Thứ 6, 18/08/2017, 17:56 (GMT+7) Đường dây nóng : (04) 39364407(116) - 091.2011.882

Ước nguyện lâu bền từ một "lá chắn xanh"

17/04/2017 - 21:43

Biên phòng - Được hưởng lợi từ dự án trồng rừng ngập mặn chống xói lở bờ biển, đồng bào Khmer ở ấp Âu Thọ B, xã ven biển Vĩnh Hải (thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng) đã cùng nhau sát cánh lập nên "khu định cư" cho hàng trăm héc ta rừng ngập mặn nhằm tạo ra một "lá chắn xanh" có tác dụng kiềm chế sự biến đổi khí hậu. Những cố gắng ban đầu này đã có tác dụng vực dậy một vùng đất vốn là điểm nóng của tình trạng sạt lở bờ biển kéo dài năm này qua năm khác.

rdj6_12a
Rừng ngập mặn Âu Thọ B đang phục sinh trở lại. Ảnh: Nguyễn Long

Quá khứ buồn

Từ ấp Âu Thọ B, để vào khu rừng phòng hộ nằm ở bãi bồi ven biển do dân trong ấp đảm trách quản lý theo mô hình "Đồng quản lý" (cộng đồng địa phương cùng quản lý), chúng tôi phải "bắt" tắc ráng mấy bận, rồi vượt qua cây cầu tre có lẽ thuộc loại "dài nhất đồng bằng sông Cửu Long", rồi tiếp tục cuốc bộ một đoạn trên con đê biển gập ghềnh. Tuy nhiên, cái khó khăn nhất ở Âu Thọ B không phải là vị trí ven biển độc đạo mà chính là nỗi lo rừng ngập mặn bị cạn kiệt, gây ra tình trạng xói lở bờ biển khiến người dân không thể canh tác và nuôi thủy sản, vốn là kế sinh nhai chính của người dân ở đây.

Để khôi phục và phát triển rừng ngập mặn bị tàn phá nặng nề, đồng thời tạo điều kiện sản xuất cho người nghèo thiếu đất canh tác, trong một thời gian khá dài, chính quyền địa phương đã có nhiều động thái vận động người dân chăm sóc, bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn từ Chương trình 327, song vì nhiều lý do, tất cả các nỗ lực đó đều kém hiệu quả.

Ông Thạch Soal, một nông dân Khmer đến lập nghiệp ở Âu Thọ B đã mấy chục năm nay, hiện là Trưởng nhóm quản lý rừng xã Vĩnh Hải chia sẻ về quá khứ buồn - từ năm 2000 trở về trước, khi đồng đất xã Vĩnh Hải nói chung, thôn Âu Thọ B nói riêng gần như trơ trọi trước biển do không có thảm thực vật che chở: "Khi đó, không chỉ cuộc sống của người dân luôn thắc thỏm mỗi khi triều cường dâng cao mà sinh kế gặp rất nhiều khó khăn. Bởi trên các bãi bồi trống hơ trống hoác, chẳng có loài hải sản nào trú ngụ, muốn kiếm con tôm, con cá phải đi xa, rất vất vả mới có được. Đó là chưa kể phù sa cùng thảm thực vật hữu ích hầu như không có khiến đất đai bị nhiễm mặn, nên việc canh tác gặp nhiều khó khăn" - Ông Thạch Soal nhớ lại.

Rồi sau một hồi trầm ngâm, ông Thạch Soal cho chúng tôi biết thêm, do thiên tai khắc nghiệt, vùng biển lại quá "nghèo" về thảm thực vật ven biển nên người dân nơi đây thiếu đủ thứ phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày. Đã vậy, do thiếu kiến thức làm ăn, lại không có vốn đầu tư cho sản xuất nên nhiều hộ gia đình vốn đã phải sống trong cảnh chật vật, lại càng nghèo khó thêm.

Theo ông Thạch Soal, tháng 9-2009, trước cảnh người dân Âu Thọ B gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, UBND tỉnh Sóc Trăng đã yêu cầu các ngành chức năng trong tỉnh nhanh chóng "hiến kế" giúp tỉnh có phương án mau chóng đưa người dân ở vùng biển này sớm thoát cảnh đói nghèo. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã "kết nối thông tin" và "rinh" về cho thôn mô hình trồng rừng ngập mặn, chủ yếu là cây đước và mắm, nhằm phục hồi bờ biển bị xói mòn.

Đây là một phần trong dự án của Tổ chức Hợp tác phát triển Đức (GIZ) và UBND tỉnh Sóc Trăng, lúc đầu có 250 hộ, phần lớn là đồng bào Khmer tham gia, cho đến nay đã phát triển lên gần 300 hộ, chia làm 6 tổ, cùng quản lý gần 160 héc ta rừng ngập mặn xen biển. Mục tiêu của dự án là thông qua việc tái sinh, bảo vệ rừng ngập mặn cùng nguồn lợi dưới tán rừng trong một khu vực được xác định, với chủ sở hữu rừng là của Nhà nước để tìm ra giải pháp cho người dân địa phương thích nghi với biến đổi khí hậu. Nói cách khác là cung cấp cho cộng đồng địa phương những lợi ích thông qua việc tiếp cận một cách hợp pháp và an toàn tài nguyên rừng phòng hộ. Người dân tham gia mô hình "đồng quản lý" có quyền khai thác lợi ích từ rừng, nhưng cũng phải có trách nhiệm bảo vệ bền vững nguồn tài nguyên này.

