Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ tư, 23/09/2020 11:02 GMT+7

Hà Tĩnh: Đón nhận Di sản tư liệu thế giới “Mộc bản trường học Phúc Giang”

Biên phòng - Sáng 25-9, tại TP Hà Tĩnh, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã tổ chức Lễ đón Bằng công nhận “Mộc bản trường học Phúc Giang” Di sản tư liệu thuộc Chương trình ký ức thế giới của UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

w308x15tef-53514_15602549691239609095_nh_3
Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh và đại diện dòng họ Nguyễn Huy đón nhận Bằng công nhận “Mộc bản trường học Phúc Giang” Di sản tư liệu thuộc Chương trình ký ức thế giới của UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ảnh: Xuân Hoàng

Đến dự và trao Bằng công nhận có bà Suzan Vize - Quyền Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; ông Phạm Sanh Châu, Đại sứ, Đặc phái viên Chính phủ, Tổng thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; bà Vũ Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chương trình ký ức thế giới Khu vực châu Á- Thái Bình Dương của UNESCO, cùng đại diện các Bộ, ngành Trung ương, địa phương và các đồng chí nguyên lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hà Tĩnh qua các thời kỳ...

Mộc bản trường học Phúc Giang (còn gọi là Mộc bản Trường Lưu) là bộ ván khắc dùng để in sách “giáo khoa” phục vụ cho việc dạy và học, được hình thành trong quá trình hoạt động văn hóa của dòng họ Nguyễn Huy từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX tại trường học Phúc Giang, làng Trường Lưu, xã Lai Thạch, huyện Thiên Lộc (nay thuộc xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh). 

5ix20nwe6b-53514_1311329490795407041_nh_1
Đại biểu Trung ương và địa phương tham quan một số hiện vật tư liệu lịch sử về “Mộc bản trường học Phúc Giang” được trưng bày tại Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Xuân Hoàng

Mộc bản trường học Phúc Giang là các tác phẩm có chọn lọc được các tác giả họ Nguyễn Huy biên soạn, viết chữ và tổ chức khắc in. Hình thức khắc tinh xảo, phong phú, chữ viết đẹp trên chất liệu gỗ, lưu giữ các bút tích, ấn triện, gia huy, dấu khẳng định bản quyền của 5 nhà giáo, nhà văn, nhà thơ trong một gia đình ba thế hệ của dòng họ Nguyễn Huy ở thế kỷ XVIII, chứa nhiều thông tin về: lịch sử; chính trị - xã hội, tư tưởng - văn hóa; bang giao, tiếp thu và phát triển đạo Khổng.

Là di sản tư liệu thể hiện sự ảnh hưởng và tầm quan trọng của Nho giáo đối với đất nước trong việc đào tạo nhân tài, mỗi mộc bản như là một cổ vật quý hiếm, tác phẩm nghệ thuật độc đáo. Trường học Phúc Giang đã góp phần đào tạo trên 30 Tiến sĩ và nhiều Hương cống, Cử nhân. Nhiều người trong số họ về sau là các nhà chính trị, hoạt động xã hội xuất sắc, các nhà văn hóa, nhà giáo nổi tiếng, có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển của quê hương, đất nước.

Toàn bộ Mộc bản trường học Phúc Giang được lưu giữ, bảo quản tại tư gia họ Nguyễn Huy (huyện Can Lộc), là khối mộc bản duy nhất, cổ nhất về giáo dục của một dòng họ còn lưu giữ được ở Việt Nam. Di sản bao gồm 383 bản, được khắc chữ Hán ngược để in 3 tập sách giáo khoa kinh điển (gồm 11 quyển) được “toản yếu” của Nho giáo và 1 quyển sách quy chế trường học: Tính lý toản yếu đại toàn, Ngũ kinh toản yếu đại toàn và Thư viện quy lệ.

jzd60miwv8-53514_174992781369891351_nh_2
Đồng chí Đặng Quốc Khánh (áo trắng), Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh giới thiệu với các đại biểu Quân đội về giá trị lịch sử của “Mộc bản trường học Phúc Giang”. Ảnh: Xuân Hoàng

Phần lớn các mộc bản khắc 2 mặt, một số ít khắc một mặt là tên sách, tờ đầu, lời tựa, tự, bạt, được trình bày chính giữa là tên sách, trang, tập, quyển; mỗi bản để lề trên 1-1,2 cm, dưới 1-1,2 cm, lề phải 1 cm và lề trái 1 cm. Chữ viết trên mộc bản là chữ Hán ngược, được khắc trên ván, đẹp, thanh thoát, với nhiều dạng chữ như: Lệ thư, Thảo thư, giản tự, dị tự, tục tự, cổ tự, chữ kiêng húy… .

