Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 09/05/2021 09:25 GMT+7

Hợp tác an ninh - quốc phòng trong ASEAN góp phần duy trì hòa bình khu vực và thế giới

Biên phòng - Hợp tác an ninh - quốc phòng giữa các thành viên trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và giữa ASEAN với các nước đối tác, đối thoại trong 50 năm qua đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Những thành tựu đó đã và đang trở thành động lực để ASEAN và các nước đối tác, đối thoại hướng đến những triển vọng hợp tác mới, góp phần duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực và trên thế giới.

5989105c7a76dfd638000434
Hội nghị ADMM diễn ra tại Lào tháng 5-2016. Ảnh: thediplomat.com

Những nhân tố gây bất ổn khu vực

Trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực có những chuyển biến nhanh chóng, phức tạp, xuất hiện những nhân tố bất ổn tác động tới tình hình chính trị và môi trường an ninh ở Đông Nam Á. Kết quả cuộc bầu cử tổng thống Mỹ cuối năm 2016 cùng với quan điểm chưa rõ ràng của ông Donald Trump đối với chính sách “tái cân bằng khu vực châu Á - Thái Bình Dương” gây không ít quan ngại cho các nước Đông Nam Á.

Trong khi đó, tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo trong khu vực và trên Biển Đông tiếp tục diễn ra gay gắt, phức tạp. Hiểm họa khủng bố và cực đoan, vốn đã đe dọa khu vực nhiều năm qua, nay trở thành thách thức nghiêm trọng nhất của ASEAN khi khu vực này đứng trước nguy cơ trở thành địa bàn hoạt động mới của IS. Điều này tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đe dọa lợi ích và an ninh quốc gia của mỗi nước cũng như sự ổn định của khu vực Đông Nam Á.

Bên cạnh đó, những thách thức phi truyền thống ngày càng trở nên phổ biến trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng như hiện nay, như tội phạm xuyên quốc gia, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu.. đang đặt ra nhiều sức ép lên Cộng đồng ASEAN. Những thách thức này mang tính xuyên quốc gia, xuyên khu vực, nên một quốc gia khó có thể tự mình hóa giải chúng.

Những cơ chế tạo nên một ASEAN đoàn kết

Để giải quyết vấn đề trên, các nước ASEAN đã tăng cường hợp tác, không chỉ trong lĩnh vực chính trị-kinh tế mà cả an ninh - quốc phòng. Ban đầu, các hình thức hợp tác chủ yếu mang tính đối thoại và bày tỏ quan điểm. Nhưng do thế giới có nhiều biến động đòi hỏi ASEAN cần một cơ chế hợp tác có tính ràng buộc và hành động thực chất để đối phó với các thách thức chung. Vì vậy, năm 2006, lần đầu tiên các nước ASEAN đã cùng nhau tổ chức thành công Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng (ADMM) tại Malaysia. Sự kiện này đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử ASEAN, mở đầu cho cơ chế hợp tác quốc phòng chính thức, đầy đủ, ở cấp Bộ Quốc phòng - cấp cao nhất trong ASEAN.

59890fef471e3c4f24000443
Hội nghị các quan chức quốc phòng cấp cao ASEAN (ADSOM) và ADSOM mở rộng diễn ra tại Philippines tháng 4-2017. Ảnh: mindef.gov.bn

Tại Hội nghị này, Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN đã thống nhất đưa ADMM hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận, tự nguyện, không trở thành liên minh quân sự; phản ánh quan niệm quốc phòng, an ninh toàn diện của ASEAN; đồng thời, là cơ chế mở, minh bạch, linh hoạt, hướng ngoại, thu hút sự tham gia của các đối tác ngoài ASEAN. Điểm nhấn quan trọng nhất, khác với các cơ chế khác là, ADMM coi trọng hợp tác thực chất nhằm tạo ra khả năng, sức mạnh chung để đẩy lùi nguy cơ xung đột, góp phần duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực.

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng đang phải đối mặt với các nguy cơ xung đột khó lường. Những thách thức đặt ra đối với châu Á - Thái Bình Dương cũng là thách thức của ASEAN; ngược lại, những thách thức của ASEAN cũng là thách thức của châu lục. Vì vậy, bên cạnh ADMM và các cơ chế hiện có, ASEAN cùng các nước đối tác, đối thoại đã thể hiện sự đồng thuận cao trong việc thiết lập Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+).

Đây là một trong những diễn đàn quan trọng để các nước lớn và các nước khác trong khu vực đối thoại và tham vấn nhằm tháo ngòi nổ, tìm giải pháp cho các vấn đề căng thẳng có thể dẫn đến xung đột, đặc biệt các vấn đề như cấm phổ biến vũ khí hạt nhân hay vấn đề tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông. Vai trò trung tâm của ASEAN tại các cơ chế này, đặc biệt trong việc xử lý quan hệ và sự can dự ngày càng tăng của các nước lớn, đang đóng góp quan trọng vào việc duy trì sự cân bằng chiến lược, duy trì hòa bình, ổn định ở khu vực.

Bên cạnh đó, ASEAN cũng chủ động thiết lập Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), cơ chế hợp tác an ninh đa phương đầu tiên ở châu Á - Thái Bình Dương. Kể từ khi được khởi xướng tháng 7-1994, ARF đã nổi lên như là diễn đàn hàng đầu cho đối thoại và trao đổi ý kiến về các vấn đề an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đến nay, ARF đã có 27 thành viên gồm 10 nước thành viên ASEAN, 10 đối thoại và 7 quốc gia ngoài khu vực. Giới quan sát đều thống nhất rằng thành công của ASEAN trong việc thu hút sự can dự chiến lược của các nước lớn được đặt trên nền tảng vững vàng của sự đoàn kết nội khối.

5989100d7a76df84d000029c
Ngoại trưởng Hàn Quốc Kang Kyung-wha và Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson trong cuộc gặp bên lề Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) vừa diễn ra tại Philippines ngày 7-8. Ảnh: Yonhap

Cùng với ARF, các nước ASEAN còn tích cực tham gia các diễn đàn khác, như: Hội nghị An ninh châu Á (Đối thoại Shangri-La), Hội đồng Hợp tác An ninh châu Á - Thái Bình Dương (CSCAP),... Thông qua các cơ chế này, các nước ASEAN đang tập trung triển khai các biện pháp thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến duy trì an ninh biển, tự do hàng hải, phòng chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia.

Việc ASEAN và Trung Quốc vừa thông qua dự thảo khung cho Bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM) ở Philippines ngày 6-8 vừa qua được coi là bước tiến tích cực hướng tới giải quyết hòa bình các tranh chấp trên Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, qua đó cũng phát huy được vai trò trung tâm của ASEAN trong việc thúc đẩy khía cạnh ngoại giao khu vực đối với vấn đề căng thẳng này.

Những kết quả trong hợp tác an ninh quốc phòng giữa 10 nước thành viên ASEAN cũng như ASEAN với các đối tác trong suốt 50 năm qua kể từ ngày thành lập (8-8-1967) đang góp phần nâng cao vị thế và uy tín của ASEAN. Vai trò trung tâm của ASEAN trong các vấn đề chính trị - an ninh khu vực tiếp tục được khẳng định, tạo cơ hội để ASEAN điều chỉnh mối quan hệ với các đối tác lớn.

Ngọc Oanh

Bình luận

ZALO