Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ hai, 01/03/2021 08:31 GMT+7

Bâng khuâng làng lụa Mã Châu

Biên phòng - Bước chân vào làng lụa nép mình dưới bóng cây đa trăm tuổi bên mái đình cổ kính, bất cứ ai cũng có cảm giác bâng khuâng, ngưỡng mộ trước một "thế giới lụa" đầy màu sắc với những sạp vải lụa, đồ may bằng lụa hết sức phong phú, do chính những người thợ dệt tài hoa sống nơi vùng giao thoa giữa hai di sản văn hóa Hội An và Mỹ Sơn tạo nên. Ði sâu vào trong làng, tiếng thoi đưa trên khung cửi khiến lòng người rộn rã. Thật đúng là "Mã Châu tơ lụa mỹ miều/Sớm mai cửi mắc ban chiều tơ giăng"…

ul5c_20a
Phơi lụa bên sông. Ảnh: Ánh Tuyết

Làng nghề tiêu biểu cấp quốc gia

Theo chuyến xe đò về miền quê Nam Phước (huyện Duy Xuyên, Quảng Nam), chúng tôi tìm đến làng lụa Mã Châu, khi cái nắng mùa đông vàng như mật ong bắt đầu phủ khắp các chân ruộng, bãi bồi. Trong không gian yên bình với những vườn dâu xanh tốt, hàng cau thẳng lối, tiếng thoi đưa trên những khung cửi giữa mạch chảy vô tình của đời sống hiện đại tạo nên cảm giác bồi hồi khó tả.

Theo các cụ cao niên kể lại, với tên chữ là "Tứ Mã", trước đây, Mã Châu gồm 4 làng, bao gồm Mã Đông, Mã Tây, Mã Thành, Mã Thượng. Từ thế kỷ XVI, cuộc sống của người Mã Châu đã nổi tiếng chan hòa với thiên nhiên. Bập bềnh trên sóng nước Thu Bồn là những chiếc thuyền, trên đó, các cô gái xứ lụa mắt đen, da trắng thướt tha kín đáo trong trang phục nền nã được may bằng lụa do chính tay mình dệt nên. Khi đô thị cổ Hội An còn là thương cảng phồn thịnh của xứ Đàng Trong, người Mã Châu đã sở hữu bến đò Tơ, xem đây như là đầu mối xuất khẩu lụa cho người Tây từ cảng Trà Nhiêu đến.

"Con tằm vương khắp đó đây/Cõng từng giọt nắng đổ đầy nong tơ..." - câu ca cổ có từ năm xưa đã "gói" được hầu như tất cả phẩm chất "vô tiền khoáng hậu" của lụa Mã Châu với độ bền tốt, độ láng mịn, thoáng mát vào hàng tuyệt đỉnh. Đặc biệt hơn, lụa Mã Châu càng mặc lâu càng óng ả. Chẳng thế mà trong thư tịch cổ đã ghi nhận rằng, "con đường tơ lụa trên biển" khởi thủy từ một bà phi của chúa Nguyễn - người có công phát triển nghề dâu tằm dệt lụa tại Quảng Nam - thành danh một phần cũng nhờ bước chân "hội nhập thế giới" của người Mã Châu với những chuyến hàng bắt đầu từ bến đò Tơ nổi tiếng.

Từ điểm khởi đầu này, những tấm lụa được dệt bởi hàng nghìn khung cửi suốt đêm ngày, theo những con thuyền bập bềnh sông nước, len lỏi khắp Hội An, ra Kinh thành Huế, vào Sài Gòn, sang miền Đông và vượt dòng Cửu Long để có mặt tại các quốc gia lân cận cũng như ở những nơi xa ngái mãi bên Bắc Á và châu Âu. "Do lụa Mã Châu có phẩm chất ít sản phẩm cùng loại nào sánh được, nên nhiều khách sành lụa mê mẩn tìm đến tận nơi mua về. Trước năm 1975, một chỉ vàng có khi chỉ mua được vài mét lụa, nhưng người ta vẫn ham. Hiện nay, với nhân công chủ yếu là người địa phương được đào tạo theo kiểu "cha truyền con nối", lại có lợi thế là vùng đất bãi sông Thu Bồn rộng lớn nên dù trải qua biết bao biến cố thăng trầm, nhưng tiếng thoi dệt chưa bao giờ thôi rộn ràng ở ngôi làng này…"- ông Thiều Văn Phương, một người dân trong làng vui vẻ tâm sự với chúng tôi.

