Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 18/04/2021 06:32 GMT+7

Già hóa dân số và những thách thức

Biên phòng - Việt Nam đang ở thời kỳ cơ cấu "dân số vàng". Tuy nhiên, tình trạng "già hóa dân số" đến sớm với tốc độ nhanh và khoảng thời gian chuyển đổi từ "già hóa dân số" sang "dân số già" ngắn hơn nhiều so với các nước phát triển. Điều này đang đặt ra nhiều thách thức trong chăm sóc người cao tuổi, cũng như việc phát huy trí lực của nhóm người này.

14-1.JPG
Nhiều người cao tuổi ở nông thôn, miền núi vẫn phải lao động nặng và ít được hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Ảnh: N.B
Dân số đang già hóa với tốc độ nhanh

Theo quy ước của Liên hợp quốc, với mỗi quốc gia "già hóa dân số" hay còn gọi là giai đoạn "dân số đang già", khi tỉ lệ người từ 60 đến 64 tuổi chiếm 10% trở lên hoặc tỉ lệ người 65 tuổi trở lên (60+) chiếm 7% trở lên. Thực tế từ kết quả các cuộc Tổng điều tra dân số và nhà ở (Tổng điều tra) trong ba thập kỷ qua cho thấy, tỉ lệ dân số trên 60 tuổi ở nước ta tăng chậm từ 6,9% (năm 1979) lên 7,2% (năm 1989), lên 8,1% (năm 1999) rồi lên 8,7% (năm 2009). Như vậy, từ năm 1979 đến năm 2009, bình quân mỗi năm tăng lên 0,06%. Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 2009, số lượng và tỉ lệ dân số 60+ tăng rất nhanh, chỉ trong một năm từ năm 2009 đến 2010 đã tăng 0,7%, gấp 10 lần so với giai đoạn trước đây và xu hướng trong những năm tới, dự báo sẽ còn tăng nhanh hơn. Kết quả nhiều cuộc điều tra, gần đây nhất là Điều tra biến động dân số 1-4-2011 cho thấy, tỉ lệ người 65+ của nước ta là 7%. Điều đó có nghĩa Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn "già hóa dân số".

Một con số đáng quan tâm khác, nếu tỉ trọng dân số 60+ tăng 1,24 lần từ năm 1989 đến 2009 thì tỉ trọng nhóm dân số cao tuổi nhất (80+) trong tổng dân số tăng hơn 2 lần. Cùng với xu hướng tăng nhanh ở nhóm dân số cao tuổi nhất, số lượng cụ thọ từ 100 tuổi trở lên ở nước ta cũng tăng nhanh. Năm 2009, cứ 1 triệu dân thì có 84 cụ thọ trên 100 tuổi. Ở nhóm tuổi càng cao, sự chênh lệch giới tính càng lớn, trung bình cứ 1 cụ ông 60+ thì có 1,5 cụ bà, cứ 1 cụ ông 80+ thì có 2 cụ bà và cứ 1 cụ ông 85+ thì có 2,5 cụ bà.

Những thách thức đặt ra

Thách thức lớn nhất khi "dân số già hóa" là việc đảm bảo chăm sóc sức khỏe và dịch vụ y tế cho người cao tuổi (NCT). Theo Tổng cục Dân số, Bộ Y tế, tỉ trọng NCT ngày càng tăng, mô hình và nguyên nhân bệnh tật của NCT đang thay đổi nhanh chóng khiến cho gánh nặng "bệnh tật kép" ngày càng rõ ràng, một mặt, NCT đang phải chịu nhiều bệnh do lão hóa gây ra, mặt khác, họ cũng phải chịu các bệnh phát sinh do thay đổi lối sống dưới tác động của biến đổi kinh tế - xã hội trong quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế. Khảo sát năm 2010 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho thấy, có tới 95% NCT có bệnh và chủ yếu là bệnh mãn tính không lây nhiễm như xương khớp (40,62%), tim mạch và huyết áp (46,6%), tiền liệt tuyến (63,8%); rối loạn tiểu tiện (35,7%); những bệnh tật phát sinh như sa sút tinh thần và trầm cảm lại có xu hướng tăng. Đa số NCT nước ta chưa có thói quen khám bệnh định kỳ, vì vậy, khi phát hiện bệnh thường ở giai đoạn muộn, khiến việc chữa trị rất khó khăn, dẫn đến nguy cơ khuyết tật của NCT cũng rất cao, trong đó, khuyết tật thường gặp là mất thị lực và thính lực. Trong khi đó, khả năng và tỉ lệ tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe nói chung và chăm sóc đặc biệt cho NCT bị tàn tật, thương tật nói riêng lại rất khác nhau, khiến một bộ phận không nhỏ NCT không được điều trị, chăm sóc đầy đủ ngay cả khi phát hiện ra bệnh tật, đặc biệt là NCT ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Hệ thống y tế - lão khoa các tuyến chưa đầy đủ, thiếu thuốc men và trang thiết bị chữa bệnh cho NCT; đội ngũ cán bộ y tế chưa đáp ứng nhu cầu để giải quyết các bệnh đặc trưng của NCT.

"Già hóa dân số" cũng đặt ra thách thức trong việc hoạch định và thực thi chính sách. Thực tế, dân số đang biến đổi theo hướng già hóa nhanh, trong khi các chính sách, chương trình chăm sóc NCT về sức khỏe, kinh tế còn thay đổi chậm, chưa thực sự thích ứng. Yếu tố "già hóa dân số" chưa được chú ý lồng ghép trong hoạch định chính sách kinh tế - xã hội. Trong thực tế, khi NCT tăng lên về số lượng và tỉ lệ trong dân số thì chi phí cho hệ thống an sinh xã hội cũng tăng lên. Hiện nay, tỉ lệ bao phủ của hệ thống an sinh xã hội đối với NCT còn rất hạn chế và sự khác biệt giữa các nhóm NCT, các vùng, miền ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, chính sách về lao động, việc làm và đời sống của NCT còn nhiều hạn chế, bất cập. Hiện có hơn 70% NCT sống ở nông thôn, làm nông nghiệp với thu nhập thấp và không ổn định. Mới chỉ có khoảng 25% dân số cao tuổi đang hưởng lương hưu và 20% dân số cao tuổi hưởng trợ cấp xã hội, còn phần lớn không được hưởng bất kỳ một khoản nào. Theo điều tra mới nhất của Viện Nghiên cứu NCT Việt Nam, năm 2009, vẫn còn 1/3 số NCT thuộc diện nghèo và cận nghèo.

Trước những thách thức không nhỏ đặt ra trong giai đoạn "già hóa dân số", đặc biệt là giai đoạn hiện nay, Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành và nhân dân phải quan tâm hơn nữa tới sự nghiệp chăm sóc và phát huy vai trò NCT. Bởi chăm sóc, phát huy vai trò của NCT, tiến tới "già hóa chủ động" là thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ và đạo đức con người Việt Nam. Ngay trong Tháng hành động quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam năm nay, mọi hoạt động đều tập trung vào chủ đề "Già hóa dân số - Những thách thức trong chăm sóc người cao tuổi".
Thu Hằng

Bình luận

ZALO