Đường dây nóng: 0912011882 - (024) 39364407Thứ sáu, 16/04/2021 08:48 GMT+7

Ai sẽ là người kế nhiệm Tổng Thư kí Ban Ki Mun?

Biên phòng - Ngày 15-12-2015, Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc Mô-gân Li-kê-tốp và Chủ tịch Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) Ha-rôn Ca-ba-lê-rốt đã gửi công hàm đến tất cả các nước thành viên LHQ, về việc trưng cầu danh sách ứng cử chức Tổng Thư kí (TTK) LHQ khóa tới và khởi động tiến trình bầu cử.

239e_24
 Tổng Thư kí LHQ đương nhiệm Ban Ki Mun. Ảnh: Horseed Media

Công hàm nêu: "Chức vụ TTK LHQ vô cùng quan trọng, yêu cầu người giữ chức vụ này phải làm việc hiệu quả, có năng lực, trung thực, có bản lĩnh sắc sảo, trí tuệ, nắm vững tôn chỉ, nguyên tắc Hiến chương LHQ", "Chúng tôi mong các ứng cử viên được giới thiệu là người đã từng có nhiều kinh nghiệm về quan hệ quốc tế, năng lực giao tiếp, trình độ ngoại giao, khả năng tổ chức và thông thạo nhiều ngôn ngữ".

Từ những yêu cầu trên đây, có thể thấy một TTK LHQ cần hội tụ nhiều điều kiện, ngoài yếu tố "luân vùng khu vực", nghĩa là cùng một châu lục không thể có 2 Tổng Thư kí liền nhau. Trong 70 năm qua, LHQ đã có 8 Tổng Thư kí, trong đó, châu Âu có 3, châu Phi 2, châu Á 2, châu Mỹ La tinh 1. Ngoài ra, còn có nguyên tắc "nước lớn nhất trí", tức là 5 nước Ủy viên thường trực HĐBA phải đồng ý, chỉ cần có một lá phiếu chống là ứng cử viên sẽ thất bại. Một nguyên tắc nữa là "ưu tiên nước nhỏ" để tránh mâu thuẫn, để cân bằng lợi ích giữa các nước, cho nên ứng cử viên TTK LHQ phải là người thuộc những nước vừa hoặc nhỏ, không chọn ứng cử viên từ 5 nước thường trực HĐBA.

Không còn nghi ngờ gì nữa, thế giới đang kì vọng tân TTK LHQ sẽ nhận ra được những ưu khuyết điểm của các đời TTK tiền nhiệm, để gánh vác trọng trách tốt hơn nữa sứ mạng gìn giữ hòa bình và thúc đẩy thế giới phát triển. Trong 70 năm qua, LHQ và các TTK LHQ đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình, hóa giải xung đột khu vực, giải quyết các tranh chấp quốc tế, thúc đẩy thế giới phát triển. Đặc biệt, trong thời kì chiến tranh lạnh, khi mà 2 hệ thống chính trị thế giới đối đầu nhau, thì vai trò của TTK LHQ càng quan trọng trong việc điều chỉnh, hòa giải giữa 2 bên. Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, LHQ ra khỏi cuộc đối đầu triền miên giữa 2 phe, từ đó vai trò gìn giữ hòa bình của LHQ đã giành được những thành công ngoạn mục. Theo thống kê, con số về hành động gìn giữ hòa bình trong vòng 10 năm kể từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc đã nhiều hơn cả 40 năm trước đó cộng lại. LHQ đã điều phối chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài ở En Xan-va-đo, duy trì hòa bình ở Na-mi-bi-a, giám sát thành công cuộc bầu cử dân chủ ở Nam Phi sau khi kết thúc sự thống trị tàn bạo của chế độ A-pác-thai...

