Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 21/01/2022 03:09 GMT+7

Đắm say Xòe Thái

Biên phòng - Tây Bắc không chỉ nổi tiếng bởi cảnh thiên nhiên hoang sơ đẹp đến nao lòng, những lễ hội, phong tục mang đậm bản sắc dân tộc mà còn níu chân người đến bằng những điệu Xòe nồng say của dân tộc Thái. Mới đây, di sản Nghệ thuật Xòe Thái của Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là tin vui với Việt Nam nói chung, với những người dân tộc Thái nói riêng, khẳng định bản sắc văn hóa truyền thống phong phú của người dân Tây Bắc, sự gắn kết cộng đồng, đề cao tôn trọng đa dạng văn hóa đã được thế giới vinh danh, ghi nhận.

Biểu diễn múa Xòe phục vụ du khách tại điểm du lịch cộng đồng (ảnh chụp trước thời điểm dịch Covid-19 bùng phát). Ảnh: Thanh Thuận

Nét văn hóa của người Thái Tây Bắc

Chúng tôi may mắn được tham gia nghi lễ Hết Chá (lễ tạ ơn) của người Thái ở xã Đông Sang, huyện Mộc Châu, Sơn La. Đây là hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh, là dịp để người Thái tạ ơn đất trời, đấng sinh thành, cầu chúc cho mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi, cuộc sống yên vui,... Khi phần nghi lễ kết thúc là phần hội, đặc biệt có những điệu Xòe uyển chuyển, duyên dáng của những cô gái Thái trong những bộ trang phục truyền thống múa Xòe quanh cây nêu hòa cùng tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã như mời gọi du khách cùng tham gia Xòe.

Lần khác, chúng tôi lại có dịp được thưởng thức nhiều điệu Xòe của đồng bào Thái trong không gian ngập sắc trắng hoa ban tại Lễ hội Hoa Ban được tổ chức tại Điện Biên. Có thể thấy, với người Thái, Xòe là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong mỗi cuộc vui và trong các lễ hội. Nó chính là nét văn hóa của người Thái, thể hiện tinh thần đoàn kết, ý thức gắn kết cộng đồng, làng bản của dân tộc Thái vùng Tây Bắc.

Xòe Thái với nghĩa “múa Thái”, được các cộng đồng dân tộc Thái gọi theo các cách khác nhau như: Xe, Xòe, múa Xòe, múa Then... Nói đến Xòe là nói đến một nét văn hóa rất riêng của dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc. Chủ thể của Xòe Thái gồm cả người Thái Đen và Thái Trắng, tập trung đông nhất ở các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và Yên Bái. Xòe Thái được trao truyền và bảo tồn với nhiều hình thái khác nhau, từ thế hệ này sang thế hệ khác trong gia đình, các đội văn nghệ, trường học...

Người ta không biết chính xác Xòe Thái có tự bao giờ, chỉ biết rằng, với người Tây Bắc, chẳng cuộc vui, ngày hội nào có thể vắng bóng những điệu Xòe. Nó giúp chúng ta cảm nhận được rõ nét bản sắc văn hóa độc đáo của tộc người Thái, từ phong tục, tập quán, tín ngưỡng, nghi lễ đến trang phục, âm nhạc, múa, nhạc cụ...

Theo nghệ nhân Lò Thị Lả (Điện Biên): “Xòe Thái có 3 loại chính: Xòe nghi lễ, Xòe vòng và Xòe biểu diễn. Trong đó, các điệu Xòe nghi lễ và Xòe biểu diễn thường kết hợp với đạo cụ, do đó, được gọi theo tên các đạo cụ như: Xòe khăn, Xòe nón, Xòe quạt, Xòe sạp, Xòe nhạc, Xòe gậy, Xòe hoa... Xòe vòng là màn đồng diễn mà người Xòe nối thành vòng tròn trong sự hòa đồng với tất cả mọi người. Bởi vậy, Xòe vòng là điệu Xòe phổ biến nhất...”.

Các điệu Xòe của dân tộc Thái được hình thành từ hiện thực cuộc sống, lao động sản xuất với ý nghĩa gắn kết cộng đồng, mỗi khi có niềm vui thì cùng nhau nhảy múa và khi gặp khó khăn hoạn nạn cũng vẫn nắm chặt tay nhau cùng chung sức vượt qua. Bởi vậy, mỗi dịp lễ hội, Tết hay trong ngày vui của dòng họ, gia đình, của bản làng, các cuộc liên hoan văn nghệ, giao lưu, nhà đón khách quý..., vòng Xòe thường được người Thái tổ chức. Có thể nói, sau những ngày lao động mệt nhọc, người Thái hòa mình trong những vòng Xòe không chỉ giúp mỗi người tìm lại cảm giác thư thái, hứng khởi mà còn làm cho mối quan hệ làng bản, quan hệ xã hội thêm gắn bó hơn, gần gũi hơn.

Bảo tồn, phát huy nghệ thuật Xòe Thái

Cũng như nhiều di sản văn hóa khác, Xòe Thái cũng đang đứng trước những thách thức của thời đại. Do đó, điều chúng ta cần quan tâm sau khi Xòe Thái được vinh danh chính là làm gì để bảo vệ, phát huy nghệ thuật xòe Thái trong xã hội đương đại.

Được biết, những năm qua, chính quyền các cấp và cộng đồng người Thái ở các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Yên Bái đã thực hiện nhiều biện pháp bảo vệ nghệ thuật Xòe Thái, như: Thành lập, duy trì các đội văn nghệ sinh hoạt Xòe Thái ở cộng đồng. Theo thống kê, hiện mỗi tỉnh đã có hàng trăm đội văn nghệ thôn bản, với hàng nghìn hội viên. Các đội văn nghệ thôn bản thường xuyên tham gia trình diễn múa Xòe tại các lễ hội trong bản, đi giao lưu với các đội khác ở những địa phương, tỉnh, thành khác nhau.

Các cô gái Thái trong điệu múa Xòe truyền thống. Ảnh: Thanh Thuận

Tuy nhiên, để Xòe Thái được trao truyền đúng cách cần có các nghệ nhân truyền dạy cho các đội văn nghệ và thế hệ trẻ ở các bản làng người Thái. Chính quyền địa phương cần lồng ghép, triển khai đưa nghệ thuật trình diễn dân gian, trong đó có Xòe Thái vào các chương trình học ngoại khóa của nhà trường một số địa phương; tiến hành tư liệu hóa một số di sản văn hóa phi vật thể, bao gồm cả nghệ thuật Xòe Thái như: Các phim, ảnh, sách về nghệ thuật Xòe Thái; xây dựng các dự án, chương trình, tổ chức các sự kiện văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch địa phương...

Thực tế cho thấy, một số nơi đã xây dựng múa Xòe thành sản phẩm du lịch mũi nhọn. Cụ thể, trong các chương trình nghệ thuật lớn của các tỉnh vùng Tây Bắc như: Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc vùng Tây Bắc; Tuần Văn hóa - Du lịch tỉnh Sơn La; Tuần Văn hóa - Du lịch Mường Lò (Yên Bái); Tuần Văn hóa - Du lịch tỉnh Lai Châu; Hội Xòe Phong Thổ (Lai Châu); Lễ hội hoa Ban (Điện Biên),... đều tổ chức múa Xòe, thi múa Xòe, đã tạo nên nét đặc sắc của lễ hội, thu hút du khách.

Các địa phương ở Tây Bắc nên gắn nghệ thuật Xòe Thái với phát triển du lịch cộng đồng. Thông qua các bản văn hóa du lịch, mô hình homestay, người Thái - chủ thể của điệu Xòe sẽ có dịp tổ chức biểu diễn những điệu Xòe Thái cho du khách thưởng thức, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa vùng miền. Điều đó cũng giúp người dân tộc Thái có thu nhập từ du khách, nâng cao đời sống. Thấy được giá trị, lợi ích của di sản mang lại, đồng bào sẽ có ý thức hơn trong việc gìn giữ, bảo vệ di sản nói chung trong đó có Xòe Thái.

Cùng với đó, các tỉnh Tây Bắc cũng cần quan tâm hơn tới các nghệ nhân - những người trực tiếp nắm giữ, thực hành và truyền dạy Nghệ thuật Xòe Thái: Có chế độ đãi ngộ với các nghệ nhân, triển khai việc xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể Xòe Thái để tôn vinh các nghệ nhân đã có nhiều đóng góp trong việc bảo vệ và phát huy Nghệ thuật Xòe; đồng thời động viên, khích lệ các nghệ nhân có nhiều cống hiến hơn nữa đối với việc gìn giữ di sản văn hóa hậu vinh danh.

Thanh Thuận

Bình luận

ZALO