Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 11/04/2021 01:58 GMT+7

Hấp dẫn Hội chọi dê Hà Giang

Biên phòng - Những ngày đầu xuân, khi những cành hoa mơ, hoa đào khoe sắc thắm, đồng bào các dân tộc thiểu số ở huyện vùng cao Hoàng Su Phì (Hà Giang) lại tưng bừng tổ chức lễ hội chọi dê đặc sắc. Lễ hội không chỉ là điểm hẹn lý tưởng du xuân, mà còn là nơi giao lưu, gắn kết cộng đồng, là nét sinh hoạt văn hóa đẹp của đồng bào các dân tộc trên rẻo cao biên giới mỗi độ xuân về. Vừa qua, lễ hội chọi dê ở huyện Hoàng Su Phì đã được đồng bào Mông mang về Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam tổ chức, thu hút đông đảo du khách đến xem.

0641_21a
Màn đấu dê đầy căng thẳng. Ảnh: Thanh Thuận

Nuôi dê để thi đấu

Chọi dê là trò chơi dân gian có từ bao đời nay của đồng bào Mông Hà Giang, được tổ chức trong lễ hội truyền thống như: Hội Gầu Tào, Lồng Tồng mỗi độ xuân về, thu hút đông đảo đồng bào các dân tộc tham gia. Vài năm trở lại đây, chọi dê đã được nâng lên thành môn thể thao truyền thống quy mô cấp huyện.

Với đồng bào Mông, việc tổ chức hội chọi dê độc đáo này ngoài việc góp phần bảo tồn các vốn văn hóa-thể thao truyền thống, còn là để bảo tồn và phát triển nguồn gen quý của giống gia súc đã gắn bó lâu đời với đồng bào các dân tộc vùng cao huyện Hoàng Su Phì. Cũng qua hội chọi dê thúc đẩy phong trào chăn nuôi trong các gia đình, góp phần phát triển kinh tế của địa phương. Hội chọi dê với đồng bào Mông không đơn thuần chỉ là một trò chơi đầu năm, mà còn có ý nghĩa tâm linh: Đó là sự cầu mong may mắn cho gia chủ, may mắn cho cả vùng, cầu mong cho một năm chăn nuôi phát triển, mùa màng bội thu.

Huyện Hoàng Su Phì nằm ở phía Tây của tỉnh Hà Giang. Có dịp đặt chân đến đây mới thấy, vùng đất biên cương này chất chứa biết bao nhiêu nhọc nhằn, khắc nghiệt của thời tiết, khí hậu với "sớm mở mắt, nắng lùa ngun ngút" rồi khi "rét thì rét đến tái tê lòng người"... Nơi ấy đã lắm khó khăn mà gian nan cũng nhiều, đường đi núi non trùng điệp, sông suối chia cắt hiểm trở. Cuộc mưu sinh nhọc nhằn buộc con người phải thích nghi với điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên. Đồng bào làm ruộng bậc thang, dẫn nước lên cao trồng lúa và phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm.

Trong số vật nuôi, dê được nuôi nhiều bởi có khả năng chống chọi với điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng núi cao, sinh sôi nảy nở tốt và ít tốn công chăm sóc. Dê thường được thả rông trên các vách núi, mỏm đá. Nhờ chăn nuôi dê, đời sống của bà con cũng dần thay đổi. Người ta cho rằng, dê là con vật mang tới ấm no cho đồng bào.Vì thế, với bà con dân tộc, dê là loài vật quen thuộc trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Từ sự gắn bó với loài vật nuôi này, cùng với việc chăn thả dê, đồng bào đã nghĩ ra trò cho những con dê chọi nhau đem lại niềm vui cho cuộc sống vốn bình lặng nơi rẻo cao. Trải qua thời gian, cùng với sự thay đổi của thôn bản, chọi dê cũng được nâng lên thành hội cấp xã rồi đến cấp huyện. Lễ hội chọi dê đã mang đến một không khí sôi nổi, vui tươi và tạo sân chơi bổ ích cho bà con các dân tộc trong huyện những ngày đầu xuân.

Anh Vàng A Cháng, người có dê tham gia thi đấu cho biết: "Mỗi đàn dê thường có một con đực đầu đàn, có vai trò như một thủ lĩnh nhưng không phải để bảo vệ bầy đàn mà chủ yếu giữ vai trò duy trì nòi giống. Một con dê thi đấu tốt phải là con có bộ râu dài, sừng cao, cơ bắp khỏe, đủ độ tuổi và cân nặng".

Theo anh Giàng Văn Phin, chủ dê có nhiều kinh nghiệm đưa dê đi "chinh chiến" mấy năm qua cho biết:  "Để "đào tạo" được một "võ sĩ dê" bước lên võ đài cần phải chọn dê từ 3 tuổi trở lên, tách đàn sớm, sau đó cho dê tập luyện đều hằng tuần với chế độ ăn riêng hợp lý. Trước ngày thi đấu hai tháng, người nuôi nên luyện dê chạy đều với cường độ tăng dần để rèn sức bền. Sau hai tháng, người nuôi cho dê tham gia một số trận đánh tập huấn để làm quen, học mánh nghề từ đối thủ, tích lũy kinh nghiệm trước khi lên sàn đấu".