Theo ông Phương, với gần 300 hộ dân gắn bó với nghề dệt, mỗi năm, làng nghề Mã Châu cung cấp ra thị trường hàng trăm nghìn mét tơ lụa "thuần chất Mã Châu". Năm 2015, làng nghề đã được vinh danh trong Lễ công bố và tôn vinh các sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia. Không chỉ có vậy, nhờ có những "cú hích" cần thiết của tỉnh Quảng Nam cũng như huyện Duy Xuyên, nghề dệt Mã Châu ngày càng vang danh, không chỉ trở thành nơi cung cấp sản phẩm lụa truyền thống cho các hiệu may phục vụ khách du lịch tại Hội An, Đà Nẵng, Huế, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, mà còn vượt cả biên giới đến các trung tâm thời trang của Ấn Độ, Mỹ và các nước châu Âu.

fuhm_20b
Nghề tằm tang vẫn bám chặt với người dân làng lụa Mã Châu. Ảnh: Ánh Tuyết

Phát triển mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng nghề

Trong thời gian lưu lại tham quan làng lụa Mã Châu, chúng tôi nhận ra những ngôi nhà ở Mã Châu thường được xây dựng theo lối truyền thống, cất trên các hàng cột cao, dưới sàn nhà được sử dụng làm nơi đặt khung dệt, nong tằm, có nhiều nhà có đến dăm, bảy thế hệ từng sống trong đó để làm công việc ươm tơ dệt lụa. Mặc sự biến đổi của thời gian, nơi đây vẫn giữ được vẻ đẹp thôn quê yên bình, cảnh quan thoáng mát, con người hiền hòa, mến khách…

 Với nỗ lực tiên phong nhằm phát triển mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng nghề và tiêu thụ sản phẩm, trở thành một điểm nhấn trong chuỗi hoạt động của lễ hội "Hành trình di sản" ở Quảng Nam hằng năm, hiện nay, Hợp tác xã Tơ lụa Mã Châu đã hình thành hai cửa hàng giới thiệu sản phẩm, một đặt ở Nhà trưng bày Tinh hoa sản phẩm làng nghề Quảng Nam (tại TP Hội An), cửa hàng còn lại đặt tại thôn Châu Hiệp.

Được sự hỗ trợ của chính quyền, ban ngành các cấp, trên thực tế, các tua du lịch làng nghề đã được thiết kế nhằm nâng cao hơn nữa vị thế của nghề dệt tơ lụa cũng như nâng cao đời sống của người làm nghề. Với tư cách là một mô hình hội nhập kinh tế điển hình của làng lụa Mã Châu, chuyên sản xuất các sản phẩm áo, quần, bóp, khăn thêu với kỹ thuật tạo hoa văn tinh tế, Hợp tác xã Tơ lụa Mã Châu đang ra sức tìm cách tăng vốn, giữ gìn phát triển nghề truyền thống lâu đời này. Đây chính là một trong những động lực để vực dậy một làng nghề trứ danh ven sóng nước Thu Bồn, mà có một thời tưởng như đã chìm vào quên lãng…

Rời làng lụa Mã Châu đúng lúc chiều tà, giữa không gian yên ả của một ngôi làng từng có những thời kỳ hoàng kim trong lịch sử, chúng tôi có thêm cơ hội chiêm nghiệm về cái nghiệp nông tang đã gắn bó với người dân nơi đây tự thuở nào. Quả như lời tâm sự đầy tự hào của anh Trần Hữu Phương, một nghệ nhân của làng lụa Mã Châu trước khi chia tay chúng tôi, trong nhịp sống hiện đại bây giờ, người Mã Châu đã vượt qua những thời kỳ gian khó trong dòng chảy thời gian, giữ vẹn nguyên cái hồn xưa trong từng nếp sống để tiếp tục giữ vững và phát triển cái nghiệp của cha ông…

Đặng Thị Ánh Tuyết

Bình luận

ZALO