Thứ 5, 24/10/2019, 06:30 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Vị tướng đầu tiên của đại ngàn Tây Nguyên

24/03/2015 - 8:28

Biên phòng - Vừa chớm tuổi thanh niên, Y Blốk Êban, dân tộc Ê Đê, đã bị bắt đi làm lính khố xanh và làm gác tù tại Nhà đày Buôn Ma Thuột. Tại đây, ông được các chiến sỹ cách mạng giác ngộ. Thoát khỏi hàng ngũ địch, năm 1946, ông trở thành cán bộ quân đội cách mạng. Trưởng thành từ cán bộ cấp đại đội, tiểu  đoàn, trung đoàn rồi đến quyền Tư lệnh Quân khu VI với cấp hàm Đại tá vào thời điểm giải phóng Buôn Ma Thuột 10-3-1975, hòa bình lập lại, ông làm Chủ tịch tỉnh Đắk Lắk cho đến ngày về hưu. Năm 1982, ông được phong hàm Thiếu tướng, trở thành vị tướng đầu tiên của đại ngàn Tây Nguyên.

f3yq_10b-1.jpg
Ông Y Blốk Êban (bên trái) cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Nghệ An, năm 1957.
 
Thượng khách của ngài chánh tổng

Trong cuốn hồi ký "Đi trọn tuổi xanh" được Hội Cựu chiến binh Đắk Lắk xuất bản, Thiếu tướng Y Blốk Êban tâm sự những dòng thật tâm huyết: "Vùng đất quê tôi nắng nồng thật khắc nghiệt mà cây vẫn ra hoa kết trái, cuộc sống dù kham khổ, những con người vẫn sinh sôi. Ngày nay lại có Đảng, cách mạng, có mưa thuận, gió hòa, hẳn cuộc đời sẽ được đổi thay để con người được thật làm người. Chân lý này như xà gạc chém vào núi đá, chẳng thể nào nghĩ khác"; "Ngày tôi được giác ngộ vào Việt Minh cũng chính là ngày Đảng tái tạo tôi sau cái hình hài mà mẹ tôi cưu mang từ hạt bắp, củ rừng và mạch nước của ông bà để lại"…

Đọc những dòng này, có lẽ bất cứ ai cũng có hiểu được rằng, những giãi bày gan ruột của ông như lời của đại thụ vọng giữa đại ngàn, được chắt lọc từ trong máu thịt của cả một cuộc đời hy sinh gian khổ đi làm cách mạng.

Ngược dòng thời gian, từ thời Pháp thuộc, ở Phú Nhơn có một chánh tổng tên là Xã Đỏ, người Gia Rai, giàu có lắm, uy thế trùm cả một vùng. Thấy rõ là nếu vận động được ông ta có cảm tình với cách mạng thì sẽ "nắm" được tất cả dân vùng Củng Sơn, Cheo Reo, Ma Đ'rắc, Đắk Lắk, chàng thanh niên vừa gia nhập đội ngũ những người làm cách mạng, Y Blốk Êban bèn tìm đến nhà ông ta với tư cách người đi săn xin được đến làm quen và có thể thì kết nghĩa anh em.

Vào nhà Xã Đỏ, Y Blốk Êban nhìn lên vách nứa thấy cơ man mũi lao nhọn bằng gỗ mun, có tua bằng lông đuôi voi, cán được nạm những vòng thiếc sáng loáng. Lúc này, Xã Đỏ đang ngồi bên bếp lửa với vẻ mặt dữ tướng, đầy quyền uy. Y Blốk Êban biết mình sắp phải trải qua một thử thách mới có thể thuyết phục ông ta nhận làm anh em. Sau khi nghe Y Blốk Êban bày tỏ mong muốn của mình, chẳng nói chẳng rằng, Xã Đỏ cất tiếng gọi đàn gà và bốc một nắm bắp ném ra sân. Hàng trăm con gà bỗng túa ra đầy sân, nhiều đến hoa cả mắt.

Với tay lên vách lấy cái nỏ đại đã đen bóng màu thời gian, ông ta nói với Y Blốk Êban: "Chẳng mấy khi có khách đến chơi mà bắt gà thì khó, đành phải đãi khách bằng gà chết thôi. Này, chàng thanh niên, hãy bắn giùm ta". Nghe vậy, Y Blốk Êban liền nói: "Thưa ông chánh, ông có muốn bắt gà sống không?". Xã Đỏ trố mắt: "Anh bắt được gà sống?". Y Blốk Êban nói: "Bắt gà chết thì con nít Ê Đê cũng bắt được. Thịt gà chết chua, người Ê Đê mình đâu quen ăn... Nào, ông muốn bắt con nào thì chỉ?". Xã Đỏ chỉ vào con gà lớn nhất.

Y Blốk Êban bèn cầm mũi tên lên ngắm nghía và khẽ bấm móng tay vào đầu mũi để chẻ mũi tên ra làm đôi rồi đặt lên nỏ. Tách. Mũi tên bay đi, đàn gà bay tán loạn. Riêng con gà Xã Đỏ chỉ, bị mũi tên kẹp vào một chân găm chặt vào đất. Kinh ngạc xen lẫn thán phục, sau trận trổ tài đó, chánh tổng Xã Đỏ xem Y Blốk Êban như thượng khách... Sau này, biết Y Blốk Êban là Việt Minh, Xã Đỏ giữ kín tung tích và tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho ông hoạt động.

Suýt bị kỷ luật vì 5kg vàng "dôi dư"

Trong thời kháng chiến chống Pháp, Y Blốk Êban đang làm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn N'Trang Lơng thì nhận được lệnh về Khu ủy Liên khu V gấp. Gặp ông, Bí thư Liên khu ủy, Chính ủy kiêm Tư lệnh Liên khu V Nguyễn Chánh thông báo ngay sau cái bắt tay thật chặt: "Cậu được cử đi dự hội nghị du kích toàn quốc ở Việt Bắc".

Đoàn đại biểu Khu V lúc bấy giờ có Bí thư Nguyễn Chánh, các ông Nguyễn Duy Trinh, Bùi San cùng đoàn Nam Bộ vượt Trường Sơn ra Việt Bắc giữa lúc tiếng súng kháng chiến của nhân dân ta đang vang rền khắp nơi. Sau một tháng trời ròng rã, họ đến Việt Bắc - cái nôi của cách mạng, kháng chiến. Vào tối thứ hai sau khi đoàn đến, Chủ tịch Hồ Chí Minh bất ngờ xuất hiện, khiến mọi người đều vui sướng bất ngờ.

Thấy vậy, Bác hỏi, giọng hiền từ: "Các chú có khỏe không?". Mọi người thưa với Bác: "Chúng cháu rất khỏe ạ!". Bác vui vẻ khen ngợi: "Đồng bào miền Trung, đồng bào Nam Bộ rất anh hùng, đồng bào miền xuôi, đồng bào miền ngược đoàn kết đánh giặc tốt. Bác chưa vào được miền Nam, nhưng Bác luôn theo dõi tình hình đấu tranh của đồng bào miền Nam từng giờ. Các chú ra dự hội nghị này sẽ tiếp thu, quán triệt tốt nghị quyết mới của Trung ương về làm tốt hơn…".

Sau đó, Bác bắt tay từng người và yêu cầu tự giới thiệu. Đến lượt Y Blốk Êban, Bác nắm tay rất chặt và lâu nhất. Y Blốk Êban cảm nhận được tất cả sự thương yêu, trìu mến của vị Cha già dân tộc đối với ông, với đồng bào Tây Nguyên từ hơi ấm của bàn tay Bác. Bác hỏi thăm đời sống của đồng bào, hỏi về công tác kháng chiến và dặn ông: "Cháu phải chuẩn bị kể lại kinh nghiệm bám dân ở trong đó và học tập anh em du kích Bắc Bộ, Nam Bộ để về đẩy mạnh hơn nữa chiến tranh du kích ở Tây Nguyên...".

Nghe Bác nói, ông bắt đầu hiểu vai trò của chiến tranh du kích quan trọng đến dường nào. Và sau này, khi đã là chỉ huy quân sự ở các cương vị khác nhau, ông mới thực sự hiểu rằng, chiến tranh du kích ở Việt Nam đã đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân.
Tháng 1-1975, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định chọn Buôn Ma Thuột làm mục tiêu chủ yếu của chiến dịch Tây Nguyên năm 1975. Đúng 2 giờ 3 phút sáng ngày 10-3-1975, từ các hướng, quân ta nổ súng tiến công vào thị xã Buôn Ma Thuột. Đến 10 giờ, ngày 11-3-1975, quân ta đã làm chủ hoàn toàn thị xã. Ngày 18-3-1975, Ủy ban Quân quản thị xã Buôn Ma Thuột do Đại tá Y Blốk Êban, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Cách mạng lâm thời tỉnh Đắk Lắk làm Chủ tịch ra mắt trước 300 đại biểu nhân dân tại đình Lạc Giao.

Ngay sau hội nghị, ông Lê Văn Lương, lúc bấy giờ là Trưởng ban Tổ chức Trung ương và ông Nguyễn Chánh gọi Y Blốk Êban đến, giao nhiệm vụ vừa dẫn đoàn đại biểu vừa dự hội nghị về, vừa kết hợp nhiệm vụ chuyển hàng. Trên đường về ghé vào Khu III nhận 4 triệu bạc Đông Dương, vào đến Khu IV nhận 20kg vàng đem về Liên khu V để mua xe đạp thồ phục vụ cho chiến dịch sắp mở. Sau khi nhận đủ tiền, ngày nghỉ, đêm đi, sau 7 ngày, đoàn về đến Linh Cảm, Đức Thọ,  Hà Tĩnh.

Gửi tiền lại trạm đón tiếp, Y Blốk Êban cùng một đồng chí thân cận vượt sông đi tắt sang Thanh Chương, Nghệ An để nhận đủ 20kg vàng rồi chia làm hai túi, mỗi người mang một nửa. Lúc trở lại Linh Cảm thì lại nhận được tin "Vì trong ấy khó khăn nên Trung ương tiếp tục hỗ trợ thêm 5kg vàng nữa", ông lại sang Thanh Chương nhận tiếp. Rồi từ Linh Cảm, ngày nghỉ, đêm đi, trải qua biết bao trận càn, bao lần bị đánh bom, sau hơn một tháng, đoàn về đến Liên khu V.

Khi bàn giao thấy trong giấy tờ chỉ ghi 20kg vàng, nhưng cân được 25kg, Y Blốk Êban cùng anh em suýt bị kỷ luật vì "không trung thực với Trung ương, nhận quá tiêu chuẩn”. Phải giải thích mãi, nhiều đồng chí lãnh đạo mới hiểu, rằng họ đã sơ suất không lấy giấy xác nhận cấp vàng bổ sung... "Đây là một kỷ niệm không bao giờ quên trong cuộc đời cách mạng của tôi" - Tướng Y Blốk Êban tâm sự trong hồi ký của mình.
Nguyễn Đình Hùng