Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Chủ nhật, 01/08/2021 07:49 GMT+7

Báo động vấn nạn tự tử trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Biên phòng - Thời gian qua, ở một số địa phương thuộc vùng dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi đã xảy ra rất nhiều vụ tự tử - không chỉ để lại đau thương, mất mát cho gia đình, người thân, mà còn gây hoang mang trong dư luận, tác động tiêu cực đến đời sống tâm lý xã hội miền núi. Vấn nạn này còn trở thành một trong những cái cớ để các thế lực thù địch lợi dụng tuyên truyền xuyên tạc.

8iqt_18
Thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội ở vùng DTTS, miền núi được xem có vai trò quan trọng nhằm hạn chế những tiêu cực dẫn đến nạn tự tử.  Ảnh: Tư liệu

Những cái chết "không ai ngờ tới"

Đã nhiều tháng trôi qua, cho đến nay, đồng bào dân tộc Mông ở xã Na Ngoi, huyện Kỳ Sơn, Nghệ An vẫn chưa hết bàng hoàng trước cái chết đột ngột của Mùa Bá Th. - một thanh niên đẹp trai, hiền lành của bản Na Cáng. Lý do từ bỏ cuộc sống của Th. hết sức đơn giản: Mới 18 tuổi, Th. đã yêu say đắm một cô gái trẻ cùng bản tên là Xồng Y Kh. Do Kh. còn ở tuổi vị thành niên nên gia đình hai bên không đồng ý về mối quan hệ yêu đương giữa Kh. và Th. Ngày 13-2-2016, để "chung tình" với nhau, cả hai người cùng rủ nhau vào rừng tìm đến cái chết bằng lá ngón. Khi người trong bản phát hiện, đưa cả hai đến trạm y tế xã để cấp cứu thì Th. đã tắt thở, còn Kh. may mắn thoát khỏi "lưỡi hái tử thần".

Mới đây nhất, ngày 15-7-2016, tại buôn Trưng, xã Krông Ding, huyện Ma Đrắk, Đắk Lắk cũng đã xảy ra một vụ tự tử với lý do thật đơn giản, nạn nhân là Y Ty B. (26 tuổi). Người nhà B. cho biết, tối hôm trước, sau khi đi uống rượu về, B. cự cãi với vợ một hồi rồi bỏ nhà ra rẫy, lấy khẩu súng kíp giấu tại đây tự bắn vào người dẫn đến tử vong. Đối với bà con trong buôn cũng như người thân trong nhà, việc B. tự tử là điều hết sức bất ngờ, bởi hằng ngày, vợ chồng B. sống với nhau rất thuận hòa, bản thân B. là người hiền lành, chí thú làm ăn.

Hai vụ việc trên chỉ là điển hình của rất nhiều vụ tự tử xảy ra ở các vùng miền núi, DTTS thời gian qua. Theo ghi nhận của cơ quan chức năng, tại những vùng này, ngày càng xuất hiện những cái chết thương tâm không ai ngờ tới. Như tại các vùng miền núi của tỉnh Quảng Ngãi, theo thống kê, từ đầu năm 2016 đến nay, đã xảy ra 20 vụ tự tử làm 21 người chết, chủ yếu do ăn lá ngón. Tại huyện vùng cao Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định, trong 7 tháng đầu năm xảy ra 9 vụ tự tử, làm 5 người chết; tỉnh Lai Châu, xảy ra 22 vụ, làm 22 người chết. Đặc biệt, tại huyện Kông Chro, Gia Lai, từ năm 2010 đến thời điểm hiện tại đã xảy ra 693 vụ tự tử, làm chết 119 người.

Trước thực trạng các vụ tự tử ở vùng miền núi, DTTS có dấu hiệu ngày càng gia tăng, cơ quan chức năng các địa phương được đánh giá là "điểm nóng" của vấn nạn này đã tổ chức khảo sát, tìm hiểu và đưa ra kết luận: Phần lớn số vụ tự tử xảy ra chủ yếu tại các vùng đặc biệt khó khăn, nơi nhận thức về cuộc sống cũng như hiểu biết về pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế. Có nhiều lý do khiến nạn nhân tìm đến cái chết, như tình yêu không được đền đáp, vợ chồng xích mích, hàng xóm bất hòa, anh em trong gia đình mâu thuẫn... Nhưng nguyên nhân lớn nhất bắt nguồn từ bản lĩnh của các nạn nhân trước cuộc sống chưa được định hình đầy đủ dẫn đến dễ bi quan, chán nản và có hành động tiêu cực bột phát.