Dê "lột xác" thành "đấu sĩ"

Hằng ngày, những con dê hiền lành theo bà con lên nương ăn lá rừng, cỏ dại. Thế nhưng, khi được đưa vào sới chọi, các chú dê hiền lành thường ngày bỗng trở nên dũng mãnh với những đòn đánh đầy kịch tính, hấp dẫn.

Người ta chọn một bãi cỏ rộng làm nơi tổ chức hội chọi dê. Sân thi đấu được quây rào tre chắc chắn để đảm bảo an toàn cho người đứng xem xung quanh. Tham dự hội chọi dê là 18 chú dê, được chia thành 9 cặp thi đấu, với các hạng cân: 36-40kg và 41-45kg. Những chú dê được chọn đi thi đấu phải có tuổi đời từ 2 năm trở lên, vóc dáng khỏe mạnh, nhanh nhẹn, có nguồn gốc rõ ràng, sống tại Hoàng Su Phì và được cán bộ thú y các xã thẩm định kỹ lưỡng, tuyệt đối không mang dịch bệnh. Những "đấu sĩ" dê đã được đồng bào Mông chọn lựa và huấn luyện một cách kỹ lưỡng tại địa phương.

7251_21b
Ban tổ chức kiểm tra thể trạng dê trước khi vào thi đấu. Ảnh: Thanh Thuận

Các chú dê được thi đấu theo thể thức loại trực tiếp. Những chú dê khỏe nhất sẽ được chọn vào chung kết. Cũng giống như lễ hội chọi trâu ở miền xuôi, lễ hội chọi dê trên cao nguyên đá này cũng diễn ra căng thẳng và quyết liệt không kém. Những chú dê ngày thường hiền lành là thế, nhưng khi giáp mặt đối phương trở nên hoàn toàn khác lạ, chúng lanh lợi với những "miếng võ" hiểm hóc như tạt đầu, khóa sừng, lừa miếng hay những cú bổ lao mạnh mẽ được các "đấu sĩ dê" tung ra nhằm áp đảo, hạ gục đối phương. Nếu không tận mắt chứng kiến màn chọi dê sẽ khó có thể hình dung được những khoảnh khắc "lột xác" của những chú dê hiền lành, gần gũi thường ngày. 

Những "đấu sĩ dê" thi đấu hết mình dưới sự cổ vũ nhiệt tình của đông đảo người xem. Con dê nào cũng tỏ ra bản lĩnh, dũng mãnh lao vào đối phương khiến khán giả trầm trồ, thích thú theo dõi. Những cô bé, cậu bé lần đầu tiên được xem chọi dê đều không giấu nổi vẻ hào hứng với các "đấu sĩ dê" sau mỗi cú ra đòn hiểm hóc hạ gục đối phương. 

Sau 2 ngày thi đấu, kết quả chung cuộc, giải Nhất hạng cân 36-40kg thuộc về "đấu sĩ dê" của ông chủ Triệu Văn Tình và giải Nhất hạng cân 41 - 45kg thuộc về "đấu sĩ dê" của ông chủ Sải Seo Vu. Con dê thắng được nhận Cờ lưu niệm của Ban tổ chức, vừa là cổ vũ tinh thần, vừa là động viên cho chủ dê tiếp tục chăm sóc nuôi dưỡng chúng tốt hơn để năm nào con dê đó cũng có thể thi đấu tốt nhất. Vì vậy, người có dê thắng cuộc luôn được mọi người tôn trọng, đặt mua dê với giá cao để phối giống.

Không như hội chọi trâu, hội chọi dê của đồng bào Mông, dù thắng hay thua, những chú dê chọi đều không bị xẻ thịt, không phải chia tay với chủ, mà được trở về đàn tiếp tục sinh sống. Những chú dê lại bắt đầu công việc của một "thủ lĩnh" hằng ngày dẫn đàn lên núi, tung tăng gặm cỏ trên những mỏm đá, vách núi mang lại ích lợi cho đời sống bà con. Những con thắng cuộc được giữ lại để phối giống, giữ nguồn gen quý. Cũng chính nhờ đó, người dân có ý thức hơn trong việc chăm sóc, bảo vệ vật nuôi trong gia đình. Qua hội chọi dê sẽ khuyến khích bà con phát triển chăn nuôi gia súc, sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy xóa đói, giảm nghèo. Bởi những năm gần đây, mô hình nuôi dê lấy thịt ở Hà Giang được nhân rộng, mở ra triển vọng thoát nghèo cho người dân ở cao nguyên nơi cực Bắc Tổ quốc.

Thanh Thuận

Bình luận

ZALO