Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 19/04/2021 07:24 GMT+7

Mộc mạc bờ rào đá miền Tây Bắc

Biên phòng - Ai đã từng lên Tây Bắc xa xôi dù chỉ một lần cũng rất ấn tượng với hình ảnh đã trở thành nét văn hóa truyền thống trong đời sống của đồng bào Tày nơi đây. Đó là bờ rào đá - một công trình mà người Tày dày công tạo dựng để bao bọc lấy ngôi nhà.

58de0a8a22f7c77dd40001d1
 Xếp đá tạo thành tường bao cho ngôi nhà truyền thống của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: TTXVN

Đã có lần, trong bài thơ "Nói với con", nhà thơ Y Phương viết: "Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương/Còn quê hương thì làm phong tục" chính là xuất phát từ phong tục làm bờ rào đá của người Tày. Phong tục này có từ bao giờ, ai là người phát minh công trình bờ rào đá? Cho đến nay vẫn còn là điều bí ẩn. Chỉ biết rằng, phong tục ấy xuất phát từ địa bàn sống của người Tày, nơi núi cao, thung lũng sâu, cần có tường rào vững chãi để bao bọc ngôi nhà, tạo nên sự kín đáo, kiên cố cho nơi ở của đồng bào. Bờ rào đá cũng gắn với đời sống nông nghiệp của người Tày miền Tây Bắc từ xa xưa khi đồng bào trồng lúa, trồng sắn và làm vườn, trồng cây trái, mong có bờ rào để bảo vệ.

Ở Tây Bắc có nhiều núi cao, suối sâu; trên núi, dưới suối đều có nhiều đá, vì thế, nơi đây là nguồn nguyên liệu đá cung cấp cho người Tày mang về làm bờ rào đá. Ban đầu, khi dựng nhà, việc làm đầu tiên của người Tày là họ xuống suối hoặc lên núi mang về những tảng đá vừa và nhỏ ken vào thềm nhà sàn để làm cho bờ đất không bị xói mòn hay bị lở khi gặp nước, ngôi nhà sẽ vững chãi hơn. Công việc tiếp theo, khi làm nương hay làm vườn, đồng bào Tày thu lượm những tảng đá, viên đá các loại, thành từng đống. Họ dùng chính những mảnh đá vừa và mỏng ấy làm thành những bờ rào kiên cố chạy dọc theo khu đất mà mình ở.

Bàn tay con người ở xứ sở mờ sương này như có phép tiên vậy. Từ những hòn đá xù xì, góc cạnh, qua bàn tay con người, chúng trở nên phẳng đẹp hơn để dễ dàng chồng xếp, đan cài vào nhau tạo thành những tường rào kiên cố, vững chắc và đẹp mắt. Để có những bờ đá bền đẹp cần có sự dày công, kiên trì và phải chọn những hòn đá xanh, đá trắng dưới suối hay trên núi cao. Có khi phải mất hằng năm trời bà con mới làm xong bờ rào đá quanh nhà mình.

Đến Tây Bắc, vào các bản người Tày, thật dễ dàng bắt gặp không gian ở của đồng bào với hình ảnh vừa gần gũi, thân thương và mộc mạc. Đó là những bờ rào đá uốn lượn mềm mại quanh những căn nhà sàn truyền thống bên triền núi hay chênh vênh bên những dòng suối mát trong lành. Bờ rào đá đã trở thành một hình ảnh truyền thống mang đậm nét văn hóa bản địa của người Tày. Nhìn những bờ đá phẳng đẹp và chạy dài quanh những ngôi nhà sàn, có mấy ai hình dung được sự vất vả, cực nhọc và dày công của đồng bào Tày trong quá trình làm rào đá.

Bờ rào đá đã in sâu vào trong đời sống của cư dân Tày vùng Tây Bắc. Ngay từ khi cất tiếng khóc chào đời đến khi khuất núi, con người nơi đây gắn bó với căn nhà sàn thân thương và bờ rào đá mộc mạc. Khi còn tuổi thơ, lũ trẻ ngồi vắt vẻo trên tường rào để vui đùa và râm ran trò chuyện, có khi còn chơi trốn tìm ngay bên rào đá, tiếng nói cười trẻ thơ trong trẻo như lắng sâu vào bờ đá thân thương. Những bà cụ người Tày da tay nhăn nheo đứng tựa vào bờ rào đá nở nụ cười tỏa rạng đón khách.

Khi mùa xuân về, người Tày mang những chiếc váy ra hong nắng nơi bờ rào đá để chuẩn bị đi chơi xuân, những cây đào, cây mận nở hoa lắc rắc những cánh hoa xuống bờ rào đá tạo nên một khung cảnh thơ mộng, hữu tình. Mầm sống, niềm vui nỗi buồn của con người Tây Bắc xa thẳm luôn hiện hữu và cất lên từ nơi miền đá.

Nguyễn Thế Lượng

Bình luận

ZALO