Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 23/11/2020 11:04 GMT+7

Khúc tráng ca còn vang mãi giữa miền ban trắng

Biên phòng - Từ thành phố Yên Bái, dọc theo Quốc lộ 32 sẽ vào tới thị xã Nghĩa Lộ. Trên đường đi, sau giây phút ngỡ ngàng trước cánh đồng Mường Lò tuyệt đẹp, cảm giác hồ hởi mê say khi nhắc đến những đêm hội xòe miên man, bất tận, chúng ta lại không khỏi lặng lòng khi nhắc đến Nghĩa Lộ một thời lịch sử đau thương dưới ách thống trị của phong kiến, thực dân và Nghĩa Lộ của một chiến thắng oanh liệt, hào hùng. Nơi đây còn ghi dấu ấn của nhạc sỹ Đinh Nhu, người sáng tác bài hát “Cùng nhau đi hồng binh”: “Cùng nhau đi hồng binh/ Đồng tâm ta đều bước...”.

stph_9a
Các cựu chiến binh, học sinh và du khách thăm viếng Khu di tích Căng và Đồn Nghĩa Lộ. Ảnh: Nguyễn Nhật Thanh 

Từ những năm 1900, khi Nghĩa Lộ thuộc tổng Phù Nham, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, để tiện cho việc cai trị, thực dân Pháp đã lập nên ở đây một bộ máy gồm có hệ thống chính quyền, lực lượng cảnh sát và quân sự lớn mạnh với đồn lính khố xanh Nghĩa Lộ, Tú Lệ kiên cố. Chúng đã dùng nhà tù như một công cụ để trừng phạt, đàn áp những người chống đối và cho xây dựng căng (nhà tù) Nghĩa Lộ để giam giữ tù chính trị. Từ đầu những năm 1930 trở đi, căng Nghĩa Lộ được mở rộng và nâng cấp thành nhà tù cấp Đông Dương.

Dẫn chúng tôi thăm Khu di tích lịch sử Căng và Đồn Nghĩa Lộ, di tích được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia, chị Phạm Hồng Duyên, hướng dẫn viên Khu di tích lịch sử Căng và Đồn Nghĩa Lộ kể: Năm 1945, thực dân pháp chuyển gần 100 tù chính trị từ căng Bá Vân - Thái Nguyên về giam tại Căng Nghĩa Lộ.

Tại căng Nghĩa Lộ, chi bộ nhà tù đã được thành lập và có kế hoạch tuyên truyền, vận động cách mạng. Đồng chí Trần Huy Liệu, Bí thư chi bộ nhà tù đã cử một số đồng chí được ra ngoài lao động tiếp xúc với lính gác làm công tác binh vận và tiếp xúc với quần chúng nhân dân bắt mối liên lạc với lực lượng cách mạng ở cơ sở.

Trong nhà tù, chi bộ đã quyết định ra Báo "Đường Nghĩa", do đồng chí Trần Huy Liệu làm chủ bút để tuyên truyền cách mạng và hướng dẫn công tác cho cán bộ, đảng viên. Báo phát hành tới từng tổ đảng và tới quần chúng. Nội dung của báo nhằm vạch trần tội ác của Nhật và Pháp, thông báo tin tức, phổ biến một số kinh nghiệm xây dựng và phát triển cơ sở Đảng.

Nhờ có báo này, tình hình trong nước, thế giới, kinh nghiệm tổ chức đấu tranh, những gương chiến đấu vì dân, vì nước, sự phát triển của phong trào cách mạng các địa phương đã được truyền đạt tới cơ sở, góp phần quan trọng trong công tác tuyên truyền của Đảng và thông qua đó, đường lối của Đảng được phổ biến, thấm sâu vào quần chúng, góp phần củng cố các cơ sở Đảng ngày một vững vàng.

Cũng trong thời gian này, Nhật đảo chính Pháp, quân Pháp hoang mang, lo sợ và sự kiện phá Đồn Nghĩa Lộ đã diễn ra. Ngày 12-3-1945, Đồn trưởng cho mời đại diện tù chính trị đến bàn cách hợp tác chống Nhật. Song, do muốn kiềm chế sức mạnh của các chiến sĩ cách mạng, nên chúng không đồng ý thả anh em tù chính trị ra, bởi vậy cuộc thương thuyết thất bại. Trước không khí sục sôi của phong trào cách mạng, anh em tù chính trị đều mong muốn được thoát khỏi nhà tù để trực tiếp hoạt động.