Niềm vui từ rừng phòng hộ

Những ngày này, các thành viên trong gia đình ông Thạch Bun Thol, ở ấp Âu Thọ B, như mở cờ trong bụng trước thông tin ốc len đang trúng giá, mỗi ký bán được từ 35-40 nghìn đồng. Là hộ mới thoát nghèo nhờ mô hình nuôi ốc len dưới tán rừng ngập mặn, với gia đình ông Thạch Bun Thol, đây một "sự kiện thời sự" bởi 20 triệu đồng - thu nhập dự kiến từ loài vật nuôi này là một khoản tiền khá lớn.

"Mô hình nuôi ốc len được Chương trình Quản lý tổng hợp vùng ven biển (ICMP) hỗ trợ giống cho các thành viên trong nhóm "Đồng quản lý" để triển khai mô hình sinh kế ven biển dưới tán rừng phòng hộ. Nó giúp nông dân tụi tui vừa ổn định cuộc sống, vừa bảo vệ được rừng. Cái hay của việc nuôi ốc len là hoàn toàn dựa vào thiên nhiên, không tốn tiền mua thức ăn. Không chỉ có gia đình tôi, từ khi triển khai mô hình nuôi ốc len dưới tán rừng phòng hộ, đời sống của những hộ tham gia mô hình đã khá hơn trước rất nhiều" - Ông Thạch Bun Thol tâm sự với chúng tôi.

Niềm vui của ông Thạch Bun Thol cũng là sự hứng khởi của Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải Lê Hoàng Nhịn. Trao đổi với chúng tôi, ông Nhịn cho hay, khôi phục và phát triển rừng ngập mặn là việc làm hết sức cần thiết để giúp bảo vệ mùa màng và dân sinh ven biển. Mô hình "Đồng quản lý" được khởi động, người dân Âu Thọ B đón nhận với tất cả sự hoan hỉ, vui mừng và sự "đón chào" của người dân chính là cơ sở, nền tảng để rừng sinh trưởng và phát triển, lấn từ bờ ra biển hơn 1,5km như hiện nay.

Trên thực tế, những phác thảo ban đầu và quyết tâm của chính quyền địa phương đã vượt ngoài mong muốn của những người vốn nhiều năm chịu đựng cơ cực. Có thể nói, mô hình "Đồng quản lý" ra đời đã đáp ứng được sự cần thiết, cấp bách của việc khôi phục lại vốn rừng gắn với phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo và nâng cao đời sống của người dân địa phương…

58f47b08471e3c6b6a0062f6
Môi trường môi sinh ở vùng ngập mặn được cải thiện, mang lại nguồn lợi kinh tế dồi dào cho người dân Âu Thọ B. Ảnh: Nguyễn Long

Những thông tin do Chủ tịch Lê Hoàng Nhịn cung cấp được ông Tăng Soi, một thành viên của mô hình "Đồng quản lý" ở Âu Thọ B xác nhận. Ông Tăng Soi cho biết, nhờ người dân tự giác bảo vệ, khai thác tài nguyên rừng phòng hộ theo đúng quy định nên môi trường môi sinh ở vùng ngập mặn ngày càng được cải thiện. "Chính vì vậy, các loài nhuyễn thể bãi triều cũng như những giống đặc sản như tôm, cua, cá kèo… đã phục sinh trở lại, mang lại nguồn lợi kinh tế dồi dào cho người dân nơi đây. Không như khi xưa mọi thứ đều hiếm, bây giờ, một người vào rừng đước, rừng mắm vài giờ là có thể kiếm được vài cân cua, cá, bán ngay cho tư thương thu mua được vài trăm nghìn đồng" - Ông Tăng Soi cho chúng tôi hay.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, điều đặc biệt ở mô hình cộng đồng địa phương cùng quản lý rừng phòng hộ ở Âu Thọ B chính là tính địa phương của nó. Từ trước đến nay, các giải pháp chống biến đổi khí hậu "nhập khẩu" đều đắt và có thể không phù hợp với địa hình, địa thế, nền tảng văn hóa đặc trưng của vùng biển phía Nam. Chính vì vậy, những kết quả khả quan của mô hình đang tiếp thêm sức cho người dân địa phương tại một trong những vùng đất nghèo bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi tình trạng lở đê, xâm nhập mặn - có hi vọng về khả năng thích nghi và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Và với những gì được "mục sở thị" ở Âu Thọ B, chúng tôi tin rằng, với mục tiêu song hành là phục sinh hàng trăm héc ta rừng ngập mặn một cách lâu bền nhằm tạo ra một "lá chắn xanh" có tác dụng kiềm chế sự biến đổi khí hậu, đồng thời tạo ra sinh kế cho người dân, mô hình "Đồng quản lý" rừng ngập mặn sẽ khơi dậy ước nguyện vươn lên của người dân. Và vùng đất Âu Thọ B đầy bất trắc thuở nào chắc chắn sẽ vượt qua được cái ải nghèo khó, trở thành một khu vực sung túc của vùng ven biển Sóc Trăng trong một ngày không xa…

Nguyễn Long