Thứ 7, 21/09/2019, 20:54 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Tổng thống Ai Cập "tặng" đảo cho A-rập Xê-út?

19/04/2016 - 17:09

Biên phòng - Sau các chuyến công du, Quốc vương A-rập Xê-út Xa-man thường được Ai Cập đáp lại bằng những lời cảm ơn thân tình. Tuy nhiên, lần này khi trở lại A-rập vào ngày 11-4, ông Xa-man đã nhận được món quà to lớn từ nước láng giềng, đó là hai hòn đảo có vị trí chiến lược trên Biển Đỏ.

ve8n_26a
Tổng thống Ai Cập Áp-đen Pha-ta An Xi-xi (trái) bắt tay Quốc vương A-rập Xê-út Xa-man, sau khi ký kết thỏa thuận chuyển giao các đảo ngày 10-4. Nguồn: AP

Thỏa thuận mở đường

Trong chuyến thăm kéo dài 5 ngày (từ 7 đến11-4) tới Cai-rô, Ai Cập, nhà lãnh đạo vương quốc dầu mỏ, Quốc vương A-rập Xê-út Xa-man, đã hào phóng ký kết nhiều khoản viện trợ và đầu tư cho đồng minh Ai Cập.

Theo thông tin quan trọng từ một quan chức Ai Cập, các thỏa thuận được ký giữa hai nước có giá trị khoảng 1,7 tỷ đô-la, bao gồm việc xây cầu, trường đại học, nhà ở tại miền Nam bán đảo Xi-nai. Hai bên còn ký kết xây dựng một nhà máy điện 2.250 mê-ga-oát, trị giá 2,2 tỷ đô-la, đặt tại khu nông nghiệp bán đảo Xi-nai, phát triển hệ thống tưới tiêu mới và thành lập Quỹ đầu tư Ai Cập - A-rập Xê-út với số vốn 60 tỷ ri-an (tương đương 15 tỷ đô-la).

Trước đó, sau khi các chuyến công du kết thúc, Quốc vương A-rập Xê-út Xa-man thường được Ai Cập đáp lại bằng những lời cảm ơn thân tình. Tuy nhiên, lần này khi trở lại A-rập vào ngày 11-4, ông Xa-man đã nhận lại được món quà to lớn từ phía nước láng giềng, đó là hai hòn đảo có vị trí chiến lược trên Biển Đỏ.

Ngày 11-4, Nội các Ai Cập thông báo sẽ chuyển giao chủ quyền hai hòn đảo Ti-ran và Xa-na-phi cho A-rập Xê-út, quyết định đang chờ phê duyệt từ Nghị viện Ai Cập. Đây là hai hòn đảo hoang và khô cằn tại cửa Vịnh A-qua-ba. Nội các Ai Cập trong những ngày qua đã nỗ lực giải thích rằng việc chuyển giao mang tính chất trao trả lại lãnh thổ trước đây của A-rập Xê-út.

Thỏa thuận chuyển giao hai hòn đảo mở đường cho kế hoạch xây dựng cây cầu nối liền A-rập tới thành phố Sam En Sếch trên bán đảo Xi-nai của Ai Cập. Theo đó, Quốc vương Xa-man cho biết: "Kế hoạch lịch sử kết nối châu Phi và châu Á, sẽ giúp thúc đẩy thương mại giữa hai lục địa lên mức chưa từng có". Cây cầu được đặt theo tên của Quốc vương Xa-man, sẽ giúp mọi người hành hương tới thánh địa Méc-ca dễ dàng, do được nối liền giữa các hòn đảo.

