Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 12/04/2021 08:27 GMT+7

“Hồn” dân ca Thái Tây Bắc

Biên phòng - Rất nhiều du khách tìm đến Tây Bắc để cảm nhận cảm giác thú vị khi được nắm tay trong nhịp xòe, được thưởng thức các món ăn dân tộc Thái, đặc biệt hơn là được nghe những giai điệu dân ca Thái. Và cũng thật thú vị khi bạn được gặp nghệ nhân Điêu Thị Xiêng, người đã đặt lời cho nhiều bài dân ca Thái.

ktfn_21
Nghệ nhân Điêu Thị Xiêng dạy dân ca Thái cho lớp trẻ. Ảnh: Nhật Thanh

Nghệ nhân Điêu Thị Xiêng (trú tại xã Nghĩa An, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái) kể, được học “khắp” Thái từ khi mới 5 tuổi, đến 8 tuổi, chị đã đi biểu diễn; 15 tuổi, cả bản trên xóm dưới đều biết tiếng hát của chị. Chị lớn lên cùng với tiếng khèn, tiếng pí, trong vòng xòe nồng say và câu khắp thiết tha. Thủa nhỏ mỗi khi được nghe các mẹ, các anh, chị hát “hảng cống” trong ngày tết, “khắp báo sao” tức là hát giao duyên trong những đêm tình Hạn Khuống hay những đêm trăng đẹp, những mùa hội, chị như được đắm mình trong những giai điệu thiết tha, trữ tình ấy. Tâm hồn chị được nuôi dưỡng trong điệu khắp, điệu pí để bây giờ hát khắp không thể thiếu được như thức ăn, nước uống trong cuộc sống của chị.

Nghệ nhân Điêu Thị Xiêng tâm sự, trước kia hầu như ai cũng biết khắp, bởi khắp thể hiện được tình cảm và cái tài đối đáp. Họ hát khi lao động sản xuất trên nương, dưới ruộng, hát khi chia sẻ niềm vui, nỗi buồn của nhau. Vì thế, các bài khắp dù chỉ được truyền miệng nhưng vẫn trường tồn qua thời gian. Qua hát khắp mà biết bao đôi trai gái đã mến nhau và xây dựng hạnh phúc trăm năm. Nay do cuộc sống bận rộn, lớp trẻ có cơ hội đón nhận và giao lưu với văn hóa hiện đại nên phần nào hình thức khắp cũng bị mai một.

Chính vì vậy, gần 20 năm qua, sau những lúc làm công việc của Chủ tịch Hội Phụ nữ xã, công việc đồng áng, việc nhà, nghệ nhân Điêu Thị Xiêng lại ngồi vào bàn để đặt lời cho những bài khắp, ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, đất nước, những công việc lao động sản xuất, xây dựng thôn bản văn hóa. Hiện nay, trong sổ tay của nghệ nhân Điêu Thị Xiêng đã có hàng trăm bài khắp, trong đó có nhiều bài hát cổ chị thuộc lời mà chép lại. Chị cũng đã đặt lời cho trên 100 bài với các chủ đề cảm ơn Đảng cho dân bản có cuộc sống ấm no, bản văn hóa, bản vui đón tết, bản có dòng điện quốc gia, khuyên dặn con trước khi đi bộ đội, hay động viên dân bản làm lúa lai, thực hiện kế hoạch hóa gia đình, Nậm Đông có điện, bản làng đổi mới...   

Nghệ nhân Điêu Thị Xiêng luôn suy nghĩ, phải làm gì đó để giữ gìn những làn điệu dân ca của dân tộc mình. Không thể để mai một những bài dân ca Thái, chị Xiêng đã vận động ông Lò Văn Tâm, ở bản Chao Hạ, xã Nghĩa Lợi mà bà con dân tộc Thái thường gọi là “quảng khắp” (người hát giỏi) và ông Cầm Văn Long, ở phường Pú Trạng, người đã hơn 40 năm dày công nghiên cứu khèn bè và pí, tham gia truyền dạy hát khắp cùng với những điệu dân ca Thái cho lớp trẻ.

Ban đầu, lớp học chỉ có vài chị em cùng chung sở thích, mấy cháu gái tò mò. Sau, bằng những hoạt động phong trào bề nổi như đứng ra tổ chức văn nghệ trong các buổi ra mắt thôn bản văn hóa, hay phối hợp với các nhà trường trong các dịp khai giảng, dân ca Thái cứ ngấm dần vào lớp trẻ và được nhiều người tham gia học.

Hiện nay, đội dân ca của xã Nghĩa An đã thu hút người dân từ bản Đêu, Vệ, Nà Vặng rồi Nậm Đông tham gia học hát, học múa xòe, học khắp, học pí. Nhờ có nghệ nhân Điêu Thị Xiêng mà 8/8 thôn bản của xã Nghĩa An đều có đội văn nghệ, đội múa xòe giỏi hát hay.

Đến với Tây Bắc, du khách luôn ra về với hình ảnh của những thiếu nữ Thái với chiếc áo cỏm mềm mại, váy nhung huyền căng tràn sức trẻ, thướt tha như bước ra từ trong câu truyện cổ. Những điệu xòe cổ như đưa ta về thủa hồng hoang và những câu khắp, những bài dân ca, mới thấy hết giá trị của dân ca, dân vũ. Mong rằng, những đam mê của nghệ nhân Điêu Thị Xiêng sẽ được nhân lên và vùng Tây Bắc sẽ bừng sáng hoa ban trắng cùng những làn điệu dân ca Thái say đắm lòng người.

Nguyễn Nhật Minh

Bình luận

ZALO