Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 23/11/2020 10:58 GMT+7

Người Pải Lủng giữ gìn "vốn quý"

Biên phòng - Vài năm trở lại đây, khi phong trào xây dựng nông thôn mới đi vào hơi thở cuộc sống trên địa bàn, các ban, ngành, đoàn thể, đặc biệt là Hội Nghệ nhân dân gian xã vùng cao Pải Lủng (Mèo Vạc, Hà Giang) đã lồng ghép các nội dung về bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Đó là cách làm hiệu quả để giữ gìn những giá trị vật thể, phi vật thể quý giá của cộng đồng trước nguy cơ ngày càng bị mai một.

1vdy_21b
Nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng trình diễn đan Quẩy tấu trong Ngày hội văn hóa dân tộc Mông huyện Mèo Vạc, Hà Giang. Ảnh: Uyên Phương

Nỗi lo mai một văn hóa truyền thống

Ông Sùng Xía Chứ, nhà ở thôn Ngài Lầu là một thành viên tích cực trong Hội Nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng. Ông Chứ vừa là người chế tác ra những chiếc khèn tốt để con trai người Mông thi tài, bộc lộ ý chí, nghị lực của mình trong sinh hoạt cộng đồng, vừa nổi tiếng là người múa khèn hay. Tại ngôi nhà sàn của mình, ông Chứ thường nhận làm giúp đội văn nghệ các bản những chiếc khèn dùng để biểu diễn trong các dịp giao lưu văn hóa, văn nghệ cũng như hội diễn sân khấu dân gian của tỉnh, của huyện.

"Bây giờ, bọn trẻ trong dân tộc Mông thường thích những thứ có công nghệ cao, được sản xuất bằng máy móc hiện đại chứ rất ngại công việc thủ công truyền thống giống như làm khèn, cần tới sự khéo léo của đôi tay, cái tinh của đôi mắt. Cái bụng người già như mình rất lo, nếu không động viên, khơi dậy được thế hệ con cháu giữ gìn, phát huy, chẳng mấy chốc, nghệ thuật chơi khèn cũng như cách làm khèn truyền thống sẽ bị mai một" - ông Chứ trút bầu tâm sự.

Nỗi lo của ông Sùng Xía Chứ cũng là sự trăn trở của Chủ tịch Hội Nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng - ông Sùng Mí Pó. Ông Pó cho rằng, vì nhiều lý do, hiện nay, cách ứng xử đối với luật tục, phong tục tập quán của cộng đồng dân tộc của những người trẻ tuổi có rất nhiều thay đổi so với thế hệ đi trước, nên lớp thanh niên dần quên giá trị truyền thống là điều rất dễ hiểu. "Không thể vì lý do cuộc sống ngày càng hiện đại mà xa rời phong tục, truyền thống của dân tộc được. Tôi đang cùng các già làng, trưởng bản, nghệ nhân dân gian trong xã Pải Lủng cố gắng bảo tồn văn hóa truyền thống của 8 dân tộc anh em sinh sống trên địa bàn xã. Văn hóa truyền thống của dân tộc nào cũng là vốn quý cần gìn giữ…" - ông Pó giãi bày rồi trần tình thêm: Ở Pải Lủng hiện nay, người già, các nghệ nhân dân gian đã thấy được sự cần thiết phải dạy dệt thổ cẩm, dạy múa khèn, hát dân ca hay đan quẩy tấu cho bọn trẻ. Nhưng cái chính là phải làm sao khơi dậy được sự tự hào về văn hóa truyền thống của cha ông, đừng vì chạy theo lối sống hiện đại mà quên đi những giá trị tinh thần vô giá.

"Với nghề dệt thổ cẩm hay dệt lanh chẳng hạn, hiện nay, khung cửi trong nhà người Mông, người Nùng, người Tày ở Pải Lủng còn rất ít, trong khi đó, người biết dệt ngày càng cao tuổi. Nếu không kịp thời hướng dẫn cho lớp trẻ cách thức dệt nên một tấm vải truyền thống thì việc bảo tồn văn hóa dân tộc sẽ gặp nhiều khó khăn" - ông Pó bộc bạch.

Cùng đau đáu với nỗi lo văn hóa truyền thống dân tộc bị mai một, ông Sình Chúa Sáng, ở bản Thỉnh Lũng cũng có cách nhìn nhận rất thực tế và cụ thể về nghề đan quẩy tấu cũng như chế tác khèn: "Ngày xưa, để làm ra một cái quẩy tấu, người đàn ông phải bỏ thời gian vào rừng đi tìm tre, tìm dây mây. Đối với cái khèn cũng vậy, do tất cả công đoạn đều làm thủ công nên cả tháng trời mới xong một chiếc. Bây giờ có máy móc giúp sức nên có khi một tuần, một người có thể làm xong dăm, ba chiếc quẩy tấu hay khèn truyền thống. Vì thế, giá trị truyền thống ẩn chứa trong những vật dụng này cũng phai nhạt đi phần nào. Từ những thứ thiết yếu trong sinh hoạt vật chất, tinh thần đặc thù ở vùng cao, chúng đã trở thành vật dụng để bán làm đồ lưu niệm, trang trí hay làm dụng cụ khi gặp gỡ, giao lưu…" - ông Sáng tâm sự.

