Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 15/08/2022 11:35 GMT+7

Di sản vật thể trước thách thức thiên tai: Khai thác quên bảo tồn?

Di sản vật thể trước thách thức thiên tai: Khai thác quên bảo tồn?

Biên phòng - Các di sản vật thể mang giá trị ngoại hạng của Việt Nam phần lớn nằm ở khu vực miền Trung – vùng đất nắng gắt, mưa nhiều, đặc biệt là mùa bão kéo dài và lụt lội xảy ra thường xuyên. Ngành Du lịch đang tính đến việc cho ra đời các tuyến du lịch mưa bão như một sản phẩm du lịch thời thượng, trong khi trách nhiệm bảo tồn di sản trước thiên tai của nhiều cấp, nhiều ngành dường như đang bị xem nhẹ.

 605hoian1.gif
Cuộc sống, sinh hoạt của người dân phố Hội bên sông Hoài. Ảnh: Thúy Hằng
Từ tháng 9 đến tháng 11năm 2011, thành phố Hội An, Quảng Nam thường xuyên xuất hiện mưa lớn. Cao điểm là các ngày 7 đến 10 tháng 11, nước lũ ngập tràn trên các tuyến đường Bạch Đằng, Trần Phú, Nguyễn Thái Học – những con phố chính của Hội An nằm sát sông Hoài. Thêm nữa, các hồ thủy điện thượng nguồn xả lũ khiến mực nước sông Thu Bồn dâng cao, dồn xuống, nhấn chìm toàn bộ phố cổ Hội An và các phường, xóm dân cư xung quanh khu vực Cửa Đại. Không còn Phố Hội trầm mặc vào ban ngày, lung linh đèn lồng vào ban đêm nữa. Dòng nước lũ cuốn theo bùn đỏ, rác và nước thải tấn công các di sản cổ trong lòng thành phố. Hầu hết các di sản trong số này đang xuống cấp, gồm có các ngôi đền, chùa, các nhà cổ bằng gỗ lâu năm và các công trình văn hóa khác.

Trong căn nhà cổ đang được đưa vào khai thác du lịch của một gia đình ở Hội An, cạnh cánh cửa có dán kín những danh thiếp của khách du lịch nước ngoài đã từng ghé thăm di tích này là một cột nhà có khắc các mức dấu lũ qua từng năm. Các vết khắc đều có ghi ngày, tháng, năm Hội An bị lụt và lụt đến mức nào.

Trên cây cột gỗ đặc biệt này, Hội An có năm lụt tới trên 2m trong căn nhà, gần lút mái căn nhà cổ. Tất cả các hình khắc hoa văn trạm trổ trên cột kèo của căn nhà, kể cả mái ngói cổ đều đã từng bị ngâm trong lũ. Với một đô thị cửa biển, việc thường xuyên phải chống chọi với thiên tai thường trực trong suy nghĩ của người dân phố Hội. Thậm chí, với sự nhanh nhạy và kỹ năng kinh doanh du lịch nhạy bén, họ cũng đã nghĩ ra việc khắc dấu lũ trên những cây cột trong nhà.

Các đoàn khách du lịch đều được đưa tới trước cây cột này và chủ nhà giới thiệu các dấu mốc lũ như một sản phẩm du lịch. Phần lớn, ai cũng xuýt xoa khi thấy di sản Hội An thường xuyên bị ngập trong lũ. Không ai dám chắc, những di sản cổ mong manh này sẽ còn tiếp tục chống chọi được với bão lũ các năm tiếp theo, khi mà mỗi năm, thiên tai càng lúc càng nặng nề.

Việc cấp bằng chứng nhận di sản thế giới của UNESCO cho các di sản là một việc làm nhằm rung lên hồi chuông báo động cho các di sản đang có nguy cơ biến mất khỏi tầm tay của nhân loại. Phần lớn chúng đang bị đe dọa bởi thiên tai, bởi sự khai thác quá mức của con người, chứ không đơn thuần là vinh danh một di sản ra ngoài quốc gia đó.

Đối với Việt Nam, khi một di sản lọt vào danh sách này, lập tức thêm áp lực về khai thác du lịch. Cố đô Huế - không chỉ là di sản văn hóa thế giới mà di tích này còn có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc cũng đã bị hứng chịu những cơn lũ nặng nề vừa qua. Khi lũ rút, các đoạn tường thành, công trình kiến trúc trong lòng đại nội chất chứa thêm các nguy cơ xuống cấp.

Trên thực tế, các di sản của miền Trung đều muốn phát triển du lịch nương theo chiều hướng bất lợi của thời tiết, coi mưa bão là tài nguyên phát triển du lịch. Không ai phủ nhận, những di sản này đã hấp dẫn hơn bội phần nhờ những cơn mưa đặc trưng của miền Trung. Thời tiết là yếu tố kích thích cảm xúc của con người, trí tưởng tượng và ước muốn khám phá.

Vì thế, xét trong khía cạnh tích cực, các di sản cổ miền Trung sẽ có tiềm năng rất lớn cho loại hình du lịch này. “Nhưng việc đưa thuyền vào đi lại trong phố cổ, va đập vào các căn nhà gỗ đang ngâm trong nước lũ là một cách “bạo hành” di sản” - Một du khách nước ngoài có mặt ở Hội An trong cơn lũ, xót xa nói. Năm nào, Hội An cũng phải hứng chịu vài ba lần lũ dâng và phải tốn không ít nhân lực, vật lực để chống chọi, tu bổ, nâng cấp những ngôi nhà cổ trước sự tàn phá của lũ lụt.

Thế nhưng, trong những mùa lũ, cũng có không ít du khách bỏ ra nhiều tiền để thuê thuyền xuôi theo dòng nước lũ loanh quanh trong phố cổ, chụp hình những mái nhà rêu phong chìm trong biển nước, khám phá đời sống cư dân Hội An mùa nước lũ. Có du khách còn cao hứng trèo lên các mái nhà cổ đầy rêu bám của Hội An, mặc cho mái ngói cổ lâu năm có thể bị sụm xuống bất cứ lúc nào.

“Chúng ta rất yêu một người bạn. Nếu người bạn ấy đau ốm. Thái độ đúng nhất là chia sẻ, cảm thông. Không nên tỏ ra vui mừng và thích thú khi nhìn thấy trước mắt di sản vô giá đang hư hại vì lũ” – Anh Võ Trường Minh, một hướng dẫn viên du lịch tại Hội An bày tỏ quan điểm của mình đối với di sản mà chính anh đang khai thác.

Trường Sơn - Thúy Hằng

Bình luận

ZALO