước, đó cũng chính là niềm tự hào, thước đo thành công trong công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Pà Thẻn nơi biên cương phía Bắc của Tổ quốc.

Đông Khánh

Bình luận

ZALO