Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 12/04/2021 07:53 GMT+7

Chương mới trong quan hệ I-ran - phương Tây: Chưa hết thách thức

Biên phòng - Việc quốc tế dỡ bỏ các lệnh trừng phạt liên quan tới chương trình hạt nhân I-ran và hàng loạt động thái ngoại giao dẫn tới việc thả tù nhân Mỹ do Tê-hê-ran bắt giữ đã báo hiệu sự khởi đầu một giai đoạn mới trong quan hệ I-ran - phương Tây.

p9d24blw5a-44579_a88f8cad-eeb5-3679-bfaa-e6083c2a9555@yahoo.com_Iran_parliament_HED_20160117
Tổng thống Hát-xan Rô-ha-ni trong vòng vây báo chí sau bài phát biểu trước Quốc hội I-ran về việc Mỹ-EU dỡ bỏ lệnh cấm vận. Ảnh: AFP

Ngày khởi đầu của một chương mới

Ngày 16-1, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đã dỡ bỏ các lệnh cấm vận trừng phạt kéo dài suốt 10 năm qua đối với I-ran. Động thái này cũng chính thức xác nhận thỏa thuận lịch sử giữa I-ran và Nhóm P5+1 (gồm 5 nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc là Mỹ, Nga, Anh, Pháp và Trung Quốc, cùng với Đức) mang tên Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) chính thức có hiệu lực sau 6 tháng ký kết.

Mỹ và EU đã tuyên bố dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế nhằm vào I-ran ngay sau khi Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) công bố báo cáo khẳng định Tê-hê-ran đã tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân đạt được cuối tháng 7-2015 giữa I-ran và nhóm P5+1 nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của nước này. Trong tuyên bố chính thức về sự kiện quan trọng này, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU, bà Phê-đê-ri-ca Mô-ghê-ri-ni xác nhận EU, Mỹ và LHQ đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế, tài chính nhằm vào I-ran, đồng thời EU và Mỹ sẽ tiếp tục theo dõi sát quá trình thực thi thỏa thuận của các bên.

Cộng đồng quốc tế đã bày tỏ hoan nghênh, coi đây là một thành công lịch sử sau nhiều nỗ lực của các bên. Giới chính trị và ngoại giao cũng hy vọng những kết quả tích cực trong giải quyết hồ sơ hạt nhân của I-ran giúp mang lại cơ hội giải quyết những căng thẳng và xung đột trong khu vực, đặc biệt là vấn đề Xy-ri, bằng con đường ngoại giao. Đức, Pháp khẳng định đây là bước đi quan trọng góp phần đảm bảo ổn định, an ninh trong khu vực và tăng cường hợp tác quốc tế, đồng thời bày tỏ hy vọng có thể nhìn thấy tinh thần hợp tác tương tự trong việc những vấn đề nổi cộm khác.

Về phần minh, Nga tin rằng thành công bước đầu này sẽ giúp củng cố nguyên tắc không phổ biến hạt nhân cũng như củng cố an ninh khu vực và quốc tế. Tổng thống I-ran Hát-xan Rô-ha-ni thì nhấn mạnh đây là “chiến thắng vẻ vang” của đất nước và nhân dân I-ran.

Nhìn lại, từ tháng 8-2002, trang đầu tiên của hồ sơ về chương trình hạt nhân I-ran bắt đầu xuất hiện khi các lò phản ứng hạt nhân bí mật tại thành phố Na-tan và A-rắc ở miền Trung nước này bị phát hiện. Cũng từ đó, quá trình đàm phán giữa I-ran với phương Tây kéo dài hơn 12 năm với không ít lần đổ vỡ, thậm chí có lúc tiến sát bờ vực chiến tranh. Những trừng phạt của LHQ với I-ran được áp đặt từ tháng 12-2006 càng khiến quá trình đàm phán lâm vào bế tắc.

