Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ tư, 02/12/2020 10:10 GMT+7

Nỗ lực giữ gìn lễ hội đua bò truyền thống

Biên phòng - Hàng năm, cứ vào dịp Tết Dolta, người dân từ khắp nơi trong cả nước lại nô nức đổ về vùng Bảy Núi - An Giang để xem hội đua bò. Những cuộc tranh tài vô cùng quyết liệt nhưng rất nhân văn chính là nét văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân tham gia. Đặc biệt, đối với những người tâm huyết với lễ hội đua bò, họ luôn trăn trở để tìm cách đưa lễ hội này trở về với đúng nghĩa của nó là “ngày hội” đích thực của những người nông dân.

6agf_19b
Đua bò là ngày hội lớn của đồng bào Khmer, thu hút sự quan tâm của hàng ngàn người dân và du khách đến theo dõi, cổ vũ. Ảnh: Nguyễn Đức Thắng

Tìm lại nét xưa

Lễ hội đua bò ở An Giang hằng năm luôn hút hàng vạn du khách đến theo dõi và cổ vũ. Đây cũng chính là cơ hội tốt để quảng bá du lịch của địa phương đến đông đảo người dân trong cả nước. Quan trọng hơn, nó còn góp phần giữ gìn và phát huy nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Khmer vốn có lịch sử tồn tại hàng trăm năm qua.

Tuy nhiên, sau nhiều lần tổ chức, giải đua bò truyền thống ở vùng Bảy Núi (từ dùng để chỉ hai huyện Tịnh Biên và Tri Tôn) đã bộc lộ không ít bất cập do công tác tổ chức còn nhiều hạn chế, đặc biệt, yếu tố thương mại được đề cao đã phần nào làm giảm đi nét đẹp văn hóa truyền thống của một lễ hội vốn dĩ là "đặc sản" của những người nông dân quanh năm "chân lấm tay bùn".

Anh Chau Phuone, ở xã An Cư, huyện Tịnh Biên tâm sự, đồng bào Khmer ai cũng thích xem đua bò, tuy nhiên, việc Ban tổ chức tiến hành bán vé khiến cho nhiều người có hoàn cảnh khó khăn không thể vào sân để xem. Điều đó khiến anh cảm thấy buồn vì đua bò là lễ hội truyền thống của dân tộc mình mà bản thân lại không được tham gia.

Xuất phát từ những hạn chế đó, những người có tâm huyết ở huyện Tịnh Biên đang quyết tâm chấn hưng lễ hội đua bò truyền thống. Ông Chau Sóc Khonl - Sãi cả của chùa Rô, thuộc ấp Vĩnh Thượng, xã An Cư, huyện Tịnh Biên cho biết: "Năm 2015, lần đầu tiên nhà chùa đứng ra tổ chức "Lễ hội đua bò chùa Rô" và đã thành công tốt đẹp. Năm nay, chúng tôi tiếp tục được UBND huyện Tịnh Biên cho phép tổ chức, với mong muốn duy trì một lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer, đồng thời, mang đến niềm vui cho những dân yêu thích môn đua bò trên khắp mọi miền đất nước".

Dẫn chúng tôi đi thăm mảnh ruộng nằm cạnh chùa, Sãi cả Chau Sóc Khonl cho biết: "Nhà chùa đã đầu tư gần 60 triệu đồng để thuê bơm nước, san lấp mặt bằng làm sân đua bò. Cũng như năm trước, "Lễ hội đua bò chùa Rô" năm nay sẽ không treo biển quảng cáo trên sân thi đấu, các trọng tài sẽ là những người dân ở địa phương, còn "tài xế" điều khiển bò sẽ không mặc áo đồng phục, đội nón của nhà tài trợ mà quấn khăn rằn của người Khmer. Đặc biệt, mọi người đều được vào xem tự do, bởi chúng tôi mong muốn bà con được hưởng một cái Tết Dolta vui vẻ, thể hiện đúng tinh thần của người Khmer".

Còn nghệ sĩ nhiếp ảnh Huỳnh Phúc Hậu vào những ngày này luôn tất tả với công việc. Là người "say mê" với lễ hội truyền thống, hầu như anh không bỏ sót bất kỳ một giải đua bò nào ở vùng Bảy Núi. Anh cũng là người trực tiếp bàn bạc với Sãi cả của chùa, đồng thời đứng ra vận động anh em, bạn bè, những khán giả có chung niềm đam mê đóng góp kinh phí để tổ chức Lễ hội đua bò chùa Rô.

Trao đổi với chúng tôi, anh Hậu tỏ ra rất hứng khởi: "Năm nay, mừng Tết Dolta của bà con dân tộc Khmer, tôi có bàn với Sãi cả chùa Rô tiếp tục tổ chức cuộc đua bò và cho làm sân thi đấu mới ở phía trên sát chánh điện chùa với tầm nhìn rất đẹp, đường đua sẽ dài hơn, ít nguy hiểm cho các đôi bò. Đường đua vòng "thả" lần này được làm bằng phẳng để nước ngập suốt quãng đường từ lúc "thả" đến khi về đích, tạo nên sự hấp dẫn cho cuộc đua".