Uy tín của LHQ và TTK LHQ đã đạt đỉnh vinh quang. Nhưng từ đầu thế kỉ 21 đến nay, địa vị và vai trò của LHQ cũng như TTK LHQ suy giảm đáng kể. Một vài ví dụ có thể liệt kê như: Bên cạnh tổ chức lớn nhất hành tinh là LHQ, còn có nhiều tổ chức quốc tế hùng mạnh, như Liên minh châu Âu (EU), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Liên đoàn A-rập (AL), APEC, Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), Nhóm các nước nền kinh tế mới nổi gồm Bra-xin, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi (BRICS); Nhóm các nước G-20... đang ngự trị, chi phối trên vũ đài kinh tế, chính trị thế giới. Vấn đề nổi lên hiện nay là các hoạt động hóa giải tranh chấp quốc tế thường do các bộ trưởng ngoại giao của các nước lớn hay người đứng đầu các tổ chức khu vực đứng ra giải quyết, không thấy xuất hiện vai trò của LHQ. Có thể thấy, vai trò của TTK LHQ không được trân trọng như trước đây.

Hoặc trường hợp khủng hoảng tại U-crai-na, dường như chỉ có tiếng nói của Mỹ, Nga và lãnh đạo U-crai-na, thậm chí ngay cả trong các thời khắc quan trọng nhất của cuộc đàm phán hòa bình tổ chức tại Thủ đô Min-xcơ của Bê-la-rút, người ta cũng không thấy hình bóng của LHQ và TTK LHQ xuất hiện. Do sự trì trệ của LHQ làm trỗi dậy các tổ chức có tính khu vực, hay là do sự trỗi dậy của các tổ chức có tính khu vực làm cho LHQ trì trệ? Đây chính là vấn đề thường được đem ra tranh luận - "trứng sinh ra gà, hay gà sinh ra trứng"? Nhận xét một cách khách quan, 2 thực thể này là nhân quả của nhau.

 Trên thực tế, LHQ chỉ là một tổ chức quốc tế không có thực quyền: Chi tiêu phải dựa vào phí đóng góp của các nước thành viên, nhiệm vụ duy trì hòa bình phải dựa vào quân đội và cảnh sát của các nước, thêm vào là quy chế quyền "1 phiếu phủ quyết" của 5 nước lớn trong HĐBA, TTK LHQ phải làm việc trong "không gian chật hẹp". Chính vì lẽ đó mà vị TTK đầu tiên của LHQ là Tơ-ri-gơ-vi Li-ơ (người Na Uy) đã nói "đảm nhiệm chức TTK LHQ là việc làm khó nhất hành tinh".

Đối với cuộc bầu cử lần này, sự nổi tiếng của các ứng cử viên TTK LHQ không phải là điều quan trọng nhất. Bầu TTK LHQ không giống như bầu cử người đứng đầu một nước là phổ thông đầu phiếu - một người một phiếu, mà là được quyết định bởi 15 nước Ủy viên HĐBA, nhất là sự nhất trí của 5 nước Ủy viên thường trực. Thực tế là chỉ cần 5 nước Ủy viên thường trực HĐBA nhất trí, thì việc bầu chức vụ TTK LHQ coi như cơ bản giải quyết. Vào năm 1996, vị TTK LHQ khi đó là Bu-trốt Ga-li - người Ai Cập, vì sơ suất động đến Mỹ, kết quả, ông trở thành người duy nhất không thể tái cử TTK LHQ vì lá phiếu phủ quyết của Mỹ. Kể từ đó, các TTK LHQ bắt đầu càng ngày càng khôn khéo hơn trong hành xử với các nước lớn.

Các nước lớn muốn biến LHQ trở thành công cụ phục vụ cho ý chí và ý đồ chính trị của họ, nên thích chọn những người bình thường và "dễ bảo" để bầu vào vị trí TTK LHQ. Đây cũng là một trong những lí do giải thích vì sao uy tín của LHQ và TTK LHQ những năm gần đây trở nên mờ nhạt. Không khó dự báo rằng, cuộc bầu cử TTK LHQ khóa tới, do quy trình và tiêu chí lựa chọn TTK phụ thuộc vào cục diện chính trị quốc tế và do cơ chế vận hành của nền chính trị thỏa hiệp, cho nên, cuộc bầu cử sắp tới sẽ không tránh khỏi khuôn mẫu này.

Nguyễn Ngọc Điệp (tổng hợp)

Bình luận

ZALO