"Tiếp lửa" cho lớp trẻ

Từ nhỏ, cậu bé Sùng Mí Tính đã được đắm mình trong không gian văn hóa cổ truyền của dân tộc Mông, nhất là mỗi khi quê hương Pải Lủng có lễ hội tung còn hay múa khèn đầu xuân. Bây giờ lớn lên, mới tròn 20 tuổi, Tính đã được các chú, các anh cao tuổi cho tham gia Hội Nghệ nhân dân gian của xã, trở thành "nghệ nhân" trẻ nhất trong số 25 thành viên có nhiệm vụ "tiếp lửa", bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống, phát huy vai trò cầu nối trong việc gìn giữ, lưu truyền các nét đẹp của phong tục tập quán của dân tộc thiểu số tại địa phương. "Khi có hoạt động văn hóa, văn nghệ hay đi giao lưu ở đâu, các thành viên của Hội Nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng không cần phải chuẩn bị hay tập luyện nhiều đâu. Truyền dạy mãi, làm mãi, giống như là đã ngấm vào máu, thành thói quen rồi…" - Sùng Mí Tính nói về "nghề" nghệ nhân dân gian của mình.

"Việc Hội Nghệ nhân dân gian của xã thường xuyên hướng dẫn, truyền dạy một số nghề truyền thống cho lớp trẻ ở địa phương, đồng thời, duy trì các hoạt động tín ngưỡng dân gian, vận động nhân dân thờ cúng tổ tiên theo truyền thống, không theo học và truyền đạo trái pháp luật, không tổ chức các hoạt động mê tín, dị đoan kết hợp xóa bỏ các hủ tục trong việc tang, cưới, hỏi thu được kết quả rất tích cực. Trách nhiệm đó đã thực sự góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu biết sâu sắc hơn hình ảnh con người trong các cộng đồng, dân tộc trên quê hương Pải Lủng, qua đó, tạo nên sức sống mới cho văn hóa truyền thống"Phó Chủ tịch Hoàng Lê Duẩn nói.

Theo Tính, công truyền dạy của những người lớn tuổi, am hiểu về văn hóa truyền thống trong cộng đồng các dân tộc đóng vai trò rất quan trọng. Chỉ có họ mới có thể truyền lại cho lớp trẻ bản sắc văn hóa của dân tộc mình một cách cụ thể, tỉ mỉ và "thật" nhất. Từ những câu chuyện trong các truyền thuyết dân gian, cho tới các phong tục tập quán đã tồn tại bao đời, đều có thể được những người già lồng ghép và kể cho con cháu nghe. Cứ thế, dần dần theo thời gian, lớp trẻ lớn lên, văn hóa cũng được ngưng tụ trong tâm hồn họ.

Có lẽ, do hiểu được tâm can của những người trẻ như Sùng Mí Tính nên ông Sùng Mí Pó rất nhiệt thành trong cương vị Chủ tịch Hội nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng. Ông cho biết, thời gian qua, ngoài việc quan tâm chăm lo đời sống vật chất cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn vốn còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn, các ngành, các cấp địa phương đặc biệt chú trọng tới việc bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Cho đến nay, hầu hết các gia đình dân tộc ở Pải Lủng vẫn giữ được kiểu nhà sàn, đàn ông, đàn bà vẫn thích đi chơi chợ phiên, mặc trang phục truyền thống. Để góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc, các thành viên của Hội Nghệ nhân dân gian của xã tích cực sưu tầm và tập luyện các làn điệu dân ca, sử dụng nhạc cụ truyền thống, tham gia biểu diễn trong các hội diễn, trong các buổi giao lưu hát dân ca các dân tộc, giao lưu múa khèn, thổi khèn trong ngày hội văn hóa dân tộc Mông, chợ tình Khâu Vai... do huyện, tỉnh tổ chức hoặc trong các dịp lễ, tết.

Bên cạnh đó, các nghề truyền thống như đan quẩy tấu, làm khèn Mông, đan lát, dệt vải lanh cũng được Hội tổ chức giới thiệu, truyền dạy cho các em học sinh trong các nhà trường trên địa bàn. "Chúng tôi đang duy trì một lớp dạy múa khèn, một lớp dạy đan quẩy tấu, mỗi lớp có gần 20 em học sinh thuộc trường Tiểu học và trường Trung học cơ sở Pải Lủng tham gia. Mỗi tuần, chúng tôi tổ chức 1 buổi học, mỗi buổi có từ 2-3 nghệ nhân truyền dạy cho các em. Sau lớp học, các em tiếp tục rèn luyện dưới sự chỉ dạy của các nghệ nhân tại thôn, bản…" - ông Pó chia sẻ thêm.

Nói về vai trò của Hội Nghệ nhân dân gian xã Pải Lủng trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, anh Hoàng Lê Duẩn, Phó Chủ tịch UBND xã khẳng định, sức lan tỏa những hoạt động của Hội đã tác động tích cực đến người dân, đến phong trào của từng xóm, bản. Đời sống tinh thần của nhân dân trong xã ngày một nâng cao và tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới cũng theo đó mà phát triển.

 Uyên Phương

Bình luận

ZALO