Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 20/09/2020 09:51 GMT+7

Gốm Quảng Đức, bóng cũ - chuyện xưa

Biên phòng - Trong bối cảnh hầu như các làng gốm thủ công lâu đời tại các vùng miền trên cả nước đã tái thiết theo hướng vùng du lịch, làng gốm Quảng Đức ở xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên lại tồn tại một dòng chảy ngầm khác biệt là chạy đua sưu tầm các sản phẩm gốm cổ đã thất truyền. Liệu xu hướng này có giúp hồi sinh dòng gốm độc đáo bên bờ Ngân Sơn hay không?

2xr4_9a
Gốm cổ Quảng Đức độc đáo trong tay các nhà sưu tầm tư nhân. Ảnh: TTH 

Sông Ngân Sơn xuôi về phía cửa biển nằm giữa vịnh Xuân Đài và đầm Ô Loan của Phú Yên đã từng tồn tại một làng gốm từ thế kỷ XVII. Các cứ liệu lịch sử ghi chép lại cho biết, đây là một trong những trung tâm dân cư miền biển đông đúc, trù phú của khu vực Nam Trung bộ, nơi có cảng Nước Mặn, cánh đồng lúa diện tích lớn cho nguồn quân lương dồi dào ở thời trận mạc, giao thông thủy thuận tiện và từng là nơi có giao thương bằng đường biển. Vì vậy, việc từng có một làng gốm gia dụng ở đây là thúc đẩy của tình thế lúc đó. Chỉ tiếc rằng, trải qua nhiều biến cố và phát triển của thời thế, làng gốm Quảng Đức cổ từ đất phù sa sông Ngân Sơn đã hoàn toàn biến mất. Dấu tích còn lại hiện nay ở thôn Quảng Đức, xã An Thạch, là tên gọi bến đò Lò Gốm vẫn còn đó, cây cầu bắc qua sông Ngân Sơn hiện vẫn mang tên cầu Lò Gốm. 

Từ sự phát triển rực rỡ của gốm Quảng Đức cũ, những người am hiểu lịch sử và yêu miền đất Phú Yên, những nhà hoạch định phát triển du lịch và đầu tư đều mong muốn có thể hồi sinh dòng gốm này trên chính quê hương của nó. Sự chắt chiu nâng niu ký ức còn biểu hiện ở nhiều sưu tầm khảo cứu, ngưỡng vọng các sản phẩm gốm cổ độc đáo này. Vì không thể phục dựng lại các lò gốm đã thất truyền nên nhiều cá nhân đã bỏ công sức sưu tầm các hiện vật gốm cổ. Công việc kỳ thú này cuốn theo nhiều người, với nhiều mục tiêu khác nhau là xây dựng bảo tàng, khu vực tham quan du lịch, tìm hiểu lịch sử. Việc sưu tầm rất có tiềm năng bởi không thể xác định được các hiện vật gốm thủ công làm bằng tay đã rất nhiều năm hiện nay nằm ở đâu trong các gia đình có truyền thống. Có thể có nhiều người sở hữu các hiện vật gốm độc bản quý mà không hay biết. 

Trải qua công tác sưu tầm, trân quý hiện vật cổ, gốm Quảng Đức hiện nay được trọng vọng, nâng tầm từ đồ gia dụng lên hàng tác phẩm gốm thủ công độc bản, màu sắc riêng, có lý lịch riêng không giống với các dòng gốm khác. 

Anh Minh Nghiệp - một nhà sưu tập tư nhân tự hào khoe với tôi bộ sưu tập gốm Quảng Đức mà anh đang sở hữu. Những chiếc bình vôi xù xì, nậm rượu, chén bát, chum, chóe, với nhiều màu men như xanh ngọc, huyết dụ, nâu pha, nâu trầm, trắng bạc... đặc trưng cho dòng gốm gia dụng. Đối với những người nâng thú sưu tầm lên thành thú chơi gốm cổ, thì gốm càng thô ráp, mộc mạc càng được ưa thích. 

