Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ tư, 30/11/2022 07:05 GMT+7

Đòn bẩy văn hóa nguồn của Sa Pa

Biên phòng - Khu du lịch nghỉ dưỡng Sa Pa hấp dẫn bởi khí hậu, cảnh sắc và đời sống của cộng đồng dân tộc thiểu số Tây Bắc đa sắc màu đang có chiều hướng bị phá vỡ những giá trị cũ vì sự phát triển. Trong xu hướng văn hóa nguồn mất dần, có thể nhìn nhận điểm tích cực nào có thể trở thành động lực mới cho sự phát triển hay không?

mq0v_19a
Vẻ đẹp của Sa Pa luôn làm du khách thích thú. Ảnh: Thúy Hằng

Nhắc tới Sa Pa ở thời điểm này, phần lớn du khách và các nhà nghiên cứu văn hóa đều không ngại đưa ra những lời than phiền ngao ngán. Từ khi có đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Sa Pa từ một thiên đường nghỉ dưỡng trên núi cao xa xôi, bỗng chốc chỉ cách thủ đô 4 giờ xe chạy. Sự tiện dụng này đã làm Sa Pa có lúc ngộp thở vì khách du lịch quá đông. Sa Pa rơi vào nỗi thất vọng tưởng không thể cứu vãn, khi quá tải khách du lịch, thị trấn thì “bé tẹo như lòng bàn tay”. Khu du lịch đầy bản sắc này buộc phải “bung vỡ” như tấm áo chật của cô gái nhanh phổng phao, thở mạnh. Xét ở khía cạnh công bằng và tỉnh táo nhất thì sự phát triển đột biến với tốc độ thời đại khiến Sa Pa trở thành trở thành mảnh đất nhắm tới của những người trẻ khởi nghiệp.

Cô gái người dân tộc Mông Tẩn Thị Shu, xuất thân từ một cô bé bán dạo đồ lưu niệm và làm hướng dẫn viên du lịch “chui”, trở thành ngôi sao “starup” (một danh hiệu thường gọi dành cho những thanh niên khởi nghiệp xuất sắc) đã xuất hiện trên tạp chí Forbes. Từ đó, cô được nhận giải thưởng về du lịch bền vững của Tổ chức Du lịch thế giới. Tẩn Thị Shu bỗng nhiên đứng vào vai trò là người truyền cảm hứng ở Sa Pa. Cô gái Mông truyền đi giấc mơ trẻ trung của mình và vô hình trung làm cho Sa Pa từ chỗ chỉ dành để nghỉ dưỡng trong an nhàn trở thành lãnh địa cho những người trẻ ưa khám phá, làm chuyện mạo hiểm trong thiên nhiên hoang dã hay là xu hướng trải nghiệm du lịch mang 3 yếu tố: Trẻ, mới, mạnh mẽ.

Trong căn gác phủ đầy sương mù của một quán cà phê được dựng cố ý đua ra bờ vực nhìn xuống thung lũng để người ta có thể tới uống cà phê ngắm núi và tắm mình trong sương mù, tôi ngồi chậm rãi uống ly rượu ngon với món thịt trâu khô nướng vùi trong tro nóng. Món ăn này chủ quán tự làm để bán cho những khách thích lang bạt tùy hứng với Sa Pa hơn là vào nhà hàng dùng một bữa tối chỉn chu nghiêm ngắn như chúng tôi. Chủ quán là một bạn trẻ quê ở Hà Đông, nhà đất đề huề ngay cửa ngõ Hà Nội và mang cái tên mơ mộng: Thu Liễu. Nhưng thị thành không đủ sức giữ lại Liễu và cả số vốn đầu tư của cô có được bằng cách bán đi cả gia tài để bắt đầu sinh cơ lập nghiệp. Liễu nắm bắt được nhu cầu của người trẻ vì chính cô cũng làm tăng nhiệt độ của xu hướng thời cuộc. Ở cái quán bên bìa rừng  bé nhỏ của cô nở đầy hoa dại, mái lá phủ cây leo và nhìn hướng núi - hoàn hảo để chụp những bức ảnh đẹp khoe trên mạng xã hội.

