Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 25/09/2022 02:59 GMT+7

Giếng đá cổ nhất Việt Nam?

Biên phòng - Tết Nguyên đán Quý Tỵ vừa rồi, tôi có dịp về quê ăn Tết. Khi sang thăm nhà người anh họ làm nghề hát Văn, đúng lúc chương trình truyền hình đang nói về những chiếc giếng. Ông anh liền kể cho tôi nghe về một chiếc giếng đá mà anh được nhìn thấy ở một ngôi chùa khi đến hát Văn, khiến tôi rất ấn tượng, bèn nhờ anh dẫn đến tận nơi.

 12522a.gif
Giếng đá cổ chùa Báo Thiên. Ảnh: Internet

Đây rồi, một chiếc giếng đá. Cổ giếng là năm khối đá được bàn tay khéo léo của những người thợ xưa tạo tác ghép vào nhau, phía dưới phình to ra, phía trên thu nhỏ lại rồi dựng đứng lên thành miệng giếng như hình chiếc chum, có đường kính miệng khoảng 0,8m. Phía trong thành giếng được ghép lại bằng nhiều chiếc cối đá thủng, chiều sâu của giếng khoảng 5m. Đặc biệt, do người xưa dùng dây kéo nước đã để lại trên thành miệng giếng rất nhiều rãnh đá mòn lõm sâu, có những rãnh có thể đặt vừa cả bàn tay.

Giếng đá này nằm trong khuôn viên chùa Hồng, thuộc xã Nam Dương, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Khi tôi đến là ngày mồng 7 tháng Giêng, mọi người đang chuẩn bị cho lễ hội chùa Hồng vào ngày mồng 10. Theo những người trong Ban lễ hội, chùa Hồng được xây dựng vào thời vua Lê Hoàn, hiện còn 5 bia đá và nhiều tài liệu vẫn lưu giữ được. Trên cơ sở các tài liệu, chùa Hồng thờ Đức thánh Tu, tên thật là Bùi Huệ Tộ. Từ xưa, dân gian trong vùng vẫn lưu truyền câu: "Nhất Bi (chùa Bi - chợ Chùa), nhì Hồng (chùa Hồng), tam Như (chùa Như), tứ Cổ (chùa Cổ Lễ)". Tuy cách thị trấn chợ Chùa - Nam Giang chỉ khoảng trên 3km, nhưng đường giao thông không thuận tiện nên ít người biết đến ngôi chùa này. Có lẽ chính vì thế mà giờ đây, ngôi chùa vẫn còn lưu giữ được những kiến trúc cổ.

 98522d.gif
Giếng đá cổ chùa Phúc Lâm. Ảnh: Internet

Thời gian vừa qua, giới khảo cổ học đã phát hiện được nhiều giếng nước cổ. Tại Hoàng thành Thăng Long, người ta tìm thấy giếng thời Trần và cả giếng nước từ thời Đại La. Trong di tích thành nhà Hồ cũng mới phát hiện được một giếng cổ. Nhưng tất cả những giếng nước đó chỉ là những di tích hoặc không còn nguyên vẹn, không còn được sử dụng nữa.

 Trong bộ sách Những kỷ lục Việt Nam do Công ty Cổ phần Sách niên giám Việt Nam (VIETBOOKS) và Nhà xuất bản Thông tấn thực hiện đã ghi nhận: Giếng đá cổ nhất Việt Nam hiện nằm trong khuôn viên chùa Phúc Lâm, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội. Giếng đá này đã trên 600 năm tuổi và được các nhà khảo cổ học đánh giá là giếng đá cổ nhất Việt Nam còn nguyên vẹn và vẫn có thể sử dụng được. Ở Việt Nam, chúng ta mới biết có hai chiếc giếng đá kiểu này, một chiếc nữa ở chùa Báo Thiên, thành giếng được khai quật, hiện đang đặt trước hang đá bên trong khuôn viên nhà thờ Chính tòa, Hà Nội.

Bước đầu so sánh giếng đá chùa Hồng với hai giếng đá cổ trên thấy: Chùa Hồng được kiến tạo dưới thời vua Lê Hoàn (980-1005), chùa Báo Thiên xây dựng năm 1057, chùa Phúc Lâm xây dựng năm 1224. Giếng đá chùa Hồng có hình thức đơn giản, thực dụng, được ghép lại từ năm phiến đá. Giếng đá cổ chùa Phúc Lâm được tạo dáng, giếng đá cổ chùa Báo Thiên có các hoa văn tinh xảo. Điều này cho thấy, giếng đá chùa Hồng có thể được kiến tạo trước.

 71922b.gif
Giếng đá cổ trong chùa Hồng.

Các nhà nghiên cứu khảo cổ dựa vào các vết tích người xưa để lại khi dùng dây kéo nước làm mòn miệng giếng tạo thành những rãnh sâu có thể đặt vừa cả ngón tay để đánh giá giếng đá chùa Phúc Lâm là giếng đá cổ nhất Việt Nam. Nếu dựa theo tiêu chí này, trên thành miệng giếng đá chùa Hồng hiện còn để lại rất nhiều những rãnh đá mòn lõm sâu, có những rãnh có thể đặt vừa cả bàn tay.

Qua đó nói lên giếng đá chùa Hồng là một giếng đá rất cổ, thậm chí cổ hơn cả giếng đá chùa Phúc Lâm hiện đang giữ kỷ lục là chiếc giếng đá cổ nhất Việt Nam hiện nay.

Giếng nước phổ biến khắp nơi trên thế giới, ở Việt Nam hầu như làng nào cũng có giếng, giếng làng, giếng đình, giếng chùa, giếng gia đình. Trong thời đại của khoa học công nghệ, nước máy đã về khắp mọi làng quê, nơi nào không có nước máy thì có giếng khoan. Vậy nên giếng khơi, nét đẹp của làng quê xưa, không còn được sử dụng phổ biến để lấy nước sinh hoạt như trước nữa. Dù thời thế, xã hội có đổi thay, nhưng cây đa - giếng nước - sân đình là những nét điển hình, độc đáo của làng quê Bắc bộ, vẫn được giữ gìn như một biểu tượng về văn hóa, lịch sử truyền thống. Trong quan niệm của người Việt, giếng nước không chỉ đơn thuần là nơi cung cấp nguồn nước sinh hoạt, mà còn được xem như một linh vật có thần bảo hộ, giếng càng lâu đời càng được cho là linh thiêng. 

 87522c.gif
Miệng giếng đá cổ trong chùa Hồng có những rãnh mòn có thể để lọt cả bàn tay.

Giếng đá chùa Hồng hiện vẫn còn nguyên nét cổ xưa và vẫn đang được sử dụng lấy nước sinh hoạt. Biết bao biến động của lịch sử nhưng vẫn tồn tại, thật kỳ diệu! Nó xứng đáng được vinh danh là giếng đá Việt Nam cổ nhất, còn hoàn chỉnh và vẫn đang được sử dụng. Rất mong các cơ quan chức năng của ngành văn hóa, các nhà khảo cổ học, các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, mỹ thuật cùng quan tâm phối hợp nghiên cứu, xác định và công nhận giếng chùa Hồng là một cổ vật thuộc hàng quốc bảo của nước ta cần được bảo tồn.

Phạm Duy Trưởng

Bình luận

ZALO