Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 28/11/2022 09:46 GMT+7

Hát Xoan Phú Thọ - Hành trình trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

Biên phòng - Việc UNESCO ra quyết định đặc cách đưa Hát Xoan Phú Thọ thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và được ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ngày 8-12 vừa qua là trường hợp đầu tiên và duy nhất trong lịch sử của UNESCO. Sự kiện này đã đánh dấu thành công bước đầu của tỉnh Phú Thọ và của cộng đồng trong việc tích cực tham gia bảo tồn Hát Xoan.

Bài I: Không còn phải bảo vệ khẩn cấp

Bài II: Con đường tới Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại

Câu chuyện hồ sơ

Năm 2015, sau 4 năm được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, theo thông lệ, tỉnh Phú Thọ xây dựng báo cáo đánh giá hiện trạng Hát Xoan, đồng thời giải trình với UNESCO về những biện pháp bảo vệ di sản và định hướng tương lai tiếp theo của di sản. Trong báo cáo của tỉnh Phú Thọ khẳng định rằng, Hát Xoan đã có đủ tiêu chí thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và muốn chuyển sang danh sách đại diện. Tuy nhiên, theo quy định của UNESCO có 3 loại hình di sản văn hóa phi vật thể gồm: Di sản được thực hành tốt nhất; di sản đại diện của nhân loại; di sản cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại và cả 3 đều có giá trị như nhau. Di sản đã được ghi danh ở loại nào thì vẫn giữ nguyên ở loại đó, UNESCO chưa có quy định cụ thể nào về việc chuyển di sản từ danh sách này sang danh sách khác.

wsu5_9a
Các nghệ nhân phường Xoan An Thái biểu diễn tại Miếu Lãi Lèn - nơi phát tích Hát Xoan. Ảnh: Hương Giang 

Trước tình hình đó, đoàn công tác của tỉnh Phú Thọ do đồng chí Hà Kế San, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng đoàn đã lên đường sang Pa-ri (Pháp) - nơi đặt trụ sở chính của UNESCO để báo cáo về tình trạng Hát Xoan.

Sau khi phân tích, làm rõ các điều khoản, quy định của Công ước về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể 2003 (Công ước 2003), các bộ phận chuyên môn của Ban Phi vật thể của UNESCO đã đồng thuận với kiến nghị của Việt Nam rằng, hồ sơ Hát Xoan đủ điều kiện để thoát khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Tuy nhiên, việc Hát Xoan ở danh sách di sản nào thì các thành viên của đoàn sẽ đưa ra lấy ý kiến của các thành viên UNESCO tại kỳ họp thứ 10 được tổ chức vào tháng 12-2015, tại Na-mi-bi-a và yêu cầu Việt Nam phải xây dựng báo cáo đánh giá hiện trạng gửi UNESCO trước ngày 15-12-2015.

Sau khi gửi báo cáo, UNESCO thấy rằng, Việt Nam có nhiều giải pháp đồng bộ, hữu hiệu để bảo tồn di sản Hát Xoan. Tại hội nghị lần thứ 10, Ủy ban Liên Chính phủ đã thảo luận hơn một tiếng đồng hồ về vấn đề này, bởi chính UNESCO cũng chưa có một hướng dẫn cụ thể nào cho việc sau khi hết khẩn cấp thì các di sản phải làm gì. Câu hỏi của Việt Nam đưa ra cùng với một báo cáo rất cụ thể về kết quả làm được đã thuyết phục Ủy ban Liên Chính phủ và các quốc gia thành viên thống nhất ra một quyết định đặc cách cho Hát Xoan được lập hồ sơ đệ trình trước ngày 31-3-2016 để UNESCO xem xét vào tháng 12-2017.

Ngay sau khi có Nghị quyết của UNESCO thì Việt Nam đã bắt tay vào việc xây dựng hồ sơ theo 5 tiêu chí của di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Kèm theo hồ sơ là báo cáo kết quả bảo tồn giá trị di sản Hát Xoan theo tiêu chí của danh sách di sản cần bảo vệ khẩn cấp. UBND tỉnh đã phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu và Phát huy giá trị di sản văn hóa (Hội Di sản Văn hóa Việt Nam) và một số đơn vị liên quan triển khai xây dựng hồ sơ đề cử. Sau nhiều cố gắng làm việc một cách khoa học, bài bản, hồ sơ trình UNESCO công nhận Hát Xoan Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã hoàn thiện hồ sơ, được Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia thẩm định, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và gửi tới Trung tâm Di sản Thế giới tại Pa-ri đúng thời hạn (vào ngày 31-3-2016) để UNESCO tham vấn, cho ý kiến.

Đặc cách

Có thể khẳng định, quá trình xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Hát Xoan Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là một lộ trình khoa học và có tính pháp lý, chứ không phải là sự ngẫu nhiên. Việc nỗ lực trong suốt 4 năm của tỉnh Phú Thọ để bảo vệ Hát Xoan và mong muốn của cộng đồng đã được UNESCO ghi nhận. Chính vì thế, UNESCO coi hồ sơ Hát Xoan là một trường hợp đáng khích lệ và cần được quan tâm để các quốc gia học tập. Họ chấp nhận trường hợp hồ sơ Hát Xoan là trường hợp ngoại lệ, đầu tiên và được áp dụng quy trình đặc cách, tức là không phải xếp hàng hồ sơ như các di sản khác.

Trao đổi với chúng tôi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Hà Kế San cho biết: Tỉnh đã nhận được thông báo ý kiến đánh giá về hồ sơ Hát Xoan của Ban Tư vấn thẩm định UNESCO. Theo đánh giá, hồ sơ Hát Xoan được chuẩn bị kỹ lưỡng, công phu, khoa học và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của chuyên gia UNESCO mà không phải chỉnh sửa, bổ sung. Ban Tư vấn thẩm định đã có báo cụ thể về hồ sơ Hát Xoan Phú Thọ và đăng tải trên website của UNESCO. Họ cũng đã soạn thảo Nghị quyết về Hát Xoan đệ trình lên UNESCO đưa Hát Xoan ra khỏi danh sách di sản văn hóa phi thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại tại phiên họp được tổ chức ở Hàn Quốc từ ngày 5 đến 9-12-2017. Việc Hát Xoan Phú Thọ đã chính thức trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ phiên họp này không chỉ là niềm tự hào của người dân Phú Thọ, mà còn là niềm tự hào lớn lao của mỗi người con đất Việt thể hiện trách nhiệm của mình trong việc bảo tồn di sản và bản sắc văn hóa của dân tộc.

Hương Giang

Bình luận

ZALO