Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ bảy, 19/09/2020 07:09 GMT+7

Những "bảo mẫu san hô" trên biển Cù Lao Chàm

Biên phòng - Gần một thập kỷ qua, kể từ khi Đội tuần tra của Phòng Tuần tra và phát triển cộng đồng thuộc Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm được thành lập, những rạn san hô ở đây đã được chăm sóc, bảo vệ chu đáo, trở thành cảnh quan hấp dẫn của tuyến du lịch biển Hội An (Quảng Nam). Nhờ hoạt động tích cực của những "bảo mẫu san hô" này, các chuyên gia môi trường biển khó tính nhất cũng có thể thở phào nhẹ nhõm vì nguồn gen quý giá trước đây đã được bảo vệ nghiêm ngặt, không để bọn "môi trường tặc" lén lút tàn phá.

btj3_14a
 "Vườn ươm" san hô của KBT biển Cù Lao Chàm dưới đáy biển. Ảnh: Đặng Đình Lâm

"Mái nhà" của những loài sinh vật quý

Nằm cách đô thị cổ Hội An gần 18km, Khu bảo tồn (KBT) biển Cù Lao Chàm gồm 8 hòn đảo với tổng diện tích mặt nước gần 5.180ha, "ôm" trong lòng nó khoảng 200 loài, trong đó, có nhiều loài san hô quý hiếm lần đầu tiên tìm thấy tại các vùng biển đảo ở nước ta. Theo nhiều người dân ở Cù Lao Chàm, kể từ khi KBT biển được thành lập (năm 2005), gần 310ha rạn san hô được đưa vào "vòng ngắm" bảo vệ chặt chẽ, cùng với đó là những hoạt động bảo tồn ráo riết đã phát triển rất tốt, tạo môi trường lý tưởng cho các loài tôm cá cư trú và sinh sản.

"Trước kia, với người dân Cù Lao Chàm, san hô vẫn được coi là những thứ chẳng mấy giá trị, ngoài công dụng... nung vôi hay đắp bờ ruộng nuôi tôm. Hơn nữa, từ xưa tới giờ, người dân ở đây vẫn quan niệm san hô có sức phát triển vô hạn, chính vì vậy, người ta cứ khai thác vô tư..." - ông Trương Văn Hải, một ngư dân ở xã đảo Tân Hiệp (TP Hội An) giãi bày với chúng tôi. Ông Hải còn kể, thời đó, chẳng mấy người hiểu được các hoạt động nuôi trồng, đánh bắt hải sản quá mức khiến môi trường bị ô nhiễm và san hô đang dần ít đi, thậm chí đứng trước nguy cơ vắng bóng tại vùng biển Cù Lao Chàm.

Thực tế, trước khi KBT biển ra đời, rất nhiều thợ câu, lưới, thợ lặn biển khai thác san hô tập trung làm ăn tại khu vực biển Cù Lao Chàm. Do không được kiểm soát chặt chẽ, họ thường xuyên khai thác theo kiểu "vắt kiệt" các rạn san hô, hủy hoại môi trường sống của các sinh vật biển có giá trị. "Cho đến bây giờ, nhiều người hám lợi vẫn lén lút vào KBT đánh bắt trộm hải sản và khi bị phát hiện, họ sẵn sàng chống trả lực lượng bảo vệ. Nếu không được tăng cường các biện pháp quản lý kịp thời, chắc chắn, biển Cù Lao Chàm sẽ trở lại "hoàn cảnh" như trước kia nó đã từng là cái "rốn" sử dụng thuốc nổ và khai thác san hô trộm..." - ông Hải nhấn mạnh thêm. 

"Sau khi KBT biển Cù Lao Chàm được thành lập, đồng thời, có sự hoạt động tích cực của các thành viên trong Đội tuần tra (mà chúng tôi vẫn gọi đùa là "bảo mẫu san hô") đã mang lại sự bình yên cho cả một vùng biển rộng lớn. Họ thay phiên nhau đi tuần trên biển để phát hiện và xử lý kịp thời những vi phạm quy chế bảo vệ KBT. Ngoài ra, họ còn tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, vận động người dân chúng tôi tích cực tham gia bảo vệ KBT" - ông Phạm Văn Bốn, một ngư dân địa phương tiếp lời ông Hải.

Cũng theo ông Bốn, kể từ khi KBT biển Cù Lao Chàm ra đời, đặc biệt, kể từ thời điểm Cù Lao Chàm được công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới (năm 2009), những hoạt động bảo tồn được đẩy mạnh, bao gồm cả việc trồng cấy san hô nhằm gây dựng lại hệ sinh thái biển quanh các đảo. "Từ đó đến nay, dân địa phương, nhất là những người sống dựa trực tiếp vào biển như chúng tôi đã có ý thức tự giác bảo tồn hệ sinh thái biển, đặc biệt là các loài san hô - "mái nhà" của cá tôm cũng như nhiều loài sinh vật quý hiếm khác. Bởi, ngoài ý nghĩa bảo vệ môi trường, nó còn mang lại lợi ích kinh tế cho chính mình thông qua các dịch vụ du lịch lặn biển, ngắm san hô..." - ông Bốn chia sẻ thêm.

