Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 28/11/2022 09:26 GMT+7

Hát Xoan Phú Thọ - Hành trình trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại

Biên phòng - Chính thức được UNESCO ghi vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại từ ngày 24-11-2011, Hát Xoan Phú Thọ đã được bảo tồn và phát huy bài bản, hiệu quả. Với sự phục hồi mạnh mẽ của Hát Xoan, cuối năm 2015, tại Hội nghị lần thứ 10 của Ủy ban Liên Chính phủ về Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể tổ chức ở Na-mi-bi-a, đề nghị của Việt Nam về việc xem xét đưa Hát Xoan Phú Thọ ra khỏi danh sách Di sản cần được bảo vệ khẩn cấp và xét đề cử vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được thông qua. Trong những ngày sắp tới, Hội nghị Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO sẽ họp tại Hàn Quốc xem xét thông qua nghị quyết về vấn đề mà Việt Nam đề nghị.

Bài 1: Không còn phải bảo vệ khẩn cấp

Ngay sau khi được UNESCO công nhận Hát Xoan Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp (ngày 24-11-2011), Phú Thọ đã có những nỗ lực trong việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản Hát Xoan, làm cho di sản Hát Xoan thực sự hồi sinh, lan tỏa và có sức sống mãnh liệt.

ed15_9a
Trình diễn Hát Xoan tại đình Thét, xã Kim Đức, thành phố Việt Trì. Ảnh: Hương Giang

Những con số “biết nói”

Đến nay, Phú Thọ đã có 34 câu lạc bộ cấp tỉnh với trên 1.557 người tham gia thực hành Hát Xoan, tăng hơn 23 lần so với thời điểm trước khi Hát Xoan được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần bảo tồn khẩn cấp (năm 2011). Ngoài ra, Hát Xoan còn được duy trì thực hành, trình diễn ở 64 câu lạc bộ Hát Xoan và dân ca cấp huyện với 1.325 thành viên tham gia; 42 câu lạc bộ Hát Xoan và dân ca cấp xã với trên 1.400 thành viên. Từ chỗ chỉ có 7 nghệ nhân cao niên có thể diễn xướng, truyền dạy Xoan cổ thì nay, Hát Xoan đã có lực lượng nghệ nhân kế cận đông đảo với 62 người có thể diễn xướng và truyền dạy các làn điệu Xoan cổ.

Phú Thọ đã vinh danh, phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Hát Xoan cho 52 nghệ nhân; 19 nghệ nhân trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, lần thứ nhất. Đặc biệt, hiện đã hình thành ba thế hệ Hát Xoan là các nghệ nhân cao niên, các nghệ nhân kế cận và đông đảo thế hệ trẻ đầy triển vọng. 31 bài cơ bản của 3 chặng Hát Xoan do các nghệ nhân cao tuổi nắm giữ đã được tư liệu hóa và truyền dạy hầu như đầy đủ cho lớp nghệ nhân kế cận. 100% trường học ở các cấp từ mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, đến trung học phổ thông đã đưa nội dung Hát Xoan vào chương trình giáo dục thông qua bộ môn âm nhạc và chương trình học ngoại khóa với các bài Hát Xoan phù hợp. Công tác đầu tư, tu bổ các di tích gắn với sự ra đời của Hát Xoan đã được đặc biệt quan tâm: 20/30 di tích đình, miếu được bảo tồn, tôn tạo đủ điều kiện cho trình diễn Hát Xoan thờ Thần.

Nhìn vào những con số trên, có thể khẳng định rằng, Hát Xoan đã sống trong lòng cộng đồng, trở thành sinh hoạt văn hóa hằng ngày của người dân nơi đây.

Nỗ lực không ngừng

Nhiều lần, Giáo sư, Tiến sĩ Tô Ngọc Thanh, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý - những người đã “góp sức” để hồ sơ Hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại khẳng định rằng: Những bước đi mang tính bứt phá trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Hát Xoan Phú Thọ được đánh dấu bằng sự nỗ lực vượt bậc của chính quyền và cộng đồng để đưa Hát Xoan ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Hầu hết giới nghiên cứu đều thừa nhận, tỉnh Phú Thọ đã có một chiến lược đầu tư bài bản, có tính lâu dài để khôi phục, phát huy giá trị di sản Hát Xoan. Hướng đi và cách làm của Phú Thọ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản Hát Xoan xứng đáng là bài học để các địa phương khác đang sở hữu di sản học tập.

Có được kết quả trên là do tỉnh Phú Thọ luôn xác định, di sản văn hóa là nguồn lực tiềm năng cội nguồn của ý chí, điểm tựa sáng tạo và nền tảng của sự phát triển trong mọi lĩnh vực cả kinh tế, khoa học kỹ thuật và văn hóa xã hội. Đặc biệt, các hoạt động bảo tồn Hát Xoan nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Tỉnh ủy, UBND tỉnh thông qua việc ban hành các chương trình, kế hoạch và chính sách cụ thể như: Chính sách phong tặng danh hiệu và vinh danh các nghệ nhân; ưu tiên hỗ trợ kinh phí truyền dạy để triển khai công tác truyền dạy, đào tạo các lớp nghệ nhân kế cận cho cộng đồng 4 phường Xoan gốc; đầu tư bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phục hồi các không gian văn hóa Hát Xoan và công việc kiểm kê Hát Xoan; nghiên cứu bảo tồn, phục hồi các bài bản và tập tục Hát Xoan ở Phú Thọ, Vĩnh Phúc.

Đặc biệt, Phú Thọ đã thực hiện chương trình phát triển người thực hành, công chúng của Hát Xoan thông qua các câu lạc bộ và đưa Hát Xoan vào trường học; nghiên cứu biên soạn xuất bản Tổng tập Hát Xoan... Công tác giáo dục, quảng bá về Hát Xoan đã được quan tâm, đầu tư liên tục với sự vào cuộc mạnh mẽ của toàn bộ hệ thống chính trị cùng các cơ quan báo chí, truyền thông, văn hóa, giáo dục của địa phương và Trung ương.

Cho đến nay, những nội dung cơ bản trong Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại Hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013 - 2020) được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã được tỉnh Phú Thọ cụ thể hóa trong kế hoạch và được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện, khoa học, bám sát nội dung được phê duyệt. Dựa trên các tiêu chí của UNESCO, Hát Xoan đảm bảo mang tính giá trị, tính cộng đồng và được truyền dạy liên tục từ đời này qua đời khác, Hát Xoan đã sống mạnh mẽ trong không gian văn hóa đặc trưng và trong cả đời sống đương đại.

Phú Thọ đã đi trọn 6 năm để hoàn thành cuộc hành trình đưa Hát Xoan Phú Thọ thoát khỏi tình trạng cần được bảo vệ khẩn cấp. Ngần ấy năm, không dài so với lịch sử Hát Xoan Phú Thọ từ thời Hùng Vương dựng nước, nhưng là cả quá trình vượt khó của các cấp, ngành, cán bộ và nhân dân Đất Tổ. Đây là thành công để Phú Thọ đưa Hát Xoan Phú Thọ trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Bài 2: Con đường tới Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại

Hương Giang

Bình luận

ZALO