Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 24/09/2021 11:17 GMT+7

Đồng bào Cơ Tu gìn giữ văn hóa truyền thống

Biên phòng - Trước những giá trị văn hóa truyền thống của gia đình, tộc họ, đồng bào Cơ Tu ở huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đang nỗ lực tìm cách bảo tồn, cùng chung tay xây dựng không gian văn hóa độc đáo, góp phần gìn giữ bản sắc truyền thống của đồng bào vùng cao.

asmy_9a
Du khách tham quan nhà tộc họ truyền thống Cơ Tu tại làng Pơr'ning. Ảnh: Vương Hoàng

Không gian văn hóa độc đáo

Từ bao đời nay, đồng bào Cơ Tu ở các xã vùng cao Tây Giang (Quảng Nam) vẫn giữ được nếp sinh hoạt gia đình, tộc họ khá nguyên vẹn trong đời sống sinh hoạt. Ở mỗi tộc họ trong làng, đồng bào dựng riêng một nhà tộc làm nơi sinh hoạt, hội họp, đón tiếp khách quý... của tộc họ với những nét văn hóa độc đáo. Theo già làng Clâu Nhấp, ở làng Pơr'ning (xã Lăng, huyện Tây Giang, Quảng Nam), trước đây, làng nào có người Cơ Tu cũng đều có nhà tộc họ theo mô hình nhà sàn hoặc gươl, moong truyền thống. Tùy theo điều kiện sống ở mỗi vùng mà nhà tộc họ được chia thành hai loại riêng biệt: Nhà tộc họ kiểu nhà sàn của đồng bào Cơ Tu sinh sống ở vùng thấp và nhà tộc họ kiểu nhà dài của người Cơ Tu sống ở vùng cao.

Dù vậy, cả hai loại hình cũng đều mang giá trị kiến trúc rất độc đáo, thể hiện tinh thần cộng đồng, sự gắn kết giữa các thành viên trong tộc họ. "Giá trị của nhà tộc họ không chỉ là nơi sinh hoạt, đón tiếp khách quý..., mà còn là không gian văn hóa độc đáo của mỗi tộc họ đồng bào Cơ Tu. Bởi mọi công việc bàn bạc, giải quyết của làng vùng cao bao giờ cũng đều bắt đầu từ nhà tộc họ, tức giải quyết trong tộc họ trước rồi mới đến làng bản. Nhờ vậy, sự thống nhất chung mọi công việc trong làng thường rất nhanh gọn" - Già Nhấp cho biết thêm.

Ông Palăng Bưng, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Tuyên truyền huyện Tây Giang cho rằng, kiến trúc nhà tộc họ của đồng bào Cơ Tu là một trong những nét văn hóa độc đáo riêng biệt, được xem như thước đo về mặt tình cảm giữa người thân trong tộc ở mỗi làng. Do vậy, từ nhiều đời nay, đồng bào luôn coi trọng và gìn giữ ngôi nhà tộc họ; xem đó như linh hồn của cha ông "hiện hữu" bên con cháu mỗi ngày. Tuy nhiên, cũng theo ông Bưng, ngày nay, khi cuộc sống đã có nhiều thay đổi, nhà tộc họ của đồng bào Cơ Tu ở nhiều nơi thường rất ít gìn giữ nguyên vẹn, khiến giá trị về kiến trúc và văn hóa phần nào bị phai mờ trong tiềm thức của đồng bào vùng cao. Do vậy, văn hóa nhà tộc họ đang dần bị phai nhạt và có nguy cơ biến mất trước dòng chảy của thời đại.

"Ra sức khôi phục, tìm hướng bảo tồn văn hóa nhà tộc họ cần phải dựa vào chính tộc họ ở từng làng, bản của đồng bào bản địa. Không ai khác, bởi chính họ là những chủ thể trong công tác bảo tồn bản sắc của mình, trong đó, chú trọng đến việc phát huy vai trò người có uy tín trong tộc họ để tìm tiếng nói chung, giúp đồng bào gìn giữ không gian văn hóa tộc họ" - Ông Bưng chia sẻ.

Nỗ lực bảo tồn

Để không gian văn hóa tộc họ tiếp tục phát huy hiệu quả, những năm qua, huyện Tây Giang đã nỗ lực triển khai các biện pháp nhằm khôi phục và nhân rộng các mô hình nhà tộc họ truyền thống Cơ Tu, từng bước giúp bảo tồn giá trị văn hóa phù hợp với đời sống của đồng bào. Cũng theo ông Palăng Bưng, nhân rộng từ mô hình nhà tộc họ truyền thống ở làng Pơr'ning, ngành văn hóa địa phương đang có kế hoạch hỗ trợ đồng bào nhân rộng thêm mô hình nhà tộc họ truyền thống tại xã A Xan, nỗ lực tìm hướng bảo tồn không gian văn hóa độc đáo này.

"Huyện Tây Giang luôn xác định, xây dựng văn hóa cơ sở phải xuất phát từ văn hóa làng, văn hóa bản địa của đồng bào Cơ Tu. Lấy văn hóa làm gốc cho sự phát triển chung, trên cơ sở ưu tiên yếu tố con người, trước hết là phát huy hiệu quả vai trò từ văn hóa tộc họ" - Ông Bưng cho biết thêm.

Được xây dựng từ hơn 10 năm trước, nhà tộc họ ở làng Pơr'ning được xem là mô hình đầu tiên của đồng bào Cơ Tu ở Tây Giang, góp phần đưa văn hóa làng phát triển, gắn với công tác bảo tồn, phát huy giá trị hiệu quả. Tương ứng với 10 tộc họ lớn trong làng, đồng bào phục dựng thành 10 nhà tộc họ truyền thống, ở giữa là gươl chung của làng. Theo đó, các nhà tộc họ này có đặc điểm cấu trúc giống nhau từ vật liệu đến cách dựng, đảm bảo nét truyền thống và phù hợp với văn hóa làng của đồng bào Cơ Tu

Ngoài nhà tộc họ, ở nhiều vùng đồng bào Cơ Tu còn xây dựng moong (nhà sinh hoạt truyền thống) độc đáo cho từng gia đình. Kiến trúc moong tuy không quá cầu kỳ như gươl, nhưng vẫn đảm bảo được giá trị về mặt tinh thần và cũng là một trong những không gian văn hóa lý tưởng cho việc sinh hoạt, vui chơi, giải trí của từng hộ gia đình của đồng bào vùng cao.

Theo ông Arất Blúi, Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu luôn coi trọng và gìn giữ văn hóa làng, xem đó là trách nhiệm chung của cả cộng đồng, tộc họ ở mỗi làng, bản vùng cao. Do vậy, phát huy giá trị văn hóa làng cần phải đi đôi với việc bảo tồn, nhất là công tác xây dựng làng bản văn hóa gắn với vai trò của từng tộc họ để phát triển bền vững, lâu dài. Trong đó, khôi phục và phát triển nhà tộc họ truyền thống có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào, từng bước phát huy hiệu quả và tạo được sự lan tỏa trong công tác xây dựng đời sống văn hóa ở từng địa phương trên địa bàn huyện.

"Bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa làng, trước hết, cần chú trọng đến công tác khôi phục gươl, xây dựng nhà tộc họ truyền thống và chăm lo đến đời sống văn hóa của đồng bào bản địa. Có như vậy, công tác bảo tồn bản sắc cho đồng bào mới đạt hiệu quả, góp phần đưa tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về văn hóa thực sự đi vào đời sống" - Ông Blúi nói.

Vương Hoàng

Bình luận

ZALO