Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 14/08/2020 03:02 GMT+7

Hà Đông và tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám

Biên phòng - Vạn Phúc - làng cổ ven sông Nhuệ nay thuộc quận Hà Đông, Hà Nội không chỉ là làng nghề truyền thống sản xuất ra lụa tơ tằm nổi tiếng thị trường trong và ngoài nước, mà từ đầu những năm 40 thế kỷ trước còn là ATK (An toàn khu) của Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc kỳ. Nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng thời kì bí mật đã về đây như các đồng chí: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Trần Quốc Hoàn, Trần Tử Bình, Lê Quang Đạo…

3ao
Các đồng chí lãnh đạo Tổng khởi nghĩa ở Hà Nội (từ trái qua: Trần Tử Bình, Nguyễn Khang, Trần Quang Huy, Lê Liên) gặp lại nhau trên Chiến khu Việt Bắc (1948). Ảnh: Tư Liệu

Xứ ủy Nam kỳ cử người tới Vạn Phúc xin chỉ thị của Trung ương

Suốt thời gian từ ngày Nam kỳ khởi nghĩa (23-11-1940) rồi thất bại, cơ sở tan vỡ, Nam kỳ mất liên lạc hoàn toàn với Trung ương.

Sau ngày 9-3-1945, Nhật đảo Pháp ở Đông Dương, thấy tình hình trong và ngoài nước có nhiều biến động, Xứ ủy Nam kỳ Tiền Phong (năm 1945, Nam kỳ có 2 xứ ủy: Tiền Phong (do ông Trần Văn Giàu là Bí thư) và Giải Phóng (bà Nguyễn Thị Thập là Bí thư) đã cử Lý Chính Thắng ra Bắc gặp Trung ương Đảng xin chỉ thị.

Được sự giới thiệu của ông cậu là Hà Huy Giáp - Xứ ủy viên Nam kỳ và từng là học sinh trường Thăng Long, Lý Chính Thắng đã tìm về trường học cũ, bắt liên lạc. Tại đây, được bác bảo vệ giới thiệu tới gặp vợ chồng người bạn học là Nguyễn Xuân Ngọc và Lê Tụy Phương. Gặp nhau mừng rỡ, cùng là học sinh hoạt động trong phong trào yêu nước nên ngay hôm sau, anh Ngọc đã bí mật đưa Lý Chính Thắng vào Vạn Phúc gặp Tổng Bí thư Trường Chinh.

Sau đó, Lý Chính Thắng được đưa về nghỉ ở nhà thương Con Rồng của gia đình bà Tụy Phương. Giữa tháng 4-1945, ông cùng nữ giao liên Cái Thị Tám (sau này là bà Nguyễn Thị Kỳ, phu nhân Đại tướng Văn Tiến Dũng) mang chỉ thị “Nhật, Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”quay trở về Nam bộ. Chuyến đi này đầy gian nan và có nhiều tình tiết lí thú.

Vậy là chỉ thị của Trung ương về Tổng khởi nghĩa đã đến được với Nam bộ.

“Hội nghị Tân Trào dưới xuôi”

Từ sau 9-3-1945, tình hình trong nước và thế giới rất sôi động.

Bắc bộ vừa qua nạn đói khủng khiếp, cướp đi gần 2 triệu sinh mạng... Có tin hơn 100 tù chính trị Hỏa Lò vượt ngục, về với phong trào cách mạng... Hè năm ấy, các tổ chức của Việt Minh thành Hoàng Diệu liên tục tổ chức các cuộc mít-tinh, treo cờ đỏ sao vàng tại các rạp hát, chợ búa, trường học, trên các chuyến tàu điện, phá kho thóc, ám sát những tên Việt gian làm tay sai Nhật...

Từ cuối tháng 7, các đồng chí trong Trung ương và Xứ ủy đã lên Việt Bắc chuẩn bị họp Hội nghị Trung ương và Quốc dân Đại hội. Bí thư Xứ ủy Nguyễn Văn Trân trước khi đi đã bàn giao lại cho 2 ủy viên Thường vụ Xứ ủy: Trần Tử Bình – phụ trách cơ quan Xứ và 10 tỉnh đồng bằng Bắc bộ; Nguyễn Khang – phụ trách Hà Nội. Việc liên lạc với Trung ương sẽ rất khó khăn, các anh dựa trên tinh thần chỉ thị “Nhật, Pháp bắn nhau...”; nếu thấy thời cơ đã chín muồi thì chủ động ra quyết định Tổng khởi nghĩa và phải chịu trách nhiệm trước Đảng, trước dân tộc...

Phương tiện giao thông liên lạc (ZT) ngày ấy chủ yếu là chạy chân hoặc xe đạp. Còn thông tin hàng ngày được cập nhật nhờ chiếc radio, thông qua các đài phát thanh nói tiếng Pháp. Dồn dập các tin: Mỹ ném 2 quả bom nguyên tử xuống Hirosima và Nagasaki ngày 6 và 9-8-1945... Ngày 9-8, Hồng quân Liên Xô tấn công Tập đoàn quân Quan Đông ở Mãn Châu... nên Thường vụ quyết định triệu tập Hội nghị Xứ ủy tại làng Vạn Phúc.

Tối ngày 14-8, Hội nghị được bí mật tổ chức tại ngôi miếu cổ, sát bên bờ sông Nhuệ (để tiện rút lui khi có động). Ngoài 2 ủy viên Thường vụ còn có các Xứ ủy viên: Xuân Thủy, Nguyễn Văn Lộc (phụ trách Sơn Tây), Văn Tiến Dũng (chiến khu Hòa – Ninh – Thanh), Đặng Kim Giang (Hà Đông), Lê Liêm (Hưng Yên, Thái Bình)...

