Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ năm, 24/06/2021 06:30 GMT+7

Lễ Tẩu sai - Đại lễ quan trọng nhất của người Dao Tiền

Biên phòng - Người Dao Tiền sinh sống khá đông ở tỉnh Cao Bằng. Từ khi sinh ra, lớn lên tới khi về với tổ tiên, họ phải thực hiện rất nhiều nghi lễ lớn nhỏ khác nhau, nhưng đại lễ quan trọng nhất là lễ Tẩu sai (lễ Cấp sắc 12 đèn). Đây là nghi lễ lớn nhất trong số các nghi lễ vòng đời của đàn ông dân tộc Dao nói chung và người Dao Tiền nói riêng, với sự tham gia của tất cả các thành viên trong dòng họ.

Khi dự lễ Tẩu sai, đàn ông mặc quần áo truyền thống, đầu đội mũ hình mào gà, váy choàng, thắt lưng bằng dây vải ở hai đầu đính các dải tua rua. Ảnh: Bích Nguyên

Không hẹn mà gặp, chúng tôi tới xã Thịnh Vượng, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng đúng dịp dòng họ Chu tổ chức lễ Tẩu sai cho 14 cặp vợ chồng trong dòng họ. Nghi thức thiêng liêng này được tổ chức tại nhà ông Chu Văn Suôn. Trong vòng đời của người Dao, để được làm lễ Tẩu sai, người đàn ông Dao phải trải qua lễ Quá tang (lễ ba đèn) và lễ Cấp sắc 7 đèn.

Khi chúng tôi tới, những người phụ nữ trong trang phục truyền thống đang ngồi trước hiên nhà tự tay khâu, tết sợi các loại dây vải để phục vụ cho các nghi thức trong lễ Tẩu sai. Chị Bàn Thị Thanh, xóm Khuổi Hoa, xã Thịnh Vượng, một trong số 14 người vợ cùng chồng được thụ lễ lần này thổ lộ: “Để tổ chức đại lễ này, chúng tôi phải chuẩn bị rất nhiều thứ, từ quần áo, đồ dùng, tiền, gạo, tiền giấy... Công việc chuẩn bị được tiến hành từ mấy tháng trước. Cho tới tận bây giờ, khi đang làm lễ, chúng tôi vẫn phải hoàn thiện nốt những sợi dây vải này để dùng vào nghi thức cúng lễ cho ngày mai”.

Trong lễ Tẩu sai, phụ nữ và đàn ông Dao đều mặc quần áo truyền thống rất đẹp. Đàn ông mặc áo dài, đeo dây lưng bằng vải màu trắng, hai đầu có tua rua, bên hông có đeo quả chuông nhỏ. Trên đầu họ đội mũ mào gà. Phụ nữ mặc áo dài đen, nổi bật với những khuy áo bằng bạc được chạm khắc rất tinh tế. Một phục sức không thể thiếu đối với phụ nữ Dao là chiếc khăn đội đầu màu trắng được thêu hoa văn hai đầu. Phụ nữ Dao cũng đeo rất nhiều trang sức bằng bạc như vòng cổ, vòng tay, hoa tai.

Để tổ chức lễ Tẩu sai, ngôi nhà của ông Suôn được trang hoàng khác lạ so với ngày bình thường từ ngoài cổng vào đến trong nhà. Ở ngay cổng nhà, người ta lập bàn thờ nhỏ, phía trên dán giấy màu có viết chữ cổ. Bàn thờ có bát hương, và vài chiếc bánh. Ở trên cổng, người ta treo các bức tranh thờ. Khi đi qua cổng, có một bậc thang gỗ bắc lên nhà. Trước cửa nhà dán một tờ giấy chi chít chữ. Căn phòng chính của ngôi nhà được dọn dẹp gọn ghẽ, tất cả đồ dùng hàng ngày đều được cất đi để lấy không gian thực hiện các nghi thức cúng lễ trong lễ Tẩu sai.

Là nghi lễ quan trọng nhất trong vòng đời của người đàn ông Dao với rất nhiều thủ tục, nghi thức nên Lễ Tẩu sai có thời gian chuẩn bị kéo dài tới một vài tháng. “Lễ Tẩu sai là việc lớn, phải chuẩn bị rất công phu. Mỗi gia đình phải bỏ ra vài chục triệu đồng để thực hiện nghi lễ này”- chị Thanh cho biết.

Theo những người đàn ông trong dòng họ Chu thì việc chuẩn bị cho buổi lễ hôm nay được bắt đầu từ 2 tháng trước. Khi đã chuẩn bị quần áo, rượu, gạo, hương, giấy bản họ tổ chức lễ Sìn Pè đàng để thông báo cho Ngọc Hoàng, Tam Thanh và tổ tiên về việc chuẩn bị làm lễ Tẩu sai cho 14 cặp vợ chồng. Sau đó, mọi người tiếp tục chuẩn bị mọi thứ để tổ chức Lễ Tẩu sai. Trưởng họ phải đi mời 14 thầy cúng đến làm lễ.

Một người đàn ông trong dòng họ Chu giải thích cho tôi. Tờ giấy dán ngoài cửa chi chít chữ là tờ sớ chữ Dao ghi họ tên của những cặp vợ chồng thụ lễ cũng như những lời thỉnh cầu của họ. Còn chiếc thang gỗ bắc ngay cửa nhà chính là lối đi dành riêng cho thần thánh, tổ tiên đi vào nhà. Trong nhà được trang trí rất cầu kỳ. Phía dưới trần nhà là dàn khung treo rất nhiều hồ sơ lý lịch của những người được cấp sắc. Ba phía tường treo các tờ tranh thờ của người Dao theo lệ thức, bên phải treo tranh Tam Thanh của thầy chính, bên trái treo tranh của các thầy phụ, chính giữa treo tranh của dòng họ. Ba mặt nhà, gia chủ lập các bàn thờ nhỏ bằng tre. Ngoài ra còn có một bàn thờ chính như hình ngôi nhà đặt ở giữa nhà - có ý nghĩa là nơi trú ngụ của các binh lính của thần thánh về dự lễ. Trên bàn thờ đặt một con lợn và một con gà luộc. Các bàn thờ còn lại đều có bánh, cơm và một ít thịt.

Do có nhiều nghi thức nên lễ Tẩu sai kéo dài từ 3-5 ngày đêm và cần tới 14 thầy cúng và nhiều thầy phụ giúp việc cho thầy chính. Các nghi thức chính bao gồm: Lễ dâng lợn cúng tổ tiên và thần thánh, lễ cúng báo tổ tiên dòng họ bắt đầu chay tịnh. Tiếp theo là lễ gọi Ngọc Hoàng, thần thánh về chứng kiến lễ Tẩu Sai. Lúc này, tất cả người thụ lễ, nằm sát cạnh nhau thành hàng dài ngủ trên sàn nhà. Khi các thầy làm lễ xong sẽ dẫn người thụ lễ ra ngũ đài nhảy múa bài múa rùa. Sau đó, mọi người lại trở vào nhà múa rùa. Tiếp theo, thầy cúng sẽ thực hiện các lễ đưa đệ tử qua sông suối; cấp ấn tín cho các đệ tử thụ lễ và cúng đưa các bà vợ của 14 đệ tử đi qua sông suối; cúng đón điều tốt cho vợ chồng các đệ tử... Cuối cùng là lễ tiễn các thần thánh về chốn cũ, kết thúc lễ Tẩu sai.

Bích Nguyên

Bình luận

ZALO