Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 04/12/2020 05:48 GMT+7

Ngôi đền thiêng thờ cá Ông nơi làng biển

Biên phòng - Trong quần thể Cụm di tích lịch sử nghè - chùa - miếu Diêm Phố ở làng Diêm Phố, xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa có ngôi đền thờ cá Ông (cá voi) do chính những ngư dân xây dựng nên. Với người dân làng biển Hậu Lộc, cá Ông là biểu tượng của sự linh thiêng, nên cứ mỗi khi chuẩn bị ra khơi đánh cá, ngày rằm hay mùng một, ngư dân thường đến đền thờ cá Ông thắp nhang cầu nguyện được an lành, may mắn.

Ông Hoàng Văn Ngoan, người trông coi đền cá Ông kể về nguồn gốc bộ xương cá voi. Ảnh: Thanh Thuận

Hậu Lộc là một huyện ngư nghiệp điển hình thuộc tỉnh Thanh Hóa, gồm 5 xã ven biển là Minh Lộc, Hưng Lộc, Ngư Lộc, Đa Lộc và Hải Lộc, với sự đa dạng của các phương thức đánh bắt và chế biến hải sản, cũng như truyền thống văn hóa đặc sắc. Tín ngưỡng thờ cá Ông của cư dân vùng ven biển huyện Hậu Lộc có từ lâu đời, chiếm vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của cộng đồng ngư dân. Người dân huyện Hậu Lộc tôn kính gọi cá voi là cá Ông hoặc “ngài”, thần Nam Hải. Bởi đối với ngư dân nơi đây, cá Ông là thần hộ mệnh, là nơi gửi gắm niềm tin khi họ gặp sóng to, gió lớn.

Theo truyền thuyết, khoảng 400 năm trước, trong một chuyến đi biển của ngư dân làng Diêm Phố, xã Ngư Lộc, tàu thuyền đánh cá gặp bão to. Cuồng phong kèm theo những cột sóng lớn bủa vây rồi nhấn chìm tàu cá. Ngư dân trôi dạt trên biển. Đúng lúc ấy, có một con cá voi xuất hiện đã đưa người gặp nạn vào bờ. Khi đã đưa được hết số người dân vào bờ, thủy triều rút xuống, cá bị mắc cạn, kiệt sức và tử vong. Dân làng bèn lập đền thờ để nhớ ơn vị ân nhân của biển cả, hy vọng sẽ được “ngài” che chở mỗi khi ra khơi.

Đến năm 1739, có một con cá voi lớn, nặng khoảng 30 tấn bị chết, trôi dạt vào bờ ở địa phận làng Diêm Phố. Trong tín ngưỡng của ngư dân, đây là điềm lành của làng biển nên dân làng mang thuyền ra rước “ngài” vào bờ để mai táng. Do trọng lượng cá quá lớn nên dân làng không thể đưa được vào. Họ bèn mang hơn 100 chiếc chiếu đôi ra, che phủ lên toàn bộ thân cá ngoài bờ biển, đồng thời tổ chức tang lễ cho cá trong 3 ngày với sự thành kính, trọng vọng. Sau một thời gian, thịt cá được nước biển rửa trôi, chỉ còn trơ lại bộ xương, các cụ cao niên mới lấy xương cốt của cá, đem rửa thật kỹ bằng rượu, phơi khô rồi đặt bộ xương xếp theo thứ tự thân hình của cá voi lên trên một tấm ván to, dài đặt trong khuôn viên đền thờ.

Trải qua nhiều biến động của thời gian, nước biển lấn sâu vào làng, trong đó có khu vực đền thờ cá Ông. Dân làng Diêm Phố phải mua đất ở làng Ninh Phú (xã Đa Lộc) để xây đền thờ cá Ông vào năm 1755. Ngôi đền mới cách đền cũ 1km. Năm 1946, đền được trùng tu, mở rộng, có quy mô như hiện nay, thuộc Cụm di tích nghè - chùa - đền Diêm Phố. Bộ xương cá voi được đưa vào tủ kính, sắp xếp theo thứ tự từ đầu đến đuôi, trưng tại đền thờ cá Ông.

Đền thờ cá Ông còn lưu giữ sắc phong của triều đình nhà Nguyễn vào các năm Đồng Khánh thứ 2 (1887) và năm Khải Định thứ 9 (1924). Cũng tại đền thờ cá Ông còn có nhiều mảnh xương cá voi của ngư dân trong quá trình đi biển tìm thấy, được cho vào tủ kính đặt trang trọng tại đền.

Linh vật thiêng của làng biển

Trong tâm thức của người dân làng biển các xã của huyện Hậu Lộc, cá Ông là vị thần độ mạng, là chỗ dựa tinh thần, là nơi gửi gắm niềm tin trong những ngày tháng lênh đênh trên biển, hay những khi họ gặp sóng to, gió lớn ngoài biển khơi. Tục thờ cá voi và tín ngưỡng về loài cá linh thiêng này đã gắn liền với đời sống của người dân nơi đây. Vào những ngày rằm, mùng một hoặc những khi ra khơi, ngư dân thường đến đây thắp hương, cầu mong chuyến đi biển được thuận buồm xuôi gió, bình an, bội thu tôm cá... Sau mỗi chuyến ra biển, tôm cá đầy khoang, họ lại mang đồ lễ đến cúng.

Bộ xương cá voi gần như còn nguyên vẹn, được trưng tại đền thờ cá Ông. Ảnh: Thanh Thuận

Vào đầu năm mới, người dân xã Ngư Lộc thường tổ chức Lễ hội Cầu ngư, thể hiện sự thành kính đối với cá Ông, tưởng nhớ công đức to lớn của “ngài” và các vị thần, Phật. Lễ hội Cầu ngư có nguồn gốc từ tục thờ cá Ông của cư dân vùng biển. Đồng thời, lễ hội còn là dịp để người dân Hậu Lộc nói chung và người dân xã Ngư Lộc nói riêng gửi gắm những khát vọng về nghề đánh cá, cầu cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, trời yên, biển lặng, ngư dân ra khơi thuận buồm xuôi gió, đánh bắt đạt năng suất cao. Đây còn là dịp để bà con động viên nhau bám biển, giúp người dân địa phương gần gũi nhau hơn, đoàn kết, xây dựng nếp sinh hoạt văn hóa đầy ý nghĩa.

Qua nhiều năm tổ chức, Lễ hội Cầu ngư ở xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc có quy mô và sức lan tỏa lớn, vượt ra khỏi phạm vi địa phương, thu hút hàng nghìn người dân và du khách tham gia. Năm 2017, Lễ hội Cầu ngư ở xã Ngư Lộc đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đây chính là điều kiện thuận lợi để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của Lễ hội Cầu ngư - một lễ hội đậm đà bản sắc của cư dân làng biển.

Thanh Thuận

Bình luận

ZALO