Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ bảy, 13/08/2022 01:52 GMT+7

Độc đáo phố núi Ban Mê

Biên phòng - Trong lịch sử, thành phố Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) gắn liền với sự hình thành các buôn làng và không gian văn hóa độc đáo vật thể, phi vật thể của vùng đất Tây Nguyên. Nét giao thoa văn hóa đậm đà đặc sắc ấy tạo nên một phố núi Ban Mê độc đáo.

sx72_8a
 Buôn Akô Dhông, phường Tân Lợi, TP Buôn Ma Thuột nằm giữa lòng phố núi Ban Mê tạo nên sự đa dạng và độc đáo. Ảnh: Trí Tín

Buôn Ma Thuột, thủ phủ của vùng đất Tây Nguyên được biết đến là vùng đất thiên nhiên hùng vĩ, cái nôi của văn hóa mang đậm nét đặc trưng của cư dân bản địa, với những di sản văn hóa độc đáo và đồ sộ của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong giai đoạn đô thị hóa đang diễn ra ồ ạt, nhưng nếu đã từng ghé thăm các buôn như: Akô Dhông, Dhăp rông, Păn Lăm, Kô Siêr, Ea Nao, Buôn Bông... chắc hẳn du khách sẽ không thể quên được cảm giác được sống với không gian thanh bình và yên ả của đồng bào dân tộc nơi đây.

 Xen lẫn giữa cuộc sống thị thành của những ngôi nhà cao tầng là hình ảnh những nhà dài, bến nước, giếng làng và những vật dụng cổ như chiêng ché, trống, nồi đồng, kpan (ghế cổ dài hàng chục mét đẽo bằng 1 thân cổ thụ để ngồi đánh chiêng), khung dệt cổ... Chính điều này tạo nên sự giao thoa văn hóa, góp phần làm đa dạng cho màu sắc của phố núi Ban Mê.

Nằm ở cuối đường Trần Nhật Duật, buôn Akô Dhông, phường Tân Lợi là một trong những buôn có lịch sử lâu đời, được quy hoạch đẹp, gìn giữ được nhiều giá trị truyền thống và lòng mến khách của đồng bào giữa lòng thành phố. Trong buôn, bên cạnh những con đường nhựa, hoặc bê tông vẫn còn sừng sững ngôi nhà dài Akô Dhông. Đây là ngôi nhà của đồng bào Ê Đê nằm cạnh suối Ea Tam, xưa kia nằm dưới sự cai quản của tù trưởng Ama Thuột. Nhà dài này truyền từ đời này qua đời khác, là biểu tượng của đại gia đình mẫu hệ, nơi gìn giữ nét văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Ê Đê, vừa hiện đại, vừa cổ xưa.

Ngoài ra, trong buôn vẫn tồn tại những nếp nhà dài mộc mạc được làm bằng gỗ, lợp ngói, nằm theo hướng truyền thống từ Bắc đến Nam. Đường làng sạch sẽ, gia súc có chỗ nuôi nhốt riêng. Dọc đường cây xanh, khóm hoa được cắt tỉa đẹp mắt, thoáng đãng. Xung quanh những ngôi nhà truyền thống ấy là rẫy, vườn, cây cối tươi tốt quanh năm. Hệ thống nước sạch văn minh đến từng nhà cùng với những gốc cây cổ thụ, cây xanh trong buôn, bị cấm chặt phá để giữ vẻ hoang dã tạo nên vẻ đẹp nguyên sơ cho buôn làng. 

Ông Ama Khoanh, buôn Akô Dhông tự hào khoe, dù có rất nhiều nhà với những kiến trúc cao tầng hiện đại, nhưng bà con trong buôn và cả những buôn khác như Păm Lăm, Ako Sier, Ako Tam, Niêng, Alê, Ky..., đồng bào luôn gìn giữ những ngôi nhà dài của mình. Bà con có suy nghĩ. mất nhà dài là coi như mất cồng chiêng, mất sử thi, mất ghế kpan, mất cả Giàng, cả hồn cốt người Ê Đê. "Do vậy, đồng bào mình luôn luôn gìn giữ, bảo vệ nhà sàn, trai gái trong buôn, ai không nghe thì chịu phạt theo quy ước của buôn".

 Không chỉ nhà sàn, cồng chiêng... mới được đồng bào gìn giữ, phát huy, mà nghề thủ công như dệt thổ cẩm, nấu rượu cần, các vật dụng thiêng liêng như cồng, chiêng, ghế kpan, ché... cùng các nghi lễ, lễ hội của người Ê Đê vẫn được lưu giữ nguyên vẹn. Ngoài các loại nhạc cụ truyền thống như khèn đinh năm, cồng chiêng... để truyền dạy cho đám trẻ con, thanh niên trong buôn, đồng bào nơi đây còn  lưu giữ những tập quán, tập tục sinh hoạt hằng ngày của mình như mặc váy, cõng gùi lên nương rẫy, giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ vẫn được đồng bào giữ gìn nguyên vẹn.