Nội dung tư liệu mộc bản phong phú được chắt lọc từ tinh hoa Nho giáo, văn hóa giáo dục của khu vực, kết hợp nhuần nhuyễn với văn hóa bản địa, bổ sung nhiều tư liệu của Việt Nam, như phần lịch sử các triều đại Việt Nam từ thời Đinh đến thời Trần cùng với các nhận xét, đánh giá các vị vua. Tư tưởng của Khổng giáo được tiếp thu có phê phán, chọn lọc.

Mộc bản trường học Phúc Giang đạt 2 tiêu chí rất cơ bản của tổ chức UNESCO là: Tính xác thực và ý nghĩa quốc tế.

Về tính xác thực, sau khi mở trường dạy học, Nguyễn Huy Oánh đã xây dựng thư viện, thu thập sách vở và in sách. Tài liệu giáo khoa do ông và cha ông biên soạn dùng để giảng dạy, được ông hiệu đính, các bài tựa, bạt nêu rõ mục đích biên soạn và khắc in. Tính xác thực của Mộc bản trường học Phúc Giang thể hiện qua các bài mở đầu, kết thúc của mỗi tập sách. Mộc bản chứa tư liệu phục vụ cho giáo dục và hoạt động văn hóa.

Về ý nghĩa quốc tế, Mộc bản trường học Phúc Giang là tập tư liệu gốc, duy nhất do các danh nhân dòng họ Nguyễn Huy tạo ra từ giữa thế kỷ XVIII. Tính độc đáo, duy nhất của tập tư liệu này thể hiện sự lưu bút tích các danh nhân văn hóa và là quan lại cao cấp như: Nguyễn Huy Oánh, Nguyễn Huy Cự, Nguyễn Huy Quýnh và Nguyễn Huy Tự với các ấn triện, gia huy, khẳng định bản quyền. Đặc biệt, có một số bản đồ khẳng định chủ quyền, lãnh thổ quốc gia rất có giá trị về mặt chứng cứ lịch sử.

gv4e9n8fy5-53514_5457002311400210196_nh_6

s56wqvenpg-53514_762921341393684290_nh_5
“Mộc bản trường học Phúc Giang” được khắc trên ván cây gỗ thị “đực” bằng chữ Hán ngược của dòng họ Nguyễn Huy đang được lưu giữ. Ảnh: Xuân Hoàng

Sức lan tỏa ở Việt Nam của tư liệu mộc bản, thể hiện qua việc: Năm 1759, một năm sau khi các bộ sách được khắc in, Nguyễn Huy Oánh được cử làm Tư nghiệp (Phó Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám, sau thăng Tế tửu (Hiệu trưởng). Các tư liệu in từ Mộc bản trường học Phúc Giang đã được ông dùng để giảng dạy, đào tạo nhân tài, nâng cao vị thế của Việt Nam. Về sau, thời nhà Nguyễn, các thế hệ sau của dòng họ Nguyễn Huy, điển hình là Nguyễn Huy Tá, phó Đốc học (Phó Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám ở kinh thành Huế dùng làm tài liệu dạy học.

Điều đặc biệt là các tác giả chính của mộc bản như Nguyễn Huy Oánh, Nguyễn Huy Cự, Nguyễn Huy Quýnh, Nguyễn Huy Tự đều tham gia giảng dạy cho các vua chúa...

Trước những giá trị lịch sử của Mộc bản trường học Phúc Giang, tại Hội nghị toàn thể lần thứ 7 của Ủy ban Chương trình ký ức Thế giới Khu vực châu Á - Thái Bình Dương (MOWCAP) được tổ chức tại Thành phố Huế từ ngày 18 đến 21/5/2016, Mộc bản trường học Phúc Giang được công nhận là Di sản tư liệu thuộc Chương trình ký ức thế giới của UNESCO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Đây là một trong 2 di sản của Việt Nam được công nhận cùng với 12 di sản của 8 nước khác trên thế giới.

Xuân Hoàng

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO