Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 17/01/2022 03:06 GMT+7

Cuộc sống của người Iatmul dọc bờ sông Sepik

Biên phòng - Iatmul là một nhóm bộ tộc lớn với khoảng 10.000 người sinh sống tại các ngôi làng dọc theo sông Sepik ở Papua New Guinea. Người Iatmul có nghệ thuật điêu khắc được biết đến nổi tiếng nhất trong các bộ tộc tại Papua New Guinea. Gần đây, nơi sinh sống của bộ tộc Iatmul còn là địa điểm cho khách du lịch và những người thích phiêu lưu mạo hiểm.

Trẻ em Iatmul trong trang phục truyền thống. Ảnh: Ramdas Iyer

Lưu vực sông Sepik thường thay đổi theo mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài khoảng 6 tháng nên nước sông có thể dâng cao đột ngột và làm ngập các vùng đất thấp xung quanh. Vì vậy, các ngôi làng của người Iatmul trong mùa mưa trở thành các ốc đảo giữa những vùng nước sông đục ngầu và phương tiện di chuyển chủ yếu trong thời gian này là ca nô. Trước đây, nhờ sống dọc sông Sepik, nên người Iatmul đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động giao thương với các thương lái châu Âu. Ngày nay, các ngôi làng của Iatmul thu hút một lượng lớn khách du lịch đến tham quan. Cũng có một số ít người Iatmul rời khỏi khu vực sông Sepik và di cư đến những vùng khác của Papua New Guinea.

Ngôn ngữ của bộ tộc Iatmul được các nhà ngôn ngữ học phân loại là ngôn ngữ Papuan, thuộc ngữ hệ Ndu. Các ngôn ngữ Papuan được sử dụng rộng khắp tại Papua New Guinea và trên một vài hòn đảo lân cận ở Indonesia. Có rất ít thông tin về ngôn ngữ Iatmul. Người Iatmul có hai phương ngữ. Nhiều trẻ em và người lớn Iatmul còn thông thạo ngôn ngữ Tok Pisin - một trong những ngôn ngữ quốc gia của Papua New Guinea.

Thần thoại truyền miệng của người Iatmul kể lại rằng, bộ tộc Iatmul trước đây sống tại khu vực khác, sau đó do trận lụt lớn đã kéo những người Iatmul còn sống sót trôi xuống sông Sepik; từ đó, người Iatmul trú ngụ dọc bờ sông này. Nhiều thần thoại giải thích thế giới tự nhiên và siêu nhiên của các gia tộc người Iatmul. Điểm quan trọng trong những câu chuyện thần thoại này là con người và những địa điểm đã diễn ra các sự kiện trong quá khứ. Các gia tộc khác nhau trong bộ tộc Iatmul thường nắm giữ các kiến thức bí mật về tên của các nhân vật và sự kiện trong những thần thoại truyền miệng của họ.

Các gia tộc sẽ cố gắng tìm hiểu bí mật của các gia tộc khác nhằm giành được quyền lực đối với các nhóm gia tộc còn lại. Tín ngưỡng tôn giáo truyền thống của người Iatmul tập trung vào các linh hồn của sông, rừng và đầm lầy. Một số người Iatmul còn tin vào những hồn ma và người đã khuất. Từ những năm 1930, các nhà truyền giáo đã hoạt động tích cực tại khu vực người Iatmul sinh sống. Có nhiều người Iatmul đã cải đạo sang Cơ đốc giáo dọc theo sông Sepik.

Đàn ông Iatmul thường có lễ trưởng thành với nghi lễ tạo dấu sẹo trên lưng hoặc ngực. Các vết sẹo tạo ra được cho là giống với da của cá sấu, con vật quan trọng nhất trong thần thoại và văn hóa dân gian Iatmul. Hiện nay, rất ít nam giới Iatmul còn thực hành nghi lễ trên do chi phí thuê người tạo dấu sẹo rất đắt đỏ. Các thanh niên nam và nữ Iatmul có một số lễ kỷ niệm sự kiện quan trọng như lần đầu tiên làm bánh cao lương đối với nữ giới và lần đầu tiên chạm khắc một chiếc xuồng đối với nam giới. Các lễ kỷ niệm này được gọi chung là “Naven”.

Mỗi làng Iatmul có quy mô khác nhau, từ 300 đến 1.000 người. Các ngôi làng theo truyền thống sẽ có một nhà hội đồng, đây là trung tâm kiến trúc của làng. Những tòa nhà hội đồng thường là những công trình kiến trúc đồ sộ được trang trí công phu bằng các bức chạm khắc và tranh vẽ. Người Iatmul cất giữ phần lớn các vật phẩm tôn giáo bao gồm trống, sáo và các tác phẩm điêu khắc thiêng liêng trong nhà hội đồng. Hiện tại, hầu hết các nhà hội đồng đều là nhà kho để lưu trữ các hiện vật bán cho khách du lịch và các nhà sưu tập nghệ thuật. Đây cũng là nơi gặp gỡ, giao lưu của những người đàn ông trưởng thành trong làng.

Phụ nữ Iatmul đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày. Phụ nữ Iatmul có nhiệm vụ đánh bắt cá và buôn bán với các làng lân cận để đổi lấy bột cao lương làm bánh. Hầu hết đàn ông Iatmul ăn mặc theo phong cách phương Tây bao gồm quần đùi thể thao và áo phông. Trang phục của phụ nữ đa dạng hơn và phụ thuộc vào loại hoạt động mà họ tham gia như các trang phục kiểu phương Tây hoặc vải quấn quanh từ thắt lưng trở xuống.

Mọi vật dụng sử dụng hằng ngày của người Iatmul đều được trang trí bằng chạm khắc hoặc sơn màu. Hiện nay, người Iatmul còn sản xuất các tác phẩm điêu khắc để bán cho khác du lịch. Mặt nạ điêu khắc của người Iatmul là mặt hàng được săn lùng nhiều nhất trên thị trường nghệ thuật thế giới.

Thay đổi văn hóa và di cư là những vấn đề lớn mà người Iatmul phải đối mặt ngày nay. Những người trẻ tuổi Iatmul thường có tỷ lệ di cư cao nhất và kết quả là họ không hiểu về nền văn hóa của bộ tộc mình. Phát triển ngành du lịch cũng khiến lối sống truyền thống của người Iatmul có nhiều sự thay đổi và xáo trộn.

Thu Minh

Bình luận

ZALO