Trước tình hình đó, ngay đêm hôm ấy, chi bộ nhà tù tổ chức họp và nhất trí khởi nghĩa chiếm căng vào đêm 15-3-1945. Cuộc nổi dậy đã nổ ra, 9 chiến sĩ hĩ hy sinh, trong đó có nhạc sĩ Đinh Nhu. Cuộc nổi dậy đã làm cho quân giặc thêm hoang mang, lo sợ, đồng thời cổ vũ tinh thần đấu tranh cách mạng cho nhân dân các dân tộc trong vùng và các chiến sĩ cách mạng.

Chị Phạm Thị Duyên cũng cho biết, chị và các đồng nghiệp đang đi sưu tầm tài liệu về cố nhạc sĩ, liệt sĩ Đinh Nhu. Theo các nhà nghiên cứu âm nhạc, bài hát “Cùng nhau đi hồng binh” được coi là bài hát tân nhạc đầu tiên của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Khúc tráng ca của cố nhạc sĩ, liệt sĩ Đinh Nhu và những câu chuyện về chiến sỹ cách mạng đã bị giam ở đây như Trần Huy Liệu, Vương Thừa Vũ,Trần Đức Sắc, Nguyễn Phúc... đã được lưu vào sử sách.

Các đồng chí đã biến nhà tù thành trường học, là nơi tuyên truyền giác ngộ cách mạng. Tờ báo mang tên "Đường Nghĩa", do Trần Huy Liệu làm chủ bút vẫn rền vang âm hưởng hào hùng của một thời đấu tranh cách mạng, như ngọn lửa không bao giờ tắt trong trái tim những người con đất Việt; đã chứng tỏ cho mọi người đến đây thấy được sự tàn bạo của nhà tù và ý chí kiên cường của những chiến sĩ cách mạng .

Chúng tôi đi trên những bậc đá dẫn lên khu căng và Đồn Nghĩa Lộ mà trước đây thực dân Pháp xây dựng và luôn nghĩ là “pháo đài kiên cố nhất Đông Dương”. Những gì còn sót lại là những bức tường lô cốt, những hầm hào công sự phủ đầy rêu xanh, nhưng không che nổi lỗ chỗ vết đạn. Đứng từ đây ngắm nhìn vùng đất Mường Lò mới thấy tầm quan trọng của khu vực căng và đồn địch đóng. Vị trí này có thể kiểm soát án ngữ các tuyến đường Tây Bắc.

Chính vì vậy, năm 1952, Phân khu Nghĩa Lộ được Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương chọn là nơi tiến hành đợt tiến công mở màn chiến dịch Tây Bắc. Tham gia trận đánh này có các đơn vị: Đại đoàn 308, 312, 316 và một số đơn vị bộ đội địa phương của tỉnh Yên Bái. Cùng với các đơn vị bộ đội, nhân dân Nghĩa Lộ đã nổi dậy với tinh thần quyết chiến quyết thắng. Sở dĩ ta quyết định mở màn chiến dịch Tây Bắc bằng trận đánh ở Phân khu Nghĩa Lộ vì đây là tấm bình phong bảo vệ sông Đà - cánh cửa thép của chiến trường Tây Bắc.

Ngày nay, vào những ngày lễ trọng đại của đất nước, nhân dân các dân tộc Tây Bắc lại đến thăm viếng khu di tích, ôn lại một thời cách mạng oanh liệt của cha ông. Nhiều trường học trong khu vực thường tổ chức lễ kết nạp Đội, Đoàn cho các em học sinh tại nơi đây và khúc tráng ca bất hủ “Cùng nhau đi hồng binh” được các em hát lên bằng tất cả lòng nhiệt tình cách mạng của thế hệ trẻ và lòng biết ơn với các liệt sỹ đã ngã xuống cho quê hương đất nước.

Nguyễn Nhật Thanh

Bình luận

ZALO