Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ bảy, 24/07/2021 11:36 GMT+7

Một mùa thu bất diệt

Biên phòng - Với mỗi người dân Việt Nam, những ngày thu năm 1945 sẽ luôn tràn đầy cảm xúc và niềm vui bất tận với mốc son chói lọi trong trang sử vàng rực rỡ của dân tộc. Trong đó, thế hệ trẻ Việt Nam nói chung, thế hệ trẻ Thủ đô Hà Nội nói riêng thường tự hào nhắc đến những đoàn viên Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu. Họ đã đứng dưới ngọn cờ của Đảng và nghe theo lời hiệu triệu của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, trở thành lực lượng nòng cốt cùng nhân dân Hà Nội và đồng bào cả nước đứng dậy Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân, mở ra một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.

n5zb_10
Những đoàn viên Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu năm xưa. Ảnh: Tuệ Lâm

Tuổi thanh xuân hiến mình cho Tổ quốc

71 mùa thu đã trôi qua, các đoàn viên, thanh niên thuở ấy nay đã qua độ tuổi "xưa nay hiếm" nhưng ngọn lửa nhiệt huyết, khí thế hừng hực và tinh thần thanh niên cống hiến hết mình cho Tổ quốc của mùa thu Cách mạng tháng Tám vẫn còn vẹn nguyên trong tim. Ông Lê Đức Vân (tức Nguyễn Hữu Phúc, 88 tuổi, Trưởng Ban liên lạc Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu), một trong 9 người tham dự cuộc họp từ ngày 17-8-1945 đến 18-8-1945, do Thành ủy Hà Nội và Ủy ban Quân sự Cách mạng Hà Nội tổ chức để đi đến Quyết định Tổng khởi nghĩa, kể: Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, 9-3-1945, theo tinh thần của Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta", Thành bộ Việt Minh Hà Nội đã thành lập Ủy ban Quân sự thành phố và tuyển chọn những đoàn viên, thanh niên cứu quốc nhiệt tình, dũng cảm, khỏe mạnh vào các đội tự vệ và đội tuyên truyền xung phong.

"Trước yêu cầu của cách mạng và dưới sự lãnh đạo của Đảng, tháng 8-1944, tại số nhà 46 Bát Đàn (Hà Nội), Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu được thành lập, gồm khoảng 60 đoàn viên, trong đó, rất đông học sinh các trường Bưởi, Thăng Long, Gia Long, Đồng Khánh, Văn Lang... Đoàn hoạt động công khai, tuyên truyền về tổ chức Việt Minh ở các chợ, trường học, rạp chiếu bóng, xí nghiệp... bằng nhiều hình thức linh hoạt, từ tuyên truyền miệng, truyền đơn, báo, tài liệu mật..." - ông Vân nhớ lại.

Lúc mới được thành lập, Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu gồm 3 liên đội, nhiệm vụ chủ yếu là in và rải truyền đơn, dán khẩu hiệu, áp phích; tổ chức và bảo vệ thắng lợi các cuộc mít tinh ở Mễ Trì ngày 20-4-1945, ở chợ Canh ngày 24-4-1945; phá kho thóc ở làng Mọc Quan Nhân (nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân) tháng 4-1945; phá cuộc mít tinh do Đại Việt tổ chức trong vườn Bách Thảo ngày 17-6-1945; diễn thuyết tại các rạp hát Tố Như, Quảng Lạc, Hiệp Thành; 2 lần dán áp phích khổ lớn ủng hộ Việt Minh lên sườn tàu điện tuyến Bờ Hồ - Cầu Giấy và Bờ Hồ - Hà Đông; trừng trị những tên tay sai đắc lực của quân phát xít Nhật...

Thời điểm đó, để tránh máy bay Mỹ ném bom các căn cứ của quân đội Nhật đóng tại Hà Nội, một số trường học chuyển về khu vực Cầu Giấy, Hà Đông. Những đoàn viên cứu quốc thành Hoàng Diệu đi theo trường đã giúp phát triển tổ chức này tại các xã ngoại thành, làm chỗ đứng cho cán bộ chỉ đạo phong trào, các cơ sở in ấn tài liệu để chuyển vào nội thành. Đây là những cơ sở vững chắc để tham gia phá các cuộc mít tinh của Tổng hội viên chức của chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim ngày 17-8-1945 và cùng các lực lượng Hội cứu quốc khác trong Việt Minh tham gia giành chính quyền thành công tại Hà Nội hôm 19-8-1945, nhưng không phải đổ máu.

Thời khắc vận mệnh

Những hoạt động của Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu gây tiếng vang rộng lớn trong quần chúng đã góp phần không nhỏ đưa khí thế cách mạng ở Hà Nội ngày càng dâng cao trong những ngày tiền khởi nghĩa. Đêm 15-8-1945, khi được tin phát xít Nhật đầu hàng, mặc dù Chỉ thị của Trung ương chưa tới, nhưng Xứ ủy Bắc Kỳ vẫn quyết định ra lệnh tiến hành Tổng khởi nghĩa trong các tỉnh do Xứ ủy phụ trách.

Ngày 17-8-1945, các đội viên Thanh niên cứu quốc đã táo bạo chiếm diễn đàn, biến cuộc mít tinh do Tổng hội viên chức tổ chức thành cuộc biểu tình tuần hành biểu dương lực lượng của Việt Minh. Ngay tối hôm đó, Ủy ban Quân sự cách mạng Hà Nội đã họp gấp tại nhà bà Hai Nhã (thôn Dịch Vọng tiền, nay thuộc phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy). Cuộc họp diễn ra lúc 21 giờ và có 9 người tham gia, trong đó có ông Nguyễn Quyết (Bí thư Thành ủy), ông Lê Trọng Nghĩa, Trần Quang Huy (cán bộ Xứ ủy), ông Lê Đức Vân là đại diện cho Thanh niên cứu quốc.

