Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ ba, 20/04/2021 02:33 GMT+7

Phong tục độc đáo ngày Tết của các dân tộc thiểu số

Biên phòng - Khi những cành hoa đào nở thắm hồng bên sườn núi, hoa mận trắng xóa những sườn đồi báo hiệu mùa xuân đến trên khắp rẻo non cao. Trên dặm dài đường xuân đầy hương sắc ấy, du khách sẽ được khám phá nhiều phong tục đón xuân độc đáo của các dân tộc thiểu số cùng nằm trên dải đất hình chữ S. Những nét văn hóa đặc trưng ấy của đồng bào đã làm cho không khí làng, bản tưng bừng sắc xuân, bà con các dân tộc phấn khởi nô nức tham gia các hoạt động vui chơi đầu năm mới.

48a
Chàng trai Mộng "vỗ mông" bắt vợ trong ngày du xuân năm mới. Ảnh: Minh Hiếu

Tục "vỗ mông" tỏ tình của đồng bào Mông

Mùa xuân với người Tày là những đêm xòe rạo rực bên ánh lửa hồng, còn với người Mông là hội xuân Sải Sán (tức là hội chơi núi mùa xuân, có nơi còn gọi là hội xuân Gầu Tào), là tiếng khèn Mông dập dìu bên sườn núi réo rắt gọi mùa xuân, gọi bạn tình, là những bát rượu ngô vừa nấu vẫn còn thơm mùi men của lá rừng. Đầu năm mới, người Mông thường tấp nập đi hội xuân Sải Sán.

Trong hội xuân này, cùng với các hoạt động như: Ném pao, thổi khèn, hát giao duyên thì tục "vỗ mông" cũng được coi là nét văn hóa tiêu biểu trong ngày Tết của người Mông. Trong ngày Tết, nếu chàng trai ưng ý cô gái nào, anh ta sẽ vỗ vào mông cô gái đó. Cô gái được chọn nếu cũng vừa lòng thì sẽ vỗ lại vào mông "đối tác" lần nữa. Cứ thế, cả hai sẽ vỗ qua vỗ lại cho đủ 9 lần, tức là cả hai bên đã chấp thuận và chỉ còn đợi ngày kết duyên thành vợ chồng.

Người Pà Thẻn với tục "thờ bát nước lã"

Với người dân tộc Pà Thẻn ở Hà Giang, trên mỗi bàn thờ tổ tiên họ, quanh năm đều có một bát nước lã dùng để thờ cúng. Bát nước này phải luôn được đậy kín và không bao giờ để cạn hết nước. Hằng năm cứ đến tháng 6, chủ nhà phải mở nắp đậy ra để cho thêm nước vào bát.

Vào đêm giao thừa, nhà nào cũng đóng kín cửa, từ cửa ra vào, cửa sổ, cửa hậu..., cẩn thận cài then vào bịt hết những lỗ hở ra ngoài. Trong nhà, gia chủ sẽ hạ bát nước xuống để lau chùi sạch sẽ và thay nước mới để chào đón năm mới đến.

Những hành động trên đều phải giữ bí mật trong nhà. Người Pà Thẻn quan niệm, nếu những việc trên bị lộ ra ngoài hoặc người khác nhìn thấy thì cả gia đình năm sau sẽ gặp xui xẻo, làm ăn không may mắn, đau ốm liên miên...

Tục "ăn trộm cầu may" của người Dao

Vào ngày đầu tiên của năm mới, người Dao tại các bản sẽ tập trung ở một nơi được quy định trước để thực hiện những nghi lễ cổ truyền. Ngay sau đó, từ già trẻ, gái trai tất cả cùng nhau diễu hành qua các nhà cùng tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng kèn ồn ã, đi đến đâu, họ đều cố gắng lấy trộm vật gì đó từ các gia đình hai bên đường. Người Dao quan niệm, càng ăn trộm được nhiều thì năm đó càng may mắn.

Ngược lại, trong lúc "hành sự" nếu bị gia chủ bắt gặp sẽ bị phạt uống rượu và cả năm đó coi như không may. Tục lệ này không mang nặng tính vật chất nên người Dao thường chỉ trộm những thứ như rau cỏ, thịt, trứng... trong gian bếp để tượng trưng. Kết thúc hôm đó, "những tên trộm" sẽ đưa chiến lợi phẩm của mình trả lại cho các gia đình để được thưởng.

Người Lô Lô và tục "đánh thức gia súc cùng đón Tết"

Vào đêm 30 Tết, đồng bào Lô Lô có tục lệ thức để chờ tiếng gà gáy đầu tiên vang lên trong bản. Theo người dân địa phương, tiếng gà gáy chính là điểm báo hiệu bắt đầu một năm mới. Lúc đó, chủ nhà sẽ cử người đi đánh thức những con gia súc mà mình nuôi dạy để cùng đón Tết với gia đình.

Đồng thời, một lễ cúng cũng được tổ chức ngay tại nhà của người Lô Lô để cầu chúc sức khỏe, tiền bạc cho cả gia đình. Tại đây, đàn ông được cúng bằng gà trống, còn phụ nữ dùng gà mái để cúng. Các công cụ lao động thường ngày sẽ được sơn, quét màu vàng hoặc bạc để cầu may, chúng sẽ không được chạm vào trong 3 ngày Tết.

Tục gọi trâu về ăn Tết của người Mường

Từ mấy ngày trước Tết, người Mường ở Hòa Bình đã chuẩn bị sẵn mõ để qua giao thừa đốt đuốc đi gọi vía trâu. Họ tin rằng, đó là cách trả ơn vật nuôi trung thành đã vất vả giúp gia chủ cấy cày cả năm. Ngoài ra, người Mường ở đây cũng treo bánh ống lên các dụng cụ sản xuất như cày, bừa, đòn gánh để mời "những người bạn đồng hành" này về ăn Tết với gia đình. Họ quan niệm, con trâu hay cái cày cũng cần được nghỉ Tết sau một năm vất vả trên đồng ruộng.

48b
Những cô gái Thái háo hức gội đầu trên dòng suối. Ảnh: CTV

Lễ hội gội "tằng cẩu" của người Thái trắng

Người Thái quan niệm, con gái đẹp nhất ở làn da trắng nõn và mái tóc búi cao (tằng cẩu) gọn ghẽ nghệ thuật trên đỉnh đầu. Những cô gái Thái trắng ở Sơn La, Lai Châu, Điện Biên... vào ngày cuối cùng trong năm thường rủ nhau buông tóc bên bờ suối gội đầu. Trước đây, các bà, các mẹ thường gội bằng nước gạo để chua. Giờ đây, để gội đầu, phụ nữ Thái rủ nhau ra suối gội tằng cẩu như lễ hội. Từ tờ mờ sương, các bà, các chị, các cô đã xúng xính váy áo ra suối. Với người Thái, lễ hội gội đầu có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Khi mái tóc của người mẹ, người chị, người em đã sạch sẽ, óng mượt cũng là lúc những điều không may của năm cũ được thả trôi xuống dòng nước, chỉ còn lại những may mắn, an lành năm mới. Lễ gội tằng cẩu kết thúc là đến cuộc vui đua thuyền giữa nam và nữ. Người ta còn tổ chức ném còn, xòe vòng... trai gái được dịp vui chơi thỏa thích.

Người Cao Lan với tục dán giấy đỏ

Cũng như người Kinh, người Cao Lan đón Tết từ cuối tháng Chạp đến đầu tháng Giêng. Trước Tết Nguyên đán khoảng 2 ngày, người Cao Lan mang giấy đỏ (tiếng Cao Lan là Chí dịt) để dán ở cửa ra vào, cổng nhà, bàn thờ tổ tiên, cối xay, chuồng lợn, chuồng trâu, chuồng gà... Toàn bộ ngôi nhà bỗng nhiên nhuộm một sắc đỏ rực rỡ. Bởi theo quan niệm của người Cao Lan, giấy đỏ biểu trưng cho niềm vui, sự tốt lành. Dán giấy đỏ lên những nơi quan trọng là bắt đầu cho một năm mới với mong muốn an khang thịnh vượng.

Người Tây Nguyên nhộn nhịp tục "bắt chồng"

Khi Tết Nguyên đán bắt đầu, cũng là thời điểm các dân tộc Chu Ru, Cơ Ho, Giẻ Triêng... ở Tây Nguyên vào mùa "bắt chồng". Thường thì các nghi thức của tục "bắt chồng" này sẽ diễn ra vào ban đêm. Khi cô gái thích một chàng trai nào đó, cô ấy sẽ chờ đến tối để mang một chiếc nhẫn đến, đeo vào tay chàng trai đó. Nếu không bằng lòng, anh ta có thể tháo ra và trả lại cho cô gái, nhưng cứ sau 7 ngày, cô gái lại đến đeo nhẫn cho chàng trai. Cứ thế, đến khi cô gái nhận được lời đồng ý mới thôi. Tuy nhiên, đa số các đôi đã phải lòng nhau trước và khi cô gái cùng họ hàng đến "bắt chồng" thì mọi thứ đã sẵn sàng cho một cuộc hôn nhân.

Dính tro, ném xôi lên mái nhà

Người Giẻ Triêng (sống chủ yếu ở Quảng Nam và Kon Tum) đón Tết cổ truyền với tên gọi là Cha Chả, nghĩa là ăn than. Theo quan niệm của người Giẻ Triêng thì trong ngày Tết, ai dính nhiều tro đốt từ than nhất sẽ được may mắn, mùa màng bội thu.

Để có thể dính tro than, trước Tết 3 ngày, các chàng trai cao to được cử lên rừng đốt củi thành những đống than lớn và mang về làng. Ngoài ra, người làng cũng nấu xôi, vuốt lên cây giẻ khô rồi đốt lên thành tro. Hai loại tro này sẽ được hất tung lên cao và ai dính được nhiều tro nhất sẽ là người may mắn nhất. Người Giẻ Triêng cũng cầm một nắm xôi ném lên mái nhà vào ngày đầu năm mới. Nắm xôi của người nào dính trên đó, người ấy sẽ gặp rất nhiều may mắn trong năm mới.

Nguyên Thanh

Bình luận

ZALO