Điều độc đáo là gốm Quảng Đức làm từ đất sét nâu ở ngay tại chỗ, nung bằng lò củi bằng lăng (loại cây trước đây rất nhiều, mọc thành rừng ở Tuy An). Vỏ sò huyết đầm Ô Loan được sử dụng làm nguyên liệu gốm bằng cách bao nung gốm thô. Khi nung ở nhiệt độ cao, vỏ sò tan chảy bám nhuyễn vào bề mặt xương gốm tạo thành men có hoa văn họa tiết tự nhiên không xác định. Thêm vào nữa, đất sét làm gốm có 2 loại màu là màu xanh rêu và màu vàng nên sản phẩm gốm chín cũng có nhiều màu khác nhau, pha với màu men tạo nên sự kỳ thú riêng của gốm Quảng Đức. 

Dĩ nhiên, gốm Quảng Đức nung thủ công nên màu men và mỗi sản phẩm ra lò khác nhau và là sản phẩm độc bản. Vì vậy, còn tồn tại đến ngày nay, một thế hệ cách biệt với các bậc nghệ nhân tiền bối làm gốm xưa, các sản phẩm gốm cũ mang lại sự xúc động kỳ lạ, vẹn nguyên, vừa cổ xưa, vừa lạ lẫm. Thậm chí, các nhà sưu tầm còn khẳng định có thể gốm Quảng Đức được làm bằng cách nung xương gốm và tưới men tươi lên trên. Bí mật của công nghệ thủ công đặc sắc này đến nay vẫn chưa ai có thể phục dựng được. 

Hiện nay, thôn Quảng Đức có vài hộ dân khởi sự làm gốm lại, mong được tái hồi hình ảnh về một ngôi làng đẹp và thanh bình với nghề làm gốm bên sông Ngân Sơn. Tuy nhiên, những mơ ước đó chỉ dừng lại ở việc đáp ứng khát khao được nhìn thấy gốm tồn tại ở nơi nó đã từng phát triển rực rỡ mà thôi. 

Gốm cũ là gốm thủ công vuốt tay, đủ kích cỡ, trang trí một số hoa văn quen thuộc, phổ biến nhất là hoa văn gắn nổi lên sản phẩm, hình sóng nước, vòng tròn, hoa mai, hình vỏ sò, hình rồng, lân, hạc, tùng... Các sản phẩm cũ sưu tầm được còn cho thấy, các bình gốm độc bản có men xanh ngọc, men nâu trầm còn dính các mảnh vỏ sò chưa chảy hết trong quá trình bao nung. Màu men nâu huyết chính là được tạo ra từ vỏ sò huyết đầm Ô Loan. Những sản phẩm nào có màu men này hiện nay là sản phẩm có giá trị lớn. Trong quá trình nung, màu men cũng không giống nhau, màu sắc chuyển động từ gan gà, nâu vàng sang nâu trầm do xếp trong lò gốm ở các vị trí khác nhau pha xương gốm xanh và nâu tạo ra các màu khác nhau. Chính vì thế, đồ gốm cổ Quảng Đức lại càng đặc biệt, như chứa cả bóng tiền nhân, cả thông điệp mà người cũ để lại. 

Bảo tàng Phú Yên đã đầu tư sưu tầm gìn giữ các sản phẩm gốm nhằm nghiên cứu các làng nghề truyền thống, trong đó có làng gốm Quảng Đức. Hiện nay, Bảo tàng Phú Yên lưu giữ nhiều khuôn in, gốm tráng men bằng vỏ và một số sản phẩm có giá trị nghiên cứu, phục vụ nhu cầu tham quan của du khách. Câu hỏi là liệu gốm Quảng Đức có phải phát tích từ kỹ thuật của người Chăm hay không và có liên quan đến dòng gốm Gò Sành hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Chỉ có cuộc sưu tầm các hiện vật gốm cổ vẫn tiếp tục không ngừng mà chính du khách là những người thích thú nhất khi tiếp cận với những sản phẩm gốm độc đáo khi đến vùng đất Phú Yên. 

Thúy Hằng

Bình luận

Liên kết hữu ích
ZALO