Sự cô lập mà Mỹ và phương Tây áp dụng với I-ran kéo dài 20 năm qua (Mỹ áp đặt cấm vận kinh tế-thương mại chống I-ran từ năm 1995) đã tách quốc gia hơn 80 triệu dân này khỏi hệ thống tài chính toàn cầu, làm giảm đáng kể vai trò của I-ran trên thị trường dầu mỏ thế giới và khiến người dân Iran gặp khó khăn nghiêm trọng về kinh tế. Vì thế, việc Mỹ và EU dỡ bỏ lệnh trừng phạt không chỉ tạo ra cơ hội phát triển ổn định cho cường quốc Trung Đông này mà còn là bước ngoặt đầu tiên mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ giữa I-ran và phương Tây. Từ đó, hai bên mở ra một chương hợp tác mới nhằm giải quyết các cuộc khủng hoảng hiện nay ở I-rắc và Xy-ri.

Lịch sử vẫn chưa kết thúc?

Thỏa thuận hạt nhân lịch sử giữa I-ran và Nhóm P5+1 thực sự là bước đột phá đối với các mối quan hệ song phương và đa phương. Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma chỉ còn một năm ở Nhà Trắng và thỏa thuận với I-ran là một trong những ưu tiên cao nhất trong di sản đối ngoại mà ông muốn để lại sau hai nhiệm kỳ tổng thống. Còn đối với Tổng thống I-ran Rô-ha-ni, việc phá vỡ tuyến cô lập, trừng phạt của Mỹ và phương Tây cùng với sự đi lên của kinh tế I-ran có thể đem lại nhiều phiếu hơn cho phe ôn hòa và cải cách trong cuộc bầu cử quốc hội vào cuối tháng tới.

Có thể nói, về ngắn hạn, cả Mỹ và I-ran đều có động lực để đàm phán và dàn xếp những khác biệt. Tuy nhiên, đó chỉ là dấu hiệu tích cực ban đầu bởi những chia rẽ xung đột ở Trung Đông vẫn có thể đẩy Mỹ và I-ran, thậm chí cả thỏa thuận hạt nhân đi theo những hướng không mong đợi.

Chỉ một ngày sau khi hủy bỏ lệnh trừng phạt đối với I-ran, Mỹ tuyên bố áp dụng biện pháp trừng phạt mới đối với 11 cá nhân và công ty của I-ran liên quan đến vụ thử nghiệm tên lửa đạn đạo gần đây nhất của Tê-hê-ran. Đáp lại, I-ran tuyên bố sẽ tiếp tục chương trình tên lửa bất chấp lệnh trừng phạt mới của Mỹ.

Những diễn biến trái chiều hiện nay cho thấy mối quan hệ I-ran - phương Tây, cụ thể là Mỹ, sẽ còn diễn biến phức tạp do lợi ích chi phối cả hai bên. Oa-sinh-tơn vẫn muốn sử dụng các biện pháp cứng rắn, nếu cần thiết, để kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran. Còn I-ran cũng không dễ dàng từ bỏ bất cứ cơ hội nào để tăng cường sức mạnh hạt nhân - vốn là chìa khóa trên bàn đàm phán và giúp nước này thực hiện tham vọng củng cố địa vị, tầm ảnh hưởng ở khu vực Trung Đông.

Chưa kể, Mỹ và I-ran vẫn còn nhiều bất đồng và lợi ích đối lập nhau trong nhiều vấn đề của khu vực. I-ran cho đến nay vẫn là đồng minh tin cậy của Tổng thống Xy-ri Ba-sa An Át-xát, khiến Tê-hê-ran đối lập với Mỹ và các cường quốc A-rập dòng Xăn-ni, điển hình là A-rập Xê-út, dù rằng I-ran cùng lợi ích chung với phương Tây trong việc đánh bại tổ chức khủng bố “Nhà nước Hồi giáo” (IS). Tại Y-ê-men, liên minh do A-rập Xê-út đứng đầu được Mỹ hỗ trợ đang chiến đấu với những chiến binh nổi dậy dòng Si-ai được I-ran hậu thuẫn.

Trên hết, sự ngờ vực giữa hai bên vẫn rất sâu sắc. Điều này thể hiện qua phát biểu của Tổng thống I-ran Ru-ha-ni rằng người I-ran sẽ không dễ dàng tin tưởng Mỹ bởi “người dân chúng tôi đã nhiều lần bị thất hứa”. Xem ra, nếu có ai hy vọng việc dỡ bỏ cấm vận đối với I-ran sẽ mang lại những thay đổi nhanh chóng sẽ phải thất vọng.

Nguyễn Trung

 

Bình luận

ZALO