Ở Sa Pa luôn luôn có một thị trường du lịch được trộn lẫn nhiều màu sắc văn hóa. Đời sống bí ẩn và bền bỉ của người Mông, bàn tay khéo léo thêu thùa và làm đồ thổ cẩm, hàng hóa du lịch của người Mông, Dao, bài thuốc bí truyền tắm lá cây rừng của người Dao, truyền thống văn hóa chợ, giao thương, chợ tình, âm nhạc…, tất thảy cũng đã được mang ra để làm du lịch. Trong ẩm thực – một trong những nét hấp dẫn của Sa Pa cũng đã chứng tỏ rằng những nền văn hóa khác hẳn nhau có thể hòa hợp để cho ra đời những giá trị mới. Ẩm thực Pháp du nhập vào Sa Pa ghép với văn hóa ẩm thực nền của núi rừng Tây Bắc tạo nên một nét hấp dẫn riêng của Sa Pa. Vì vậy, nơi này trở thành sự bung nở của hàng trăm quán xá phục vụ dịch vụ du lịch ăn uống theo phong cách trẻ, hợp thời mà chủ nhân của nó là những nhà lập nghiệp thế hệ mới trong cộng đồng người dân Sa Pa sở tại và cả ở nơi khác tới đây. 

Luôn có một sự giằng kéo không bao giờ có hồi kết giữa việc khai thác du lịch và giữ gìn văn hóa bản địa. Ai cũng dễ dàng nghĩ rằng không nên có cáp treo, phải leo lên đỉnh núi bằng đường bộ mới thú vị. Nếu Sa Pa không có những mái nhà lợp bằng gỗ sa mộc của người Mông, nhà trình tường bằng cỏ của người Hà Nhì thì sao còn hình ảnh của Sa Pa. Không gian trong thị trấn không thể chằng chéo dây điện, đường bê tông, cầu bê tông thay cho các con đường đất nện giản dị của bản làng. Cây cầu mây sót lại ở thung lũng Mường Hoa cũng phải bồi thêm xi măng dây cáp, mới giữ được. Đâu rồi một Sa Pa hoang sơ?

Một chuyên gia phân tích tâm lý cho rằng, niềm yêu mến một vùng đất từng đặt chân tới của khách du lịch luôn nằm trong ký ức của họ, ấn tượng ban đầu và những gì họ muốn hưởng thụ. Sa Pa không tránh khỏi việc đi vào tiềm thức vị kỷ với quá đông những người chỉ muốn giữ lại Sa Pa nguyên trạng như trong hồi ức của họ. Thế còn những con người đang sống ở thị trấn trên mây này? Họ cũng cần tiện nghi, cần tịnh tiến đến cuộc sống với những nhu cầu mới. Một cô gái nhỏ bán đồ thêu thập kỉ trước dễ thương với nắm vỏ lanh trong tay dệt thành áo mặc bán ra ở chợ Sa Pa giờ đã có thể có một tiệm kinh doanh hàng thổ cẩm không nhỏ trên mặt phố. Điều gì bất hợp lý sẽ bị tự nhiên đào thải. Sẽ vẫn còn những câu chuyện cổ tích ở Sa Pa dành riêng cho sự kiên nhẫn và sáng tạo.

bn3y_19b
 Phụ nữ Mông bán thổ cẩm tự làm cho du khách trong chợ Sa Pa. Ảnh: Thúy Hằng

Đã xuất hiện ở Sa Pa những nghề nghiệp mới, mô hình làm giàu mới thành công từ những điều mà vài năm gần đây chỉ mới nằm ở việc xác định tiềm năng. Nhiều xưởng sản xuất tinh dầu từ cây lá rừng của các thanh niên sở tại. Họ xây dựng cả nơi sản xuất thành chỗ tham quan, bán sản phẩm làm ra trực tiếp và để du khách tương tác với công việc thủ công đầy thú vị này. Chính những cá nhân sáng tạo đó đã chứng minh rằng điểm mấu chốt của sự phát triển của nền kinh tế trong thời đại mới là triệt tiêu cái cũ, không phù hợp để dung dưỡng những giá trị đặc biệt, riêng có và mang màu sắc cá nhân, khác biệt. Toàn bộ các khu vực miền núi và vùng khó khăn của nước ta được xác định sẽ phát triển kinh tế theo con đường này. Trong tiến trình phát triển đó, văn hóa nguồn là yếu tố quan trọng nhất.

Cây chùa rù - một loại cây rừng có mùi hương bình dị, thơm ngai ngái rất đặc trưng của rừng núi Tây Bắc được một bạn trẻ người Mông bỏ công tìm kiếm công thức chiết xuất thành tinh dầu chùa rù bán cho du khách. Trước đây, không ai nghĩ đến thứ cỏ dại đó lại có thể trở thành mùi hương quyền quý xuất hiện trong nhà hàng khách sạn sang trọng nếu như không có sự sáng tạo của chàng trai trẻ người Mông này. Ở Sa Pa, những người trẻ khởi nghiệp từ văn hóa nguồn đã đánh cược với núi rừng và đã  thành công.

Trương Thúy Hằng

Bình luận

ZALO