Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 28/01/2022 01:04 GMT+7

Linh hoạt thực hiện chính sách ở địa bàn vừa thoát nghèo (bài 2)

Biên phòng - Sau khi có danh sách xã khu vực III, thôn, bản đặc biệt khó khăn (ĐBKK) giai đoạn 2021-2025, hàng trăm nghìn học sinh ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi thôi hưởng các chính sách hỗ trợ học tập. Điều này sẽ ảnh hưởng tới công tác huy động học sinh đến lớp và tỷ lệ chuyên cần của các nhà trường, là phép thử khó đối với giáo dục miền núi trong bối cảnh đại dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp như hiện nay.

Bài 2: Phép thử khó cho giáo dục miền núi

Khó trăm bề

Giai đoạn 2021-2025, tỉnh Lai Châu có 54 xã khu vực III, 1 xã khu II và 136 bản ĐBKK thuộc xã khu vực I, II. So với giai đoạn trước (2016-2020) thì giai đoạn này, toàn tỉnh giảm 8 xã khu vực III, giảm 37 xã khu vực II và giảm 5 bản ĐBKK. Biến động này dẫn đến sự thay đổi trong việc thực thi chính sách hỗ trợ học tập ở các địa bàn đã thoát nghèo, tác động đến nhiều gia đình đồng bào DTTS nghèo.

Mô hình Trường PTDTBT góp phần huy động học sinh tiểu học và THCS trong độ tuổi tới trường, tăng tỷ lệ học sinh chuyên cần, giảm tỷ lệ học sinh bỏ học.Trong ảnh: Thầy trò Trường PTDTBT-THCS Mường Lống, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An (ảnh chụp trước thời điểm bùng phát dịch Covid-19). Ảnh: Sỹ Hào.

Gia đình chị Tẩn Sa Lẩy, dân tộc Dao, ở bản San Thầu 2, xã biên giới Ma Ly Pho (huyện Phong Thổ) có hai con đang theo học tại Trường Tiểu học Đoàn Kết, xã Ma Ly Pho. Trước đây, khi Ma Ly Pho còn là xã khu vực III, hai con của chị mỗi tháng được hỗ trợ 600.000 đồng và 15 kg gạo theo chế độ bán trú. Nay, xã thoát nghèo nên thôi hưởng chính sách này, để hai con học bán trú tại trườngthì gia đình phải đóng 800.000 đồng và 20kg gạo.

Theo chị Lẩy, trong năm 2020 và 2021, do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên gia đình không có thu nhập. Không có tiền nên hằng ngày, chị phải mang cơm trưa lên cho các con, buổi tối lại đón về; việc đi lại khó khăn quá nên đã mấy lần chị định cho các con nghỉ học. Nhưng chị vẫn cứ cố gắng vì không muốn việc học của con bị đứt quãng.

Con của chị Lẩy là 2 trong khoảng 17.350 học sinh trên địa bàn tỉnh Lai Châu, từ năm học 2021-2022 thôi hưởng các chính sách hỗ trợ như trước đây do địa phương thoát nghèo. Vì thế, hành trình theo đuổi con chữ của các em giờ càng thêm gian nan, không chỉ tính bằng khoảng cách từ nhà tới trường (theo Nghị định 116/2016/NĐ-CP, để được hưởng chế độ bán trú thì nhà ở phải cách trường 4km trở lên đối với học sinh tiểu học và từ 7 km trở lên đối với học sinh trung học cơ sở (THCS)- PV) mà còn được tính bằng nỗ lực của cả gia đình.

Không riêng gia đình chị Lẩy, mà hàng trăm nghìn hộ DTTS ở các địa bàn đã thoát nghèo giai đoạn 2021-2025 sẽ phải quen với việc thôi hưởng chính sách hỗ trợ học tập của những năm trước, nỗ lực hơn để đưa con em tới trường. Số lượng học sinh chịu tác động của từng địa phương, của từng cấp học đang được tổng hợp, tuy nhiên, dự báo là không hề nhỏ.

Theo dự thảo Báo cáo đánh giá tác động trong thực hiện chính sách dân tộc trên địa bàn các xã, thôn ĐBKK giai đoạn 2016-2020 do Ủy ban Dân tộc xây dựng, từ năm 2021, sau khi danh sách xã, thôn, bản ĐBKK giai đoạn 2021-2025 được phê duyệt, có khoảng 616.000 hộ DTTS thôi hưởng các chính sách áp dụng cho địa bàn ĐBKK thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi. Đây là những hộ sinh sống tại 406 xã khu vực III và 6.954 thôn ĐBKK đã thoát khỏi tình trạng nghèo.