Những người nặng lòng với san hô

Trong khi đa số người dân địa phương như ông Hải, ông Bốn đã tự ý thức được tầm quan trọng của các rạn san hô đối với môi trường biển thì sự "càn quét" của các phương tiện đánh bắt kiểu hủy diệt như ghe, giã cào của nhiều ngư dân từ nơi khác đến, cùng với sự hoạt động của các đối tượng hành nghề lặn biển khai thác trộm san hô vẫn xảy ra, khiến cho nhiều rạn san hô đứng trước nguy cơ bị tàn phá hết sức nghiêm trọng.

Trước tình hình đó, Đội tuần tra thuộc Phòng Tuần tra và phát triển cộng đồng, Ban quản lý KBT biển Cù Lao Chàm đã tăng cường phối hợp với các lực lượng BĐBP, Kiểm ngư phát hiện, ngăn chặn những hành vi xâm phạm. Trao đổi với chúng tôi, anh Mai Xinh, Đội trưởng Đội tuần tra, cho biết: "Do hám lợi, rất nhiều tàu ngư dân từ nơi khác đến lợi dụng đêm tối để vào KBT đánh bắt hải sản, khai thác san hô trộm. Trước thực trạng này, chúng tôi phải phối hợp chặt chẽ với lực lượng của Đồn BP Cù Lao Chàm và Chi cục Kiểm ngư địa phương để tổ chức ngăn chặn, xử lý. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng thường xuyên tuyên truyền, giáo dục người dân nâng cao ý thức bảo vệ vùng biển, giúp họ hiểu được sự cần thiết phải bảo vệ tính đa dạng sinh học bền vững của KBT biển nói chung, các rạn san hô nói riêng...".

6pms_14b
Kiểm tra các rạn san hô dưới đáy biển. Ảnh: Đặng Đình Lâm

Cũng theo anh Mai Xinh, hiện nay, những rạn san hô không chỉ bị đe dọa bởi nạn khai thác trộm, mà còn có thể bị suy thoái, nếu môi trường biển bị hủy hoại. Nạn đánh cá bằng thuốc nổ cùng với nhiều hoạt động đánh bắt trái quy định khác của ngư dân như te điện, dã cào sẽ khiến san hô bị tổn thương. Điều này đồng nghĩa với các nguồn lợi thủy sinh bị suy giảm. Nhận thức rõ những nguy cơ có thể xảy ra, các nhân viên Đội tuần tra phải chia nhau đảm đương các khu vực biển trên diện tích gần 5.180ha mặt nước để làm nhiệm vụ bảo vệ 24/24 giờ, nhằm tạo nên một khu vực đa dạng sinh học thực sự an toàn.

Không chỉ đối mặt và luôn phải sẵn sàng đối phó với các đối tượng vi phạm, thử thách lớn nhất đối với các nhân viên Đội tuần tra chính là việc tham gia trực tiếp cùng các chuyên gia bảo tồn duy trì và phát triển nguồn gen quý giá là các loài san hô dưới đáy biển. Với sự hướng dẫn của các chuyên gia, các thành viên của đội cũng biết cách chiết ghép để phục hồi các rạn san hô, trả lại cho biển những giá trị mà con người đã hủy hoại. Riêng với công tác lặn thám sát trực tiếp các rạn san hô, làm sạch các loài thiên địch của san hô như sao biển gai chẳng hạn, theo quy trình bình thường thì mỗi quý 1-2 lần.

Tuy nhiên, trong trường hợp có tác động bất thường khác được đánh giá có thể gây hại cho các rạn san hô thì tần suất hoạt động thám biển có thể tăng lên, không kể giờ giấc. Như thời gian xảy ra sự cố cá chết bất thường diện rộng trên vùng biển khu vực Bắc Trung bộ, các "bảo mẫu san hô" đã phải trải qua một phen vất vả vì phải lặn biển liên tục để "kiểm tra sức khỏe" cho các rạn san hô. Trở ngại chính đối với các thành viên trong đội là khả năng chịu đựng áp lực tăng khi lặn dần xuống độ sâu, rất có thể gây nguy hiểm đến sức khỏe và tính mạng. Mặc dù họ được đào tạo khá bài bản, nhưng khi khám phá dưới đại dương mênh mông, đầy bí hiểm, họ luôn có cảm giác thấy mình quá đỗi nhỏ nhoi trong cái vĩ đại khôn cùng của biển cả. Tuy nhiên, điều đó đối với họ không quan trọng, cứ có kế hoạch kiểm tra san hô của Ban quản lý KBT biển Cù Lao Chàm là những "bảo mẫu san hô" lại "khăn gói" lặn xuống biển kiểm tra.

Đặng Đình Lâm

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO