Chủ nhật, 26/05/2019, 08:02 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Vụ xuất bán 4.961 tấn quặng titan ở cảng Kỳ Hà: Loay hoay vì kết luận kiểm định

19/10/2017 - 5:22

Biên phòng - Vụ việc tàu Dong Shun chở 4.961 tấn quặng ilmenite (một khoáng vật titan-sắt ô xít) tại cảng Kỳ Hà, bị các cơ quan chức năng phát hiện có nhiều dấu hiệu vi phạm, trong đó có việc lợi dụng chính sách của Nhà nước cho giải quyết hàng tồn kho. Sau 2 tháng xử lý, vụ việc vẫn “nóng, lạnh” bất thường vì kết quả giám định.

n1wz_11a
Một trong những bản kết quả giám định hàm lượng TiO2 trong quặng. Ảnh: Lê Văn Chương

“Thừa” 1.115 tấn ilmenite     

Ngày 6-7-2017, tại cảng Kỳ Hà, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam, tàu Dong Shun bốc dỡ quặng ilmenite lên tàu. Trong hồ sơ, đây là lô hàng quặng ilmenite của Công ty Cổ phần Khoáng sản (CPKS) Đất Quảng Chu Lai, trụ sở tại xã Tam Hiệp, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam xuất bán cho Công ty Solid Titan Trading Limited ở Trung Quốc.

Nội dung công văn số 1159/BCT-CNNg ngày 5-2-2013 của Bộ Công thương, đã cho phép đơn vị này xuất bán 51.000 tấn tinh quặng ilmenit có hàm lượng TiO2 là 52% (Chính phủ đã hạn chế việc xuất thô titan và cho phép các doanh nghiệp này giải quyết hết hàng tồn kho trước năm 2012, nhưng hàm lượng TiO2 phải trên 50%).

Như đã đề cập, những chuyến hàng trước của công ty diễn ra “trót lọt”. Nhưng chuyến hàng lần này đã rơi vào vòng ngắm của Cục Cảnh sát phòng chống buôn lậu C74, Bộ Công an và Cơ quan chống buôn lậu của Tổng cục Hải quan và BĐBP. Các cơ quan này đã nhận được đơn tố cáo về việc lô hàng 4.961 tấn quặng ilmenite sắp rời cảng có nhiều dấu hiệu bất minh như: Lợi dụng chính sách của Nhà nước về xuất khẩu quặng tồn kho để bán vượt số lượng cho phép và vận chuyển quặng từ các đơn vị khác về công ty, hợp pháp hóa các thủ tục để được xuất khẩu ra nước ngoài…

Sau khi lập biên bản, lực lượng chức năng đã phát hiện trong lô hàng trên chỉ có 3.846 tấn quặng ilmenite là hàng tồn kho của công ty được Bộ Công thương cho xuất bán, còn 1.115 tấn quặng ilmenite không nằm trong danh mục hàng tồn kho. Bên cạnh đó, nghi vấn thứ hai là lô hàng ilmenite không đủ hàm lượng TiO2 là 52,66% như hồ sơ doanh nghiệp đã khai báo. Vì vậy, các cơ quan chức năng đã liên hệ giám định lại toàn bộ lô hàng trên tàu Dong Shun. Và câu chuyện giám định mẫu trở thành “quả bóng" chạy lòng vòng, vì mỗi cơ quan giám định lại cho ra một kết quả khác nhau; tất nhiên, ai cũng cho rằng “tôi đúng, anh sai”.

Vênh kết quả giám định

Ngày 14-7-2017, Công ty Giám định và chuyển giao công nghệ (ICT), trụ sở ở quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh đã có giấy chứng nhận giám định số 170416 để trả lời các cơ quan chức năng về mẫu quặng ilmenite lấy từ tàu Dong Shun, nội dung nêu rõ: “Phương pháp, địa điểm lấy mẫu: Lấy ngẫu nhiên tại 20 địa điểm trên, dưới và xung quanh đống hàng trên bãi cảng (ký hiệu A2), niêm phong số AA/14-967773. Kết quả hàm lượng TiO2: mẫu trộn A1 và A2 = 44,84%; mẫu A1 = 45,75%; mẫu A2 = 44,28%.

Kết quả này rõ ràng đã bị vênh so với kết quả giám định của Công ty Toàn Cầu Globalcotrol lưu trong hồ sơ xin xuất khẩu. Nếu dựa trên kết quả này thì hành vi xuất quặng ilmenite có hàm lượng TiO2 dưới 50% là sai phạm. Các cơ quan xử lý vụ việc này cũng đặt ra câu hỏi về hàm lượng TiO2 của những lô hàng đã xuất khẩu trước đó như thế nào?

Nhận kết quả giám định trên, Công ty CPKS Đất Quảng Chu Lai đã “giãy nảy” và có đơn kiến nghị không đồng ý với kết quả giám định của Công ty Giám định và chuyển giao công nghệ (ICT), cho rằng ICT không đủ khả năng giám định (!?). Trong hồ sơ gốc để Công ty CPKS Đất Quảng Chu Lai làm thủ tục xuất khẩu hàng đã có giám định của Vinacontrol Hà Nội và chứng thư của Công ty Toàn Cầu Globalcotrol Nghệ An, cho ra kết quả hàm lượng TiO2 = 52,66%, độ ẩm 13,52%. Và lần này, công ty xin được giám định lần 4 ở một đơn vị gần sát bên và tiện lợi, đó là Vinacontrol Đà Nẵng.

Đến ngày 1-9, Công ty Vinacontrol Đà Nẵng đã đến hiện trường lập biên bản lấy mẫu. Phương pháp lấy mẫu được ghi rõ là lấy tại 135 điểm của lô hàng, có vị trí đào sâu 50cm và lấy mẫu tiến hành trộn. Mẫu được chia và kẹp chì. Việc lấy mẫu được ghi vào biên bản là có sự tham gia của 4 lực lượng Công an, BĐBP, Hải quan và Cảnh sát Biển. Sau khi giám định, Công ty Vinacontrol đã có phiếu thử nghiệm số 14 E 04 PT 1663-1. Kết quả lần này lại cao hơn lần trước, đó là TiO2 = 53,42%, tức đạt chuẩn xuất khẩu. 

Từ những kết quả khác nhau đó đã làm cho “nhiệt độ” của vụ việc này liên tục tăng giảm bất thường, khiến các cơ quan chức năng cũng phải đau đầu, lúng túng vì chuyện đúng, sai. Trên website, Công ty Vinacontrol Đà Nẵng tự giới thiệu là có một số giám định viên có chứng nhận giám định viên xăng dầu quốc tế do Hiệp hội Giám định quốc tế và Viện Năng lượng quốc tế (IFIA/EI) cấp. Còn Công ty Giám định và chuyển giao công nghệ (ICT) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tự giới thiệu là đơn vị thực hiện các dịch vụ giám định, kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu.

b6lc_11b
Tàu Dong Shun chở quặng ilmenite đang bị tạm giữ. Ảnh: Lê Văn Chương

Cẩn thận với chiêu lách luật

Công ty CPKS Đất Quảng Chu Lai đã thừa nhận trên tàu có 1.115 tấn quặng ilmenite không phải là hàng tồn kho của công ty. Qua đó cho thấy, còn lỗ hổng lớn nhập nhằng giữa hàng tồn kho và hàng đưa về. Nếu vụ việc này không có đơn tố cáo của chính người trong công ty gửi cho các cơ quan chức năng thì 1.115 tấn quặng ilmenite sẽ ra đi “trót lọt” và tài nguyên khoáng sản quốc gia sẽ ra nước ngoài qua kẽ hở.

Trong Văn bản số 1159/BCC-CNNg của Bộ Công thương gửi UBND tỉnh Quảng Nam đã đề cập tạo điều kiện cho Công ty CPKS Đất Quảng Chu Lai giải quyết toàn bộ số hàng tồn kho như một tình thế giải pháp đặc cách giúp doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong sản xuất, kinh doanh và thu hồi vốn. Về vấn đề xuất khẩu quặng titan, Chính phủ đã có Quyết định số 104/2007/QĐ-TTg về quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng titan giai đoạn 2007 - 2015, định hướng đến năm 2025, trong đó xác định, “hướng đến chế biến sâu thành các sản phẩm có giá trị kinh tế cao và sẽ giảm dần, dừng xuất khẩu quặng tinh vào thời gian thích hợp gần nhất”.

Khi cửa ngõ xuất khẩu titan bị thu hẹp để khuyến khích chế biến trong nước, tạo nguồn nguyên liệu cho sản xuất thép, nhiều doanh nghiệp đã rơi vào cảnh “thoi thóp”, không đi tìm hướng khác mà tìm cách lách luật để “sống cầm hơi”. Chính vì vậy, chuyện hàng tồn kho giống như nồi cơm Thạch Sanh, xúc mãi không hết, đồng thời kết quả giám định cũng còn nhiều điều cần bàn. Nhiều tờ báo trước đó đã phản ánh, sau khi Bộ Công thương có văn bản đề nghị các doanh nghiệp kê khai hàng tồn kho thì số lượng hàng ảo đã được kê vào khá nhiều và không quản lý được.

Lê Văn Chương