Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ ba, 18/01/2022 02:37 GMT+7

Những đội cồng chiêng “nhí” trên đất Tây Nguyên

Biên phòng - Trong những năm gần đây, tại các địa phương thuộc vùng Tây Nguyên, du khách trong và ngoài nước đã quen thuộc với hình ảnh những đôi chân trần rắn chắc như cây lim, cây táu giữa đại ngàn, lúc chậm rãi, lúc gấp gáp, rộn ràng theo từng vũ điệu cồng chiêng của đồng bào Ê Đê, Mơ Nông, Ba Na… Nhưng điều làm du khách thích thú nhất là hình ảnh của những "nghệ nhân nhí" say sưa khua nhịp cồng chiêng, kết hợp nhịp nhàng với vòng múa xoang nhịp nhàng, uyển chuyển…

59t4_19a-1.jpg
Các “nghệ nhân tí hon” buôn Djriêk biểu diễn phục vụ lễ hội tại thị trấn Nhơn Hòa.

Một sân chơi bổ ích

Khi đội cồng chiêng dành cho lứa tuổi thiếu nhi của buôn Djriêk, thuộc thị trấn Nhơn Hòa (huyện Chư Sê, Gia Lai) vừa được thành lập, "quân số" chỉ có vài đứa trẻ Ja Rai từ 8-14 tuổi. Mỗi dịp buôn có lễ hội, các "nghệ nhân nhí" chưa thể biểu diễn độc lập do không nối được vòng tròn, nên phải sáp nhập với đội hình cồng chiêng của người lớn. Đây là nguyên nhân khiến hình ảnh của đội múa bị rời rạc, không được cân đối.

Không thể để niềm đam mê của các em bị nguội lạnh, với nhiệt tâm của mình, các "đại thụ cồng chiêng" của buôn là Rơ Mah Báo, Rơ Lan Hloih, Siu Kleh đã đề xuất thành lập đội cồng chiêng dành cho trẻ em của buôn. Để thuyết phục được con em của buôn tham gia, họ đến từng gia đình có các cháu nhỏ vận động các bậc phụ huynh cho con mình gia nhập đội, đồng thời, trực tiếp hướng dẫn các em tập luyện.

Ông Rơ Lan Hloih cho biết, kể từ khi được thành lập (năm 2001) đến nay, đội cồng chiêng trẻ em của buôn Djriêk luôn duy trì được số thành viên từ 25-30 em. Được sự động viên của gia đình, sự chỉ bảo của các bậc cao niên, các em đều đặn tham gia tập luyện vào những ngày cuối tuần. Cũng như các đội của người lớn, đội cồng chiêng dành cho trẻ em của buôn Djriêk được chính quyền và các đoàn thể xem là một sân chơi bổ ích nên hết sức quan tâm, ưu tiên trang bị đầy đủ các loại trống, chiêng, cồng, khiên…

"Mỗi lần tập luyện, lũ trẻ rất hào hứng khi biết được cồng, chiêng là cái vốn quý giá của dân tộc mình, cần được thế hệ trẻ kế tục, tiếp nối" - Ông Rơ Lan Hloih tự hào khoe. Theo tiết lộ của ông, những ngày đầu tham gia học đánh cồng chiêng, các em còn nhiều lúng túng, cứ cầm vào cồng chiêng là… mất bình tĩnh nên không đánh đúng vị trí và đúng giai điệu.

Tuy nhiên, dưới sự chỉ dẫn nhiệt tình của các "thầy" cộng với niềm đam mê của tuổi trẻ nên chỉ sau một thời gian học tập, hầu hết "học viên" đều nhận biết được tiết tấu, nhịp điệu của những bài cồng chiêng truyền thống. Bây giờ, đội cồng chiêng trẻ em của buôn Djriêk khá thành thục trong biểu diễn các bài cồng chiêng "gia truyền" của người Ja Rai như mừng lúa mới, mừng mở cửa mả, mừng chiến thắng, đâm trâu…

Lưu giữ âm thanh đại ngàn

Dù có tuổi đời ít hơn đội cồng chiêng nhí của buôn Djriêk bên Gia Lai, nhưng đội cồng chiêng của buôn Dak R'leang (xã Ea Uy, huyện Krông Pak, Đắk Lắk) đã tham gia nhiều sự kiện lớn của thôn, xã và huyện. Mỗi lần trình diễn, 17 thành viên là các em nhỏ người Xê Đăng trong đội đều để lại ấn tượng đẹp cho người xem.

Theo ông Ghêu, nghệ nhân chuyên truyền dạy nghệ thuật đánh chiêng cho đội thì người dân buôn Dak R'leang rất yêu quý văn hóa của mình, vì thế, phong tục tốt đẹp của làng được nguời dân giữ gìn và phát huy. Từ khi Dak R'leang trở thành buôn văn hóa, lễ hội được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo khách du lịch đến xem.

Để các lễ hội cồng chiêng thêm phong phú, các già làng trong buôn cùng thống nhất với nhau rằng, cần phải truyền dạy lại cho thế hệ trẻ biết đánh cồng chiêng, vừa là để biểu diễn trong các lễ hội, vừa giáo dục các em có ý thức giữ gìn vốn quý văn hóa truyền thống của ông cha.