Áp lực cho mô hình điểm

Với số lượng lớn học sinh thôi hưởng chính sách hỗ trợ trong điều kiện kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn, lại bị tác động bởi đại dịch Covid-19, thì việc giữ vững các chỉ tiêu đang là một phép thử đầy cam go đối với giáo dục miền núi. Đặc biệt là việc giữ được những thành tựu trong phổ cập giáo dục tiểu học và xóa mù chữ của ngành Giáo dục.

Theo báo cáo của Vụ Giáo dục Dân tộc - Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), tính đến năm 2020, tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học đối với học sinh DTTS đạt 99,3%. Đối với mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học và xóa mù chữ, nếu tính theo vùng thì cao nhất là khu vực Đông Bắc (đạt 99,906%), thấp nhất là khu vực Tây Nguyên (đạt 97,893%)...

Ở các địa bàn ĐBKK, việc theo đuổi con chữ được tính bằng nỗ lực của học sinh và cả gia đình (ảnh chụp trước thời điểm bùng phát dịch Covid-19). Ảnh: Sỹ Hào

Kết quả này không chỉ vượt các chỉ tiêu đến năm 2020 mà còn tiệm cận các chỉ tiêu đến năm 2025 được Bộ GD&ĐT đề ra trong Kế hoạch hành động của ngành Giáo dục thực hiện Quyết định số 1557/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt một số chỉ tiêu thực hiện các Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ đối với đồng bào DTTS gắn với mục tiêu phát triển bền vững sau năm 2015. Một trong những “cú hích” để có được kết quả ấn tượng này là hiệu quả của mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) và trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT).

Theo số liệu của Vụ Giáo dục Dân tộc, hiện, cả nước có 325 trường PTDTNT (với 105.818 học sinh) và 1.124 trường PTDTBT (với 237.608 học sinh). Nhờ được hưởng chính sách hỗ trợ học tập, các trường dân tộc nội trú và bán trú khẳng định được vai trò to lớn trong việc huy động tối đa học sinh tiểu học và THCS trong độ tuổi tới trường, tăng tỷ lệ học sinh chuyên cần, giảm tỷ lệ học sinh bỏ học.

Trường PTDTNT là trường dành cho học sinh các DTTS với mục tiêu tạo nguồn đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực có trình độ cho vùng DTTS và miền núi. Còn trường PTDTBT, tiền thân là mô hình trường nội trú dân nuôi, đã hình thành và phát triển từ những năm 60 của thế kỷ trước. Trường PTDTBT được chính thức công nhận khi Quốc hội ban hành Luật Giáo dục năm 2005; sau đó là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2009 và hiện nay là Luật Giáo dục năm 2019.

Nhưng việc duy trì, phát triển mô hình trường dân tộc nội trú, bán trú đang gặp khó do địa bàn ĐBKK ngày càng bị thu hẹp lai. Bên cạnh hoạt động dạy học bị tác động do các chính sách hỗ trợ bị cắt giảm thì công tác tuyển sinh của nhiều trường PTDTBT đang chững lại.

Theo quy định của Bộ GD&ĐT, học sinh tại các trường PTDTNT, PTDTBT đại đa số là học sinh người DTTS sinh sống ở vùng có điều kiện KT-XH ĐBKK. Do đó, khi địa bàn ĐBKK giảm thì việc tuyển sinh của các trường PTDTBT gặp khó.

Như tại Thái Nguyên, bước vào năm học 2021-2022, hầu hết các trường chuyên biệt trên địa bàn đều không tuyển đủ chỉ tiêu được giao. Như Trường PTDTNT - THCS Phú Lương, năm học 2021-2022 được giao chỉ tiêu tuyển 90 học sinh, nhưng huyện Phú Lương chỉ còn duy nhất xã Yên Trạch thuộc khu vực III và chỉ có 26 học sinh đủ điều kiện. Hay với Trường PTDTNT-THCS Đại Từ, được giao 70 chỉ tiêu nhưng khó tuyển được bởi toàn bộ các xã thuộc vùng tuyển sinh của trường đều đã thoát nghèo.

Thực tế, hệ thống trường PTDTNT, PTDTBT là mô hình điểm để phát triển giáo dục vùng đồng bào DTTS và miền núi. Do đó, cần được duy trì, phát triển nếu không sẽ khó thu hút được học sinh trong độ tuổi đến trường học và nguy cơ học sinh bỏ học ngay từ cấp THCS. Điều này đòi hỏi phải cấp thiết đổi mới mô hình trường dân tộc nội trú, bán trú trong điều kiện tất yếu là địa bàn ĐBKK ngày càng giảm; đồng thời, cũng cần có sự linh hoạt trong thực thi chính sách ở các địa bàn thoát nghèo để giảm thiểu sự “đứt gãy” trong hệ thống mô hình điểm của giáo dục miền núi.

Bài 3: Chuyển tiếp để thích nghi linh hoạt

Sỹ Hào

Bình luận

ZALO