Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 28/02/2021 04:19 GMT+7

Nặng lòng với văn hóa Tày

Biên phòng - Cả cuộc đời gắn bó với nghề dạy học và dòng ngôn ngữ Tày, văn hóa Tày luôn chảy mãi, sống mãi trong lòng ông. Để rồi, khi đã bước vào cái tuổi "thất thập", ông đã cho ra đời một "sản phẩm" mang hồn cốt của dân tộc mình, cuốn từ điển Tày - Việt đầu tiên. Tác giả của tác phẩm quý giá ấy chính là thầy giáo già Lương Đức Bèn (dân tộc Tày, 68 tuổi), nguyên là giảng viên ngôn ngữ trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) Thái Nguyên.

zxmf_9a
Thầy giáo Lương Đức Bèn bên cuốn từ điển Tày - Việt. Ảnh: Nguyễn Thế Lượng

Sinh ra và lớn lên trong gia đình người dân tộc Tày của xã Nguyên Phúc (Bạch Thông, Bắc Kạn), một vùng đất cư ngụ chính của đồng bào Tày nên thầy giáo Lương Đức Bèn rất tự hào về nơi mình đã sinh ra và lớn lên. 

Thầy Bèn cho biết, người Tày quê ông sống chân chất, tuy nghèo khó nhưng trong cuộc mưu sinh của mình, họ đã tạo dựng, hun đúc được phong tục, tập quán và đặc biệt là ngôn ngữ. Tiếng Tày ở quê ông dễ phân biệt với tiếng Tày ở các vùng khác như Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên hay Lào Cai. Từ nhỏ, thầy Bèn đã được cha mẹ dạy nói tiếng Tày và văn hóa bản địa. Ông được thừa hưởng văn hóa Tày từ cha mẹ, người thân và đặc biệt là người dân tộc Tày qua các lễ hội, trò chơi, qua dựng cửa dựng nhà và phong tục tập quán chỉ nơi đây mới có được.

Ở xã Nguyên Phúc, người dân chủ yếu giao tiếp bằng tiếng Tày, nên có thể coi đây là ngôn ngữ chính, ngôn ngữ bản địa của đồng bào. Việc sử dụng tiếng phổ thông chỉ phổ biến trong các hoạt động chính trị xã hội, dạy học và hội họp.

Sống giữa vùng quê ấy, thầy Bèn đã ý thức được làm sao phải giữ gìn, lưu truyền được tiếng nói của đồng bào mình, văn hóa của dân tộc Tày quê hương ông. Sau này lớn lên, ông chọn nghề dạy học và dạy bộ môn ngôn  ngữ ở một trường đại học lớn. Đây chính là điều kiện tốt nhất để ông phát huy được vai trò của một người con đã từng sinh ra và lớn lên giữa lòng bản Tày.

Hơn 30 năm dạy ngôn ngữ ở khoa Ngữ văn, trường ĐHSP Thái Nguyên, thầy giáo Lương Đức Bèn luôn đặt ra phương châm gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt như thế nào thì việc giữ gìn tiếng Tày cũng vậy. Do đó, suốt những năm đứng trên bục giảng, dù xa quê hương sống giữa phố thị, thầy giáo Lương Đức Bèn luôn ấp ủ cho mình những dự định và kế hoạch cụ thể để đưa tiếng Tày lên một tầm cao mới.

Những năm gần nghỉ hưu và khi đã nghỉ hưu, thầy Bèn đã dành mọi thời gian, tâm lực cho ngôn ngữ Tày và văn hóa Tày. Thầy đã mở lớp dạy tiếng Tày cho cán bộ và người Kinh cần học trong tỉnh, dạy cho chính người Tày nữa. Bên cạnh đó, thầy cần mẫn đi đến các trung tâm để dạy tiếng Tày khi họ có nhu cầu đào tạo. Trong suốt thời gian đó, vốn tiếng Tày và việc đi sâu vào nghiên cứu văn hóa Tày của thầy Bèn ngày càng phát triển.

Không chỉ dạy về ngôn ngữ Tày, mà thầy Bèn còn dạy cả về văn hóa Tày. Bởi theo thầy, ngôn ngữ thoát thai từ văn hóa, muốn nói tốt thì điều kiện cần thiết là phải biết được văn hóa, phong tục, tập quán.

Sau nhiều năm ấp ủ, thầy Bèn thấy cần phải vạch ra những cách phát âm, cách nói, cách giao tiếp trong ngôn ngữ Tày bản địa. Nói suông không thể được, thầy quyết định biên soạn cuốn từ điển Tày - Việt, cuốn sách mà trước đó chưa từng có, chưa từng ai để ý tới.

Công việc biên soạn từ điển Tày - Việt của thầy Bèn khá tỉ mỉ, khó khăn. Từ việc sưu tầm, tổng hợp tiếng Tày bản địa ở từng vùng cư trú khác nhau của đồng bào Tày đến việc phân loại, định cách phát âm, dịch sang tiếng phổ thông... Tất cả đều phải chính xác, dễ hiểu và mang bản sắc dân tộc Tày.

Sau nhiều năm làm việc nghiêm túc cùng với sự cộng tác của hai cộng sự nữa, đến năm 2011, cuốn từ điển Tày - Việt đầu tiên đã được thầy Lương Đức Bèn hoàn thành và cho xuất bản tại Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên. Đây không chỉ là công trình sáng tạo, tâm huyết của riêng thầy Bèn, mà còn là tài sản quý giá của ngành ngôn ngữ học Việt Nam. Lần đầu tiên, ngôn ngữ Tày, ngôn ngữ của số đông đồng bào trên đất nước ta đã được soạn thành cuốn từ điển. Cuốn từ điển Tày - Việt của thầy Lương Đức Bèn là một công trình nghiên cứu có giá trị cao về mặt ngôn ngữ, văn hóa. Là sự tâm huyết của một người con suốt đời gắn bó với ngôn ngữ ông cha.

Cuốn từ điển Tày - Việt của thầy Bèn là một minh chứng quan trọng trong việc giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ Tày, đồng thời là niềm vinh danh, thăng hoa tiếng nói của đồng bào Tày ở mọi miền đất nước.

Nguyễn Thế Lượng

Bình luận

ZALO