 Sinh ra và lớn lên giữa buôn làng Tây Nguyên, nghệ nhân Y Mip Ayun (buôn Kô Siêr, phường Tân Lập) là người biết chế tác các loại nhạc cụ từ đing bút, tắc ta, chiêng kram, đàn gông, rồi đing pă, đing năm... Đến nay, mặc dù ở tuổi "xưa nay hiếm", nhưng nghệ nhân Y Mip Ayun vẫn tình nguyện mở lớp dạy đánh chiêng, chơi nhạc cụ dân tộc Ê Đê cho thế hệ trẻ các buôn làng. Ông còn được mời đi dạy đánh chiêng ở các buôn làng xa khác ở TP Buôn Ma Thuột, như buôn Đôn, huyện Lắk, Krông Ana... Ông bảo: "Chúng nó không hiểu, thì  mình phải có trách nhiệm bảo ban, giúp chúng giữ lại những tài sản vô giá của dân tộc mình chứ".

Ở buôn Alê A, phường Ea Tam, ngoài bảo tồn, phát huy những giá trị của đồng bào dân tộc mình, bà con nơi đây còn tập trung phát huy nghề truyền thống dệt thổ cẩm, đồng thời liên kết với các đơn vị làm du lịch trên địa bàn tỉnh để quảng bá, thu hút khách du lịch đến tham quan và mua sắm.

Đồng bào ở đây rất ý thức việc truyền dạy nghề cho con cháu và đầu tư mở rộng quy mô sản xuất như mua sắm thêm khung cửi, nguyên vật liệu sản xuất. Một nét đặc sắc khác được duy trì ở các buôn trong phố Ban Mê là, trong gia đình người Ê Đê, chủ nhà vẫn là phụ nữ (chế độ mẫu hệ). Con cái mang họ mẹ, theo đó, của cải và đất đai sẽ được truyền từ mẹ sang con gái. Phụ nữ chịu trách nhiệm trong quản lý gia đình, chăm sóc con cái, mồ mả tổ tiên, của cải thừa kế cho con cái... Đàn ông chịu trách nhiệm trong việc ngoại giao, giao lưu buôn bán với cộng đồng bên ngoài, đồng thời, các vấn đề tôn giáo và chính trị cũng là trách nhiệm của người đàn ông. Cho nên, vai trò và địa vị của đàn ông Ê Đê bên ngoài xã hội là rất lớn.

Ông Hoàng Chuyên, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk tâm sự: "Người dân ở các buôn tại Ban Mê luôn tự hào về quá khứ, trân trọng giữ gìn những báu vật quý giá của các thế hệ cha ông gây dựng nên. Chính những nét văn hóa ấy vẫn được gìn giữ, phát huy bên cạnh phố xá hiện đại, văn minh, tạo thành vườn hoa muôn màu tỏa sắc hương. Giờ đây, bà con giữa các dân tộc sinh sống gắn bó bên nhau, đoàn kết tương trợ giúp nhau cùng phát triển, với quyết tâm xây dựng TP Buôn Ma Thuột ngày càng giàu đẹp, văn minh".

Ông Y Ring Ađ'rơng, Trưởng ban Dân tộc tỉnh Đắk Lắk cho biết: Trong những năm qua, việc thực hiện các chương trình, chính sách đối với vùng đồng bào DTTS sự nỗ lực triển khai thực hiện của các cấp, các ngành và nhân dân các dân tộc, tỉnh Đắk Lắk đã đạt nhiều thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực. Các chương trình, chính sách dân  tộc đã góp phần từng bước ổn định và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Các công trình hạ tầng thiết yếu đựơc xây dựng như: Đường giao thông, trường học, trạm y tế, nước sinh hoạt, đất sản xuất, đất ở, nhà ở, nhà văn hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho đồng bào các dân tộc trong việc giao thông đi lại, phát triển sản xuất, lưu thông hàng hóa, làm thay đổi bộ mặt đời sống, kinh tế - xã hội địa phương, góp phần xóa đói, giảm nghèo vùng đồng bào DTTS.

Bên cạnh việc cấp đất sản xuất, tỉnh Đắk Lắk còn áp dụng các hình thức khác như hàng ngàn lao động, gia đình được nhận vào làm công nhân ở các doanh nghiệp, giao khoán quản lý bảo vệ rừng, hỗ trợ chăn nuôi đại gia súc (trâu, bò)... Nhờ đó, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào trong các buôn ở TP  Buôn Ma Thuột ngày càng được nâng cao, không còn hộ đói, tỷ lệ hộ nghèo ngày càng giảm.

Ngoài ra, bà con các dân tộc, nhất là đồng bào ở các buôn của TP Buôn Ma Thuột còn tăng cường đoàn kết, phát huy dân chủ, sống và làm việc theo pháp luật, theo hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Hằng năm, hầu hết các buôn đều tổ chức Ngày hội đoàn kết dân tộc ở khu dân cư. Thông qua đợt sinh hoạt văn hóa này, tăng cường mối đoàn kết cộng đồng, tạo điều kiện sinh hoạt văn hóa, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Trí Tín

Bình luận

ZALO