"Bước đầu, mình dạy bọn trẻ học cách gọi tên từng chiếc cồng, chiêng, thứ tự đánh từng chiếc trong một bộ. Sau khi đã "thuộc bài", mình tiếp tục bày cho chúng cách nghe âm, rồi đến cách chơi nhiều người cùng một lúc. Trước đây, mình cứ nghĩ chỉ có người lớn mới chơi cồng chiêng được, nào ngờ bọn trẻ cũng có thể đánh rất hay" - Nghệ nhân Ghêu kể về những khó khăn trong việc hướng dẫn trẻ em trong buôn chơi cồng chiêng.

Cũng theo nghệ nhân Ghêu, buôn Dak R'leang thường xuyên có khách du lịch đến thăm để chiêm ngưỡng không gian văn hóa, hòa mình trong ngôi nhà rông đầy ấm cúng và tìm hiểu về những nét văn hóa đặc sắc trong đời sống sinh hoạt của đồng bào Tây Nguyên.

Từ khi được thành lập, trong các sự kiện do địa phương tổ chức, đội cồng chiêng nhí của buôn Dak R'leang đều có mặt."Nhờ có đội cồng chiêng của bọn trẻ mà các lễ hội văn hóa của xã, của buôn thêm rộn ràng, đằm thắm. Lãnh đạo huyện, xã cho biết, sẽ xem xét, khuyến khích các cháu tham gia nhiều sự kiện hơn nữa và chỉ đạo các xã quan tâm thành lập đội cồng chiêng từ các thôn, trong đó, chú trọng bồi dưỡng các cháu nhỏ như buôn Dak R'leang đã làm…" - Ông Ghêu tự hào.

b6h2_19b-1.jpg
Nhờ sự quan tâm của các ban ngành, trẻ em ở vùng Tây Nguyên ngày càng đam mê với nghệ thuật cồng chiêng.

Còn mãi với thời gian

Chăm chú quan sát các thành viên nhí trong đội cồng chiêng của trường THCS Lê Văn Tám cùng say mê khua nhịp cồng chiêng, già làng A Kiu, ở buôn Lung Leng (xã Sa Bình, huyện Sa Thầy, Kon Tum) ưng cái bụng lắm. Già bảo, cái nhịp cồng chiêng của người Ja Rai có tiết tấu rõ rệt, khi du dương, nhịp nhàng, lúc sôi động, mạnh mẽ.

Từ những bài cồng chiêng truyền thống đánh trong lễ bỏ mả, mừng lúa mới, đến những bài mới như mừng Đảng, ca ngợi người lính, nhớ ơn Bác Hồ, bọn trẻ đều chơi khá thuần thục. Qua quá trình truyền dạy, già A Kiu biết rất rõ là dù có niềm đam mê và khả năng cảm thụ âm nhạc khá tốt, nhưng các em học sinh trong đội cồng chiêng của trường THCS Lê Văn Tám luyện tập cồng chiêng không dễ dàng gì.

"Nhiều khi không đánh được, nhiều em định bỏ học, nhưng mình động viên rằng, nếu các cháu không tập nữa, lỡ sau này các già mất đi, văn hóa cồng chiêng trong buôn mình sẽ không còn, nên bọn trẻ lại cố gắng kiên trì học tập. Khi đánh được những nốt đầu tiên, chúng rất hứng thú!" -  Già A Kiu nhớ lại.

Riêng cô giáo Vũ Thị Hồng Thanh, Hiệu trưởng trường THCS Lê Văn Tám lại có nỗi niềm riêng trước nguy cơ bị mai một vì sự xâm nhập của lối sống và văn hóa hiện đại vào giới trẻ là người dân tộc thiểu số trên địa bàn. "Trước thực trạng giới trẻ người dân tộc Ja Rai ngày càng xa rời với truyền thống dân tộc, năm 2013, với suy nghĩ "phải dạy cồng chiêng cho học sinh để các em không quên vốn quý của ông cha", tôi chủ động tìm đến già làng A Kiu để bàn với già về mở lớp truyền dạy cồng chiêng, múa xoang cho học sinh của trường.

Để có được một đội cồng chiêng nhí thật không hề dễ dàng. Nhưng rồi, bằng uy tín của già làng A Kiu cùng với "chính sách" đặc biệt của nhà trường, chẳng hạn như khuyến khích các em tham gia đội cồng chiêng bằng cách cộng điểm các môn văn-thể-mỹ, cuối cùng, mọi việc đâu cũng vào đó. Bây giờ, đội cồng chiêng cùng nhóm múa xoang của trường Lê Văn Tám đã khá hoành tráng với 27 thành viên. Nhiều bài nhạc truyền thống của đồng bào Ja Rai đã được các em biểu diễn khá thành thục…" - Cô Thanh chia sẻ.

Theo cô Thanh, cồng chiêng Tây Nguyên vốn gắn bó với cuộc sống của người dân bản địa từ bao đời nay, nhưng hiện tại, có một thực tế là một bộ phận lớp trẻ không hứng thú đối với truyền thống văn hóa của chính dân tộc mình. Chính vì thế, việc truyền cho giới trẻ những tinh hoa văn hóa của dân tộc là việc làm rất cần thiết.

"Không ai khác, chính bọn trẻ sẽ trở thành người gìn giữ, giao lưu, cùng nhau tập đánh cồng, chiêng để từ đó tạo điều kiện cho văn hóa cồng chiêng được duy trì và phát triển. Chúng tôi hi vọng đội cồng chiêng của trường Lê Văn Tám sẽ góp phần đưa âm thanh cồng chiêng của người Tây Nguyên ngân vang hơn, xa hơn và còn mãi với thời gian…" - Hiệu trưởng Vũ Thị Hồng Thanh nhấn mạnh.
Lê Thị Hải Lưu

Bình luận

ZALO