Sau khi tổng hợp tình hình thực tế, Thường vụ ra Nghị quyết, tùy từng địa phương nếu thấy thời cơ đến thì cho khởi nghĩa từng phần - từ xã lên huyện, đến tỉnh và sẵn sàng chi viện cho Hà Nội - nơi có Phủ Khâm sai (cơ quan cao nhất của Chính phủ Trần Trọng Kim) và tập trung đông lính Bảo an.

Ngày 15-8, Đài báo tin: Nhật Bản đã tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Lập tức Hội nghị Xứ ủy ra quyết định thành lập Ủy ban Khởi nghĩa Hà Nội (Ủy ban Quân sự cách mạng) do Nguyễn Khang là Chủ tịch cùng Nguyễn Quyết (Bí thư Thành ủy, sau là Đại tướng Chủ nhiệm TCCT), Trần Quang Huy (phụ trách Công vận), Nguyễn Duy Thân (phụ trách giới Công thương), Lê Trọng Nghĩa (phụ trách nhân sĩ, trí thức của Dân chủ đảng) và cố vấn Trần Đình Long (Tốt nghiệp Đại học Phương Đông khóa (1928-1931), tù Sơn La).

Các xứ ủy viên khẩn trương trở về ngay các địa phương. Đồng chí Nguyễn Khang cũng ra Hà Nội, tới 101 Gam-bét-ta (nay là 101 Trần Hưng Đạo), thông báo quyết định này.

Hội nghị Xứ ủy hôm đó ở Hà Đông cùng thời gian với Hội nghị Trung ương trên Tân Trào nên sau này còn được ví là “Hội nghị Tân Trào dưới xuôi”.

Tại Vạn Phúc - Quyết định cho Hà Nội Tổng khởi nghĩa!

Trước đó, có tin Tổng hội công chức sẽ tổ chức mít tinh “ủng hộ Chính phủ Trần Trọng Kim giành được độc lập”, tại quảng trường Nhà hát Lớn vào ngày 19-8; nhưng đến sớm 17-8 lại có tin, sẽ tổ chức vào chiều hôm đó. Đồng chí Nguyễn Khang lập tức giao nhiệm vụ cho các tổ chức Việt Minh của Hà Nội (Thanh niên cứu quốc Hoàng Diệu, Tổng hội sinh viên, Công hội, Nông hội cứu quốc, Dân chủ đảng, Hướng đạo sinh...) tham gia phá cuộc mít-tinh; đặc biệt giao cho Đội Thanh niên tuyên truyền xung phong thành Hoàng Diệu (TNTTXPTHD) (tổ chức vũ trang đầu tiên của Hà Nội, có 52 đội viên), bí mật bảo vệ các đội viên lên cướp diễn đàn, sau đó rút lui an toàn.

Chiều 17-8, các thành viên của Việt Minh đã trà trộn vào đám đông công chức ngụy quyền. Khi chưa kịp khai mạc diễn đàn, 3 đội viên Đội TNTTXPTHD: Lê Phan, Thái Hy cùng Từ Trang Anh lách qua hàng rào bảo vệ của lính Bảo an, tiến lên thềm Nhà hát Lớn. Tại đây, nhân viên trang âm của Majestic đã trao mi-crô cho ông Lê Phan. Ngay tại bục diễn đàn, bà Từ Trang Anh đã hô hào bà con ủng hộ Việt Minh. Sau đó, bà Nguyễn Khoa Diệu Hồng (người của Dân chủ đảng) đã đọc một bản thảo chép tay, yêu cầu bà con không ủng hộ Chính phủ Trần Trọng Kim mà sẵn sàng theo Việt Minh giành chính quyền.

Cờ tay giấu trong ngực áo các thành viên bất ngờ giật ra, rồi cả quảng trường thành cả một rừng cờ. Ông Lê Chi, một đội viên Đội TNTTXPTHD, vì quá phẫn khích đã phất cao lá cờ đỏ sao vàng, hô lớn: “Đồng bào theo tôi!”. Cả đoàn người với cờ đỏ trên tay, rầm rập nối đuôi nhau ra đường Paul Bert (nay là Tràng Tiền) xuống Bờ Hồ, lên chợ Đồng Xuân... vừa đi vừa hô “Ủng hộ Việt Minh! Ủng hộ Việt Minh!”... Lính Bảo an, mật thám không hề có phản ứng; thậm chí còn theo sau hộ tống.

Qua chợ Đồng Xuân gặp trận mưa lớn. Mặc, đoàn người vẫn đi. Khi đoàn biểu tình đi ngang qua Phủ Toàn quyền, quân Nhật đóng ở bên trong cũng chỉ nhìn ra, không có phản ứng.

Tại làng Vạn Phúc, Hà Đông, Thường vụ Trần Tử Bình nóng lòng chờ đồng chí Nguyễn Khang về hội ý. Chiều tối hôm đó, ông Lê Trọng Nghĩa có mặt đã chứng kiến hình ảnh Thường vụ Nguyễn Khang vừa để chiếc xe đạp vào góc rồi sung sướng nói: “Thời cơ chín lắm rồi, phải cho Hà Nội khởi nghĩa!”.

Thường vụ triệu tập các Xứ ủy viên còn lại họp và ra quyết định: Cho Hà Nội Tổng khởi nghĩa vào trưa ngày 19-8-1945!

Trần Kiến Quốc

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO