Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 17/10/2021 07:07 GMT+7

Đảo nhỏ hoang sơ - Tiềm năng quý cho phát triển kinh tế đảo

Biên phòng - Đối với Việt Nam, các đảo nhỏ có tiềm năng lớn và rất quý cho phát triển kinh tế đảo và sự nghiệp bảo vệ chủ quyền quốc gia trước mắt và lâu dài.

vmga_11a-1.JPG
Người dân khai thác sò, ốc ven đảo không có người ở.
 
Đảo nhỏ cần phải được đặt vào vị trí xứng đáng

Đảo nhỏ là một loại hình hệ sinh thái đảo đặc thù trong hệ thống đảo quốc gia, thường hợp thành các “cụm đảo nhỏ” và hiện nay ít được chú ý nghiên cứu, khai thác, sử dụng và quản lý. Ngay trong "Quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội hệ thống đảo Việt Nam đến năm 2020" Chính phủ phê duyệt năm 2010, các đảo nhỏ hoang sơ nói trên chưa được đề cập tương xứng. Trong khi các quốc gia biển, quốc đảo và các tổ chức quốc tế lại rất chú trọng đến các đảo nhỏ, hoang sơ. 

Nước ta có hơn 3.000 đảo lớn, nhỏ, nhưng chỉ 3 đảo có diện tích lớn hơn 100km2 và khoảng 105 đảo có diện tích lớn hơn 1km2, số còn lại là các đảo có diện tích nhỏ hơn 1km2. Trong vùng biển nước ta có khoảng 2.800 đảo nhỏ hoang sơ, không đủ điều kiện con người ra sinh sống mà chỉ thích hợp với đời sống của các loài sinh vật hoang dã.

Do đặc tính hoang sơ, hoang dã, kích thước nhỏ và địa hình hiểm trở nên các đảo nhỏ thường không thuận lợi, hoặc không có khả năng cho sự sống của con người, đồng nghĩa các đảo này cũng thuộc loại “hẻo lánh”, con người ít tiếp cận. Tính hoang sơ, hoang dã của các đảo nhỏ loại này rất quan trọng đối với các định hướng khai thác, sử dụng nên cần được chú ý bảo vệ, bảo tồn nghiêm ngặt. Đây chính là cơ sở đầu vào để hình thành và phát triển một loại hình “kinh tế biển-đảo” dựa vào bảo tồn hướng tới "tăng trưởng xanh lam" triển vọng ở nước ta. Đây cũng là cách tốt nhất để mở rộng khả năng hiện thực hóa sự "hiện diện dân sự" của Việt Nam trên các vùng biển, đảo chúng ta tuyên bố chủ quyền.

Các đảo nhỏ thường quy tụ xung quanh hoặc bên cạnh một số đảo lớn hơn - nơi con người sinh sống hoặc có khả năng sinh sống trong tương lai, nên các đảo nhỏ đóng vai trò "hỗ trợ" cho phát triển kinh tế-xã hội các cụm đảo như vậy. Nó cũng góp phần tạo ra tính đa dạng cho hướng phát triển kinh tế-xã hội biển, đảo thích ứng ở từng cụm đảo cụ thể. Đặc biệt, nó sẽ góp phần tạo ra các nghề mới thay thế các nghề khai thác biển-đảo thiếu bền vững, không thân thiện với môi trường, không thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Phát triển và quản lý hiệu quả các đảo nhỏ bảo đảm phát triển kinh tế biển xanh và tăng trưởng "xanh lam", góp phần quan trọng thực hiện Chiến lược quốc gia (2013) và Kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2014-2020 về tăng trưởng xanh (2014) ở nước ta.

Hiện nay, ở nước ta có 12 huyện đảo ven bờ và 2 huyện đảo ngoài khơi là Hoàng Sa (Đà Nẵng) và Trường Sa (Khánh Hòa) là những đơn vị hành chính rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm an ninh, quốc phòng các vùng biển, ven biển và đảo của Tổ quốc. Trong mô hình phát triển kinh tế-xã hội của các huyện đảo này, tiềm năng và thế mạnh các đảo nhỏ phải được tính toán và đặt vào vị trí xứng đáng.

Đặc biệt, trong quá trình triển khai phải chú trọng đến 3 thuộc tính tạo ra sự khác biệt và tính phổ biến (tính chung) của các đảo nhỏ và cụm đảo. Đó là: Tính trội (quy định lợi thế so sánh), tính đa dụng (quy định các lựa chọn phát triển đa mục tiêu) và tính liên kết (quy định mức độ tương tác trong phát triển giữa các đảo, cụm đảo và giữa đảo với đất liền và với không gian biển bên ngoài). Mở rộng hơn, kinh tế biển và đảo, vì thế, cũng có những khác biệt cơ bản nhìn từ 3 thuộc tính cơ bản nói trên.

Quản lý đảo nhỏ như thế nào?

Mặc dù có tiềm năng to lớn và đóng vai trò quan trọng, nhưng việc nghiên cứu, khai thác, sử dụng và quản lý các đảo nhỏ hoang sơ theo đúng nghĩa của nó còn không ít bất cập. Do đó, bên cạnh việc củng cố và quản lý tốt sự phát triển của 66 đảo "lớn" đang có dân sinh sống và hơn 200 đảo lớn nhỏ, con người có thể ra sinh sống theo mô hình "Đảo Thanh niên" để gắn phát triển kinh tế với bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo, cần chú trọng đặc biệt đến các đảo nhỏ hoang sơ, dễ bị tổn thương và giàu tiềm năng với ý nghĩa và tầm quan trọng như nói trên. Có nghĩa là cần phải quản lý hiệu quả các đảo nhỏ hoang sơ để phát huy và bảo tồn "nguồn vốn tự nhiên biển" cho phát triển bền vững biển, đảo của đất nước. Cụ thể:

Thứ nhất, cần thống nhất nhận thức đối với lãnh đạo các cấp, các ngành liên quan về vai trò, vị trí và tiềm năng của kinh tế đảo ở nước ta, trong đó có vai trò của kinh tế các đảo nhỏ hoang sơ. Thống nhất và quan niệm cho đúng bản chất, nội hàm của kinh tế đảo trong giới chuyên gia tư vấn, nhà quy hoạch và đầu tư phát triển để có những định hướng khai thác, sử dụng hiệu quả và bền vững đối với nhóm 2.800 đảo nhỏ hoang sơ.

Thứ hai, phải điều tra cơ bản và tổng thể các đảo nhỏ hoang sơ để có được thông tin đầy đủ nhất phục vụ xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia về các đảo nhỏ hoang sơ; trên cơ sở đó tiến hành kiểm kê và lập hồ sơ nguồn vốn tự nhiên biển-đảo của đất nước.

wbtp_11b-1.JPG
Có thể quản lý, khai thác đảo hoang sơ qua mô hình du lịch sinh thái gắn với nghề cá giải trí. Ảnh: Nguyễn Bích
 
Thứ ba, đánh giá mức độ dễ bị tổn thương và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng của các đảo nhỏ hoang sơ ở nước ta theo các kịch bản toàn cầu, khu vực và của đất nước. Trên cơ sở đó, xây dựng và triển khai các chính sách đặc thù và kế hoạch hành động quốc gia về bảo tồn và phát triển các đảo nhỏ hoang sơ.

Thứ tư, phân loại và phân vùng chức năng các cụm đảo nhỏ hoang sơ theo cách tiếp cận dựa vào hệ sinh thái; trên cơ sở đó, xác định và thử nghiệm triển khai mô hình bảo tồn và phát triển (khai thác, sử dụng) các đảo nhỏ hoang sơ. Trên thế giới, các đảo không có con người sinh sống (đảo hoang sơ), nhưng giàu giá trị bảo tồn thiên nhiên biển đảo thường được các nhà đầu tư chiến lược chú ý. Nói cách khác, mũi nhọn trong mô hình bảo tồn và phát triển các đảo nhỏ hoang sơ ở nước ta có thể là: Du lịch sinh thái gắn với nghề cá giải trí và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Thứ năm, thành lập mở rộng các khu bảo tồn biển để bảo vệ các rạn san hô và các hệ sinh thái biển khác xung quanh các cụm đảo nhỏ hoang sơ có tiềm năng bảo tồn cao để duy trì vốn tự nhiên biển cho phát triển du lịch lặn và nghề cá giải trí; góp phần chuyển đổi nghề nghiệp và cải thiện sinh kế cho người dân sống ở các huyện đảo; giúp họ bám biển, bám đảo để phát triển sản xuất và thực hiện "chủ quyền dân sự" trên các vùng biển của Tổ quốc.

Thứ sáu, áp dụng phương thức quản lý tổng hợp dựa trên cơ chế phối hợp liên ngành trong quá trình quản lý, khai thác, sử dụng các cụm đảo nhỏ hoang sơ. Trong đó, sự phối hợp giữa Nhà nước, đặc biệt lực lượng thực thi pháp luật trên biển và cộng đồng người dân đóng vai trò quyết định.

Thứ bảy, cùng với việc mở rộng hợp tác quốc tế và chủ động hội nhập quốc tế trên biển, cần xác định các vấn đề và các cụm đảo ít/không nhạy cảm để ưu tiên hợp tác về khai thác, sử dụng hiệu quả và quản lý bền vững. Mục đích là tăng cường học hỏi và chuyển giao kinh nghiệm phát triển và quản lý các đảo nhỏ hoang sơ, đào tạo nguồn nhân lực cho quản lý đảo nhỏ, đặc biệt trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông ngày càng phức tạp và lâu dài.
PGS.TS Nguyễn Chu Hồi

Bình luận

ZALO