Cuộc họp nhanh chóng quyết định khởi nghĩa vào ngày 19-8. Các thành viên kiểm tra lại lực lượng xem có bao nhiêu hội viên, vũ khí có những gì và bàn phương thức khởi nghĩa. Ông Vân được phân công đảm trách tổ chức khởi nghĩa ở ngoại thành Hà Nội. Các đội viên thanh niên cứu quốc ở Dịch Vọng làm nhiệm vụ canh gác bảo vệ an toàn cho cuộc họp quan trọng này.

Sau một ngày chuẩn bị, sáng 19-8-1945, các đồng chí Trần Tử Bình, Nguyễn Khang, Lê Trọng Nghĩa đại diện cho Ủy ban khởi nghĩa phát đi lời hiệu triệu đồng bào ủng hộ Việt Minh đứng lên cướp chính quyền từ tay phát xít Nhật. Đáp lại lời hiệu triệu, những đoàn viên Thanh niên cứu quốc mang theo đủ mọi loại vũ khí tự trang bị, dẫn đầu các đoàn biểu tình đông đảo mang theo băng, cờ, khẩu hiệu và khí thế cách mạng đang hừng hực bốc cao đã tỏa đi khắp nội thành Hà Nội, tổ chức cho quần chúng cách mạng đánh chiếm Phủ Khâm sai, Tòa Đốc lý, Sở Mật thám, Sở Tài chính.

Tuy nhiên, một trong những mục tiêu quan trọng cần phải chiếm lĩnh mới có thể coi là thắng lợi hoàn toàn là trại Bảo an binh nằm trên phố Hàng Bài. Nơi đây có hàng ngàn lượt lính Bảo an đồn trú, chúng được trang bị đầy đủ vũ khí, là một lực lượng quan trọng của địch ở Hà Nội và trên miền Bắc lúc bấy giờ. Nhiệm vụ quan trọng này được giao cho Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu làm lực lượng chủ công.

Khi Đoàn tiến đến Trại Bảo an binh, cổng trại được khóa chặt và có hai tên lính gác. Dù không chống đối, nhưng chúng nhất định không chịu mở cửa. Hơn nữa, bên ngoài 4 xe tăng của Nhật canh ở 4 góc luôn chĩa súng vào ta. Sau nhiều lần kêu gọi đầu hàng không được, một đoàn viên đã dùng kiếm chặt đứt dây xích khóa cổng, dòng người tràn vào trong, chia nhau chiếm giữ các vị trí trọng yếu của địch và khống chế lính Bảo an. Mặt khác, ta cũng phái cử người đi gặp Tư lệnh quân Nhật ở Hà Nội để thương lượng.

Sau đó, Nhật rút xe tăng, ta tiến vào chiếm trại Bảo an binh, phá kho súng phát cho tự vệ. "Đến khoảng 18 giờ, toàn bộ cơ quan đầu não của Chính phủ bù nhìn ở Hà Nội bị ta chiếm giữ. Cuộc cách mạng hoàn toàn thắng lợi, chúng ta không phải đổ máu, nhưng có được điều đó, chúng ta đã phải trải qua một quá trình chuẩn bị từ nhiều năm trước" - ông Nguyễn Phúc Chí (tức Hoàng Đạt), người trực tiếp tham gia đánh chiếm trại Bảo an binh nhớ lại.  

Tinh thần bất diệt

Sau Cách mạng tháng Tám, các đoàn viên Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu tiếp tục tham gia vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, để có ngày giải phóng Thủ đô 10-10-1954, rồi lại tiếp tục tham gia vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cho đến ngày giải phóng đất nước 30-4-1975. "Thời kỳ hoạt động cách mạng Việt Minh, chúng tôi quyết thực hiện bằng được mấy khẩu hiệu. Trước ngày Nhật đảo chính Pháp, khẩu hiệu là "Đánh đuổi Nhật Pháp". Sau khi Nhật đảo chính, chúng tôi thực hiện khẩu hiệu "Đánh Nhật cứu nước, ủng hộ Việt Minh, giành độc lập". Đó là những ngày tháng khó quên nhất trong cuộc đời tôi" - ông Đinh Quang Hàm (tức Ngô Hàm) chia sẻ.

Sau này, khi viết về thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945, trong cuốn sách Lịch sử Việt Nam từ năm 1940 đến 1952, nhà sử học Pháp Phillip Devillers đã nhận định: "Nó còn là kết quả logic của Việt Minh trong mọi khu vực của đời sống đất nước". Một trong những "khu vực của đời sống đất nước" khá quan trọng khi đó đã được Đảng lãnh đạo và khéo léo đưa lên tuyến đầu của cuộc đấu tranh chính là lực lượng thanh niên, sinh viên, học sinh yêu nước trong các đô thị lớn: Thanh niên tiền tuyến ở Huế, thanh niên Tiền phong ở Sài Gòn.

Khác với Huế và Sài Gòn, lực lượng thanh niên yêu nước đều hoạt động bán công khai, "tương kế tựu kế", lợi dụng những âm mưu của địch để hoạt động cho cách mạng ở Hà Nội, Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu hoạt động bí mật dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Thành ủy, của Việt Minh. Với bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ, họ là lực lượng sung sức đi đầu khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi "làm gương mẫu" cho các địa phương khác. Và đặc biệt, tinh thần cách mạng của Đoàn Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu năm xưa vẫn sẽ mãi mãi được thế hệ trẻ hôm nay phát huy trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tuệ Lâm

Bình luận

ZALO