Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ năm, 03/12/2020 09:12 GMT+7

Phán quyết lịch sử của PCA: “Đường 9 đoạn” bị vô hiệu hóa

Biên phòng - Sau ba năm thụ lý đơn kiện với 4.000 trang tài liệu chứng cứ và hai lần phân xử, ngày 12-7, Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) tại La Hay (Hà Lan) đã ra phán quyết cuối cùng về vụ Philippines kiện yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông, theo đó khẳng định Trung Quốc không có “quyền lịch sử” ở Biển Đông, cũng như không có cơ sở pháp lý cho cái gọi là “đường 9 đoạn” mà Bắc Kinh tự ý đưa ra.

1307-pca
Tòa Trọng tài Thường trực. Ảnh: PCA

Phán quyết lịch sử của phiên tòa lịch sử

Theo phán quyết của PCA, yêu sách của Trung Quốc về các “quyền lịch sử” đối với các vùng biển nằm trong “đường 9 đoạn” (còn gọi là đường lưỡi bò) là trái với Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) 1982. “Trung Quốc không có bất kỳ cơ sở pháp lý nào để đưa ra những tuyên bố về “các quyền lịch sử” đối với những tài nguyên biển trong cái mà Trung Quốc gọi là “đường chín đoạn”. Theo phán quyết, không có đảo nào thuộc quần đảo Hoàng Sa tạo cho Trung Quốc quyền có vùng đặc quyền kinh tế. Trung Quốc không có quyền hạn đối với vùng đặc quyền kinh tế trong phạm vi 200 hải lý của bãi Vành Khăn (Mischief) hay bãi Cỏ Mây (Thomas). PCA cũng khẳng định thực thể Ba Bình (Itu Aba) thuộc quần đảo Trường Sa là “bãi đá”, và Trung Quốc không có quyền tuyên bố bất kỳ vùng đặc quyền kinh tế nào ở Trường Sa. PCA cũng cho rằng Trung Quốc gây tổn hại lâu dài, không thể khắc phục đối với hệ sinh thái dải san hô ngầm ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

Phán quyết của PCA cũng nhấn mạnh Trung Quốc cản trở Philippines thực hiện quyền đánh bắt truyền thống tại bãi cạn Scarborough trên Biển Đông. Theo PCA, những hành động của Trung Quốc đang làm trầm trọng thêm những tranh chấp với Philippines trong lúc các bên đang nỗ lực giải quyết vấn đề. Phán quyết còn chỉ ra rằng trong quá trình phân xử vụ kiện, Trung Quốc đã “làm trầm trọng thêm và kéo dài tranh chấp” thông qua hoạt động cải tạo đá, xây dựng đảo nhân tạo cùng các cơ sở trên đó tại các khu vực tranh chấp.

PCA cũng cho rằng các hoạt động bồi lấp quy mô lớn và xây dựng đảo nhân tạo của Trung Quốc thời gian qua là không đúng với bổn phận pháp lý. Xem ra PCA lường trước khả năng Trung Quốc thiết lập vùng quân sự này khi nêu rõ: “UNCLOS không cho phép một nhóm đảo thiết lập thành các khu quân sự tập thể”.

Các nước kêu gọi hành xử có trách nhiệm và tuân thủ luật pháp quốc tế

Ngay sau khi PCA ra phán quyết, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Perfecto Yasay Jr.. đã ra tuyên bố hoan nghênh, đồng thời kêu gọi các bên liên quan “kiềm chế và bình tĩnh”. Bộ trưởng Yasay nêu rõ “Philippines khẳng định tôn trọng quyết định mang tính bước ngoặt này”, coi đây như một đóng góp quan trọng vào các nỗ lực đang diễn ra nhằm giải quyết tranh chấp ở Biển Đông.

Các nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) như Singapore, Thái Lan, Malaysia cũng nhanh chóng ra tuyên bố về phán quyết của PCA. Bộ Ngoại giao Singapore kêu gọi tất cả các bên tôn trọng đầy đủ các quy trình pháp lý và ngoại giao, kiềm chế và tránh tiến hành bất kỳ hoạt động nào có thể gây căng thẳng trong khu vực. Bộ Ngoại giao Malaysia hối thúc các bên liên quan tự kiềm chế, tránh làm phức tạp thêm tranh chấp hay làm leo thang căng thẳng và tránh đe đọa hoặc sử dụng vũ lực ở Biển Đông. Malaysia cho rằng “Trung Quốc và tất cả các bên liên quan có thể tìm ra những cách thức mang tính xây dựng để phát triển đối thoại, đàm phán và tham vấn, trong khi duy trì tính thượng tôn pháp luật vì hòa bình và an ninh khu vực”. Singapore, Malaysia cũng tuyên bố ủng hộ việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm thông qua Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC).