Không chỉ đứng ra vận động kinh phí để tổ chức Lễ hội đua bò chùa Rô năm 2016, anh Hậu còn vận động các nghệ sĩ nhiếp ảnh ủng hộ hơn 20 triệu đồng để tặng quà, tổ chức Tết Trung thu cho các cháu thiếu nhi người Khmer ở quanh chùa, qua đó, giúp cho đồng bào có được niềm vui thật sự trọn vẹn.

xi4d_19a
Những màn tranh tài hấp dẫn trong lễ hội đua bò.  Ảnh: Nguyễn Đức Thắng

Những cuộc tranh tài hấp dẫn

Lễ hội đua bò của đồng bào dân tộc Khmer chẳng biết có từ bao giờ. Tương truyền, có một số chủ bò sau khi cày ruộng xong sớm đã cao hứng rủ nhau bắt cặp đua chơi, trở thành một thú vui riêng của người nông dân ở đây, dần dần biến thành lễ hội. Còn theo những người già kể lại, thì lễ hội này có một nguồn gốc khác: Hằng năm, các đôi bò trong phum, sóc đều kéo nhau đến cày bừa thí công cho đất của chùa. Sau những buổi cày bừa, các đôi bò lại rủ nhau đua. Sư cả chùa và các Achar (cư sĩ thành viên Ban quản trị chùa) thấy vậy đã đứng ra tổ chức và treo giải thưởng là những sợi dây nài khớp bạc hoặc những vòng lục lạc đẹp mắt. Từ đó, đua bò trở thành tập quán của người Khmer vùng Bảy Núi vào dịp Tết Dolta hằng năm.

Cứ mỗi năm một lần, vào dịp Tết Dolta của người Khmer, những người nông dân lũ lượt đổ về sân đua bò với tinh thần thể thao, lòng ham muốn chiến thắng chẳng hề thua kém bất cứ cuộc thi tài nào. Sáng sớm, bà con đã có mặt đông đủ tại địa điểm đua bò, du khách thập phương cũng nô nức đổ về đông vui như trẩy hội. Từ lúc cuộc đua bắt đầu cho đến khi kết thúc, không khí lúc nào cũng tưng bừng, rộn ràng và hào hứng bởi những tiếng vỗ tay, reo hò dành cho người điểu khiển các đôi bò giỏi hoặc những pha bứt phá tốc độ về đích diễn ra vô cùng quyết liệt.

Để chuẩn bị cho cuộc đua bò, người ta chọn một khoảnh ruộng bằng phẳng trong khuôn viên của chùa, chiều dài chừng 200 mét, ngang 100 mét có nước xăm xắp, xung quanh có bờ cao và điểm đích có khoảng trống để tài xế dừng bò cho an toàn. Nơi xuất phát được cắm hai cây cờ màu xanh, đỏ, mỗi cây cách nhau 5 mét, tại điểm đích cũng vậy. Đôi bò đứng ở vị trí cây cờ màu gì thì điểm đích cũng theo màu của cây cờ đó. Trước khi vào cuộc đua, Ban tổ chức tiến hành bốc thăm để chọn từng cặp đấu và thỏa thuận đôi nào sẽ đi trước, đi sau. Nếu trong khi đua, đôi bò nào chạy tạt ra khỏi đường đua sẽ bị loại hoặc đôi bò sau giẫm lên giàn bừa của đôi bò trước là thắng cuộc. Còn người điều khiển phải đứng thật vững, nếu bị ngã hoặc rơi ra khỏi giàn bừa coi như thua cuộc.

Bước vào cuộc đua, người điều khiển bò cầm roi hoặc khúc gỗ tròn, đầu có tra cây đinh nhọn (dân địa phương gọi là cây xà-lul). Khi có lệnh xuất phát của trọng tài, người điều khiển chích mạnh cây xà-lul vào mông con bò, bò bị đau phóng nhanh về phía trước, quan trọng là phải chích cho đều cả hai con thì chúng mới chạy đều và hấp dẫn. Cuộc đua gồm hai vòng, vòng một gọi là "hô", đây là vòng để làm nóng cho bò đi quanh trường đua. Vòng sau gọi là "thả", khi trở lại điểm xuất phát, người điều khiển dùng roi chích vào mông bò và bò bắt đầu vận hết sức lực để băng về đích.

Ngày 18-9, Lễ hội đua bò chùa Rô năm 2016 chính thức diễn ra tại huyện Tịnh Biên và mở vòng tay chào đón khán giả từ khắp nơi nô nức kéo về. Hy vọng với sự nỗ lực của những người đầy tâm huyết với môn đua bò truyền thống, cùng với sự yêu mến của người dân, Lễ hội đua bò chùa Rô sẽ góp phần giữ gìn và phát huy nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer ở vùng Bảy Núi - An Giang.

Theo quan niệm của đồng bào, đua bò có một ý nghĩa hết sức đặc biệt. Đội bò giành được giải cao trong năm không những mang lại cho chủ nhân của chúng niềm kiêu hãnh, mà còn mang đến cho cả phum sóc niềm vui và hứa hẹn cho việc gieo trồng được dễ dàng, đem lại một mùa bội thu, dân làng no ấm. Sau khi thắng cuộc, giá trị đôi bò thắng cuộc cũng tăng lên rất cao, nhưng người Khmer không giết thịt, cũng không bán chúng đi mà gìn giữ cặp bò chiến thắng như một tài sản quý báu của gia đình và phum sóc.

Nguyễn Đức Thắng

Bình luận

ZALO