Không còn là hiện tượng đơn lẻ

Một khảo sát về vấn nạn tự tử do cơ quan chức năng tỉnh Lai Châu thực hiện gần đây cho thấy, nạn nhân tự tử là người DTTS chiếm tỷ lệ lớn với khoảng 76% trong toàn bộ số người tự tìm đến cái chết trên địa bàn thời gian qua. Trong đó, nguyên nhân chủ yếu là mâu thuẫn gia đình (chiếm 68%). Theo các chuyên gia tâm lý, kết quả này đã phản ánh đặc điểm tính cách, tâm lý của người DTTS là bộc trực, trọng tín nghĩa nhưng cũng rất tự ti, mặc cảm, thường sống khép kín, nên khi phát sinh mâu thuẫn không được giải quyết kịp thời, hoặc bế tắc trong cuộc sống, họ thường nghĩ ngay đến cái chết. Với rất nhiều vụ việc như đã nêu ở trên, hiện tượng tự tử ở một số địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa hiện nay không còn là sự đơn lẻ, cá biệt.

Đây thực sự là tiếng chuông cảnh báo, bởi phần lớn những người tự tử là lao động chính đóng góp chủ yếu vào kinh tế gia đình, hơn nữa, vấn nạn tự tử trong cộng đồng DTTS còn trở thành một hiện tượng xã hội phức tạp, tạo nên những hệ lụy xấu, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống tâm lý xã hội miền núi. Đặc biệt, vấn nạn này là một trở ngại đối với sự phát triển của tiến bộ xã hội, là một trong những vấn đề để các thế lực thù địch lợi dụng "chĩa mũi dùi" nhằm tuyên truyền xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Để ngăn chặn tình trạng này, thời gian qua, các cơ quan chức năng của địa phương xảy ra nhiều vụ tự tử trong vùng đồng bào DTTS như Quảng Ngãi, Gia Lai, Bình Định... đã tích cực tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cho đồng bào DTTS biết quý trọng cuộc sống của bản thân, đồng thời kịp thời phát hiện và ngăn chặn, điều chỉnh những biểu hiện lệch lạc dễ dẫn đến tự tử. Một số địa phương còn thành lập ban chỉ đạo để triển khai các biện pháp hữu hiệu nhằm hạn chế đến mức thấp nhất, tiến tới đẩy lùi và xóa bỏ nạn tự tử trên địa bàn. Một số tỉnh như Hà Giang còn ban hành kế hoạch cấp tỉnh về tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm hạn chế, đẩy lùi vấn nạn tự tử trên địa bàn.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, một khi công tác vận động, tập hợp hội viên, đoàn viên  là đồng bào DTTS của các tổ chức chính trị-xã hội ở nhiều địa phương miền núi còn hạn chế như hiện nay thì tình hình sẽ chưa được cải thiện. Thực tế cho thấy, không ít các địa phương miền núi tỷ lệ hội viên, đoàn viên tham gia các hoạt động, phong trào của địa phương đạt tỷ lệ thấp, chưa đến 50%. Trong khi đó, kết quả một khảo sát được thực hiện tại Bình Định cho thấy, có đến 59,5% ý kiến cho rằng, hầu hết số người tự tử rất ít hoặc không hề tham gia các hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Đặc biệt, tình trạng uống rượu tràn lan đã trở thành một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nạn tự tử (tại Bình Định, có hơn 80% trong số những trường hợp tự tử có liên quan đến việc uống rượu).

Đâu là "thuốc giải"?

Theo nhiều chuyên gia, "thuốc giải" quan trọng nhất để hạn chế, tiến tới chấm dứt vấn nạn tự tử là chính quyền, đoàn thể, gia đình ở các vùng miền núi, DTTS phải hiểu rõ tầm quan trọng của việc phát hiện, giúp đỡ, động viên, tháo gỡ khúc mắc của những người có dấu hiệu muốn tự tử. Cần xác định rõ, trong vùng đồng bào DTTS, trình độ dân trí thấp, còn tồn tại nhiều tập tục lạc hậu, đời sống kinh tế còn khó khăn, tâm tư tình cảm yếu đuối là những nguyên nhân chính dẫn đến phát sinh mâu thuẫn rồi tự tử.

Do đó, cần tích cực tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về các vấn đề xã hội, trách nhiệm với gia đình, con cái hay hậu quả do nạn tự tử... Đồng thời, cần chú trọng nâng cao đời sống về mọi mặt cho đồng bào. Một vấn đề nữa có tầm quan trọng không kém là việc kiểm soát tình trạng lạm dụng rượu, bia ở vùng miền núi, DTTS, phải coi đây như một mặt công việc thường xuyên, quan trọng của mỗi địa phương. Đối với mỗi gia đình, các thành viên cần được tuyên truyền, giáo dục để làm sao kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường của người thân mỗi khi họ gặp khúc mắc trong cuộc sống. Đây chính là những liều "thuốc giải" cho vấn nạn tự tử vốn đã và đang xảy ra ở mức báo động trên địa bàn miền núi, DTTS nhiều năm qua.

Nguyễn Hạnh Ngân

Bình luận

ZALO