Trong tuyên bố đưa ra trước khi PCA ra phán quyết, Bộ Ngoại giao Thái Lan kêu gọi gìn giữ hòa bình, ổn định và phát triển bền vững ở Biển Đông thông qua hợp tác trên tinh thần xây dựng. Tuyên bố nêu rõ việc triển khai đầy đủ DOC phải được xem trọng và tất cả các bên liên quan cần nỗ lực hợp tác để sớm hoàn tất COC.

Nhật Bản nhấn mạnh phán quyết của PCA mang tính ràng buộc pháp lý, do đó các bên liên quan phải tuân thủ. Trong một tuyên bố, Ngoại trưởng Nhật Bản Fumio Kishida nêu rõ Tokyo kiên định ủng hộ việc tôn trọng quy định luật pháp và sử dụng các biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong giải quyết các tranh chấp trên biển.

ban-ki-moon
Sau khi Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ở La Haye (Hà Lan) ra phán quyết về việc Philippines kiện Trung Quốc liên quan tới tranh chấp ở Biển Đông, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon ngày 12-7 kêu gọi các bên có tranh chấp tại Biển Đông tuân thủ luật pháp quốc tế và tránh có các hành động làm gia tăng căng thẳng.

Từ Washington, Chính phủ Mỹ cũng tuyên bố phán quyết của PCA cần được coi là cuối cùng và mang tính ràng buộc về pháp lý. Người phát ngôn Nhà Trắng Josh Earnest tuyên bố Mỹ “chắc chắn sẽ kêu gọi tất cả các bên không sử dụng phán quyết của PCA như một cơ hội để thực hiện các hành động làm leo thang căng thẳng hay khiêu khích”. Cựu Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton - ứng cử viên đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2016 - cũng hoan nghênh phán quyết trên, trong khi cố vấn của ứng cử viên bên phía đảng Cộng hòa Donald Trumph cho biết ông Trumph cũng hối thúc tất cả các bên tôn trọng phán quyết của PCA.

Về phía Trung Quốc, tuy từng nhiều lần tuyên bố không chấp nhận thẩm quyền của tòa trọng tài và khẳng định sẽ phớt lờ phán quyết, song ngay sau khi PCA công bố kết quả vụ kiện, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nhanh chóng đưa ra phản ứng. Tân hoa xã trích dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng phán quyết của PCA là không có cơ sở, vô giá trị và không có hiệu lực ràng buộc”. Tuyên bố trên nêu rõ chủ quyền lãnh thổ cũng như các quyền và lợi ích hàng hải của Trung Quốc ở Biển Đông “sẽ không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của PCA”.

Phán quyết liệu có thể thực thi?

Theo hãng tin Pháp AFP, UNCLOS 1982 cho phép PCA đưa ra phán quyết mang tính ràng buộc về mặt pháp lý, kể cả một bên vắng mặt trong các phiên phân xử. Tuy nhiên, PCA không có quyền thực thi phán quyết hay buộc các bên phải tuân thủ phán quyết. Việc tuân thủ phán quyết này tùy thuộc vào các bên.

Năm 2013, Philippines đã đệ đơn kiện lên PCA phản đối tuyên bố chủ quyền “đường lưỡi bò” của Trung Quốc, vốn nuốt trọng gần cả Biển Đông. Manila kỳ vọng phán quyết của PCA một mặt sẽ giúp gia tăng áp lực quốc tế đối với Trung Quốc, buộc Bắc Kinh từ bỏ tham vọng bành trướng trên Biển Đông, mặt khác sẽ tạo điều kiện cho Philippines trong đàm phán với Trung Quốc, cũng như thúc đẩy Trung Quốc ký COC với ASEAN vốn bị trì hoãn lâu nay.

Một ngày sau phán quyết của PCA, Trung Quốc đã lập tức phát hành Sách Trắng về các tranh chấp với Philippines ở Biển Đông, trong đó nói rằng việc Philippines đơn phương khởi xướng vụ kiện là “hành động ác ý” và nói thêm rằng Trung Quốc sẽ duy trì tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông. Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Lưu Chấn Dân ngang nhiên tuyên bố Trung Quốc có quyền thiết lập Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên vùng biển này. Tuy nhiên, ông này cũng nói rằng Bắc Kinh hy vọng trở lại đàm phán song phương với Manila về vấn đề Biển Đông.

Xem ra phán quyết lịch sử của PCA bác bỏ “các quyền lịch sử” của Trung Quốc đối với những yêu sách ở Biển Đông cũng như diễn biến mới nhất sau đó mới chỉ là bước đầu cho một giai đoạn nhiều phức tạp liên quan đến tình hình Biển Đông. Hy vọng phán quyết đầu tiên trong cuộc chiến pháp lý ở Biển Đông sẽ giúp thúc đẩy giải pháp ngoại giao cho các bên liên quan. Muốn vậy, các thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế phải hành xử có trách nhiệm và tuân thủ luật pháp quốc tế.

Như Trung

Bình luận

ZALO