Phản ứng từ dư luận

Thông báo chuyển giao đã tạo nên làn sóng biểu tình của người dân Ai Cập, do họ vẫn coi hai hòn đảo thuộc đất Ai Cập, cũng như gây ra cuộc tranh luận về việc liệu Tổng thống Ai Cập, ông Áp-đen Pha-ta An Xi-xi có đang nhượng bộ đối với đồng minh giàu có. Giới phân tích chính trị cho rằng, động thái đồng ý chuyển giao của ông An Xi-xi đã gây bất ngờ trong dân chúng và khiến họ liên tưởng tới âm mưu giao một phần đất bán đảo Xi-nai cho nhóm phiến quân Ha-mát, Pa-le-xtin của cựu Tổng thống Mô-ha-mét Mơ-xi năm 2013. Cũng trong năm này, sau khi quân đội tiếp quản đất nước, Tổng thống An Xi-xi lên nắm quyền và đề xuất điều khoản mới trong Hiến pháp, trong đó nêu rõ, cấm chuyển nhượng lãnh thổ Ai Cập. Vì vậy, theo các chuyên gia lập pháp, hành động giao chủ quyền hai hòn đảo cho A-rập Xê-út là vi hiến.

Tờ báo Ai Cập An Ahram miêu tả: "Một làn sóng tranh cãi và nghi ngờ" khi 5 người bị bắt trong cuộc biểu tình phản đối thỏa thuận. Nhiều người dân kêu gọi cần tổ chức cuộc trưng cầu ý dân để quyết định về việc thông qua thỏa thuận.

Hàng ngàn người trên mạng xã hội phản đối hành động được cho là "bán đất"của ông An Xi-xi. Gần đây, Tổng thống Ai Cập cũng đang phải đối mặt với những lời chỉ trích mạnh mẽ trong quá trình gánh vác nền kinh tế khó khăn và mối quan hệ căng thẳng với I-ta-li-a.

Vị trí chiến lược và lợi ích đằng sau

Tại Trung Đông có ba vịnh quan trọng đó là Péc-xích, A-qua-ba và Xuy-ê. Vịnh A-qua-ba là một vịnh lớn nằm tại phía Đông bán đảo Xi-nai và phía Tây bán đảo A-rập, nối liền nhiều cảng biển, thành phố của các quốc gia trong khu vực Vùng Vịnh trên Biển Đỏ. Cảng biển A-qua-ba của Gioóc-đa-ni, cảng Ây-lát của I-xra-en, thành phố ven biển Ha-quơ-lơ của A-rập Xê-út, thành phố Ta-ba, Sam En Sếch của Ai Cập nằm trải dài theo phía Bắc của Vịnh. Vịnh A-qua-ba có chiều dài 160km, rộng 24km. Eo biển Ti-ran nằm ở cuối phía Nam của vịnh bao gồm ba đoạn biển. Tàu thuyền có thể đi lại thông qua hai kênh biển của eo biển trên.

Eo biển Ti-ran được đặt theo tên của hòn đảo Ti-ran. Đảo Ti-ran có diện tích 80km2, cách bán đảo Xi-nai khoảng 6km. Đảo nhỏ Xa-na-phi nằm tại phía Đông đảo Ti-ran. Tổng diện tích hai đảo là 113km2. Do lịch sử để lại, từ xa xưa, hai hòn đảo này thuộc phần lãnh thổ của A-rập Xê-út. Ti-ran và Xa-na-phi có vị trí rất quan trọng do nằm tại cửa vịnh A-qua-ba nối tuyến đường biển ngắn nhất từ cảng Ây-lát của I-xra-en và các cảng biển của Gioóc-đa-ni ra Biển Đỏ.

Năm 1948, các nước A-rập có mối quan hệ không tốt đẹp với I-xra-en do nước này thiết lập Nhà nước bất hợp pháp. Năm 1949, theo đề nghị của cựu Tổng thống Ai Cập thời đó, Quốc vương A-rập Xê-út đã trao cho Ai Cập quyền kiểm soát hai hòn đảo Ti-ran và Xa-na-phi, sử dụng cho mục đích phòng thủ. Cựu Tổng thống Ai Cập, ông Ga-man Áp-đen Nát-xơ đã cho xây dựng nhiều căn cứ quân sự trên hai hòn đảo này. Trong suốt những năm 1960, hai hòn đảo bị phong tỏa nhằm cấm tàu thuyền hoạt động quân sự và thương mại của I-xra-en không được phép qua lại vịnh A-qua-ba.

Hoạt động thương mại với các nước vùng viễn Đông và 90% lượng dầu mỏ của I-xra-en cập bến cảng Ây-lát thông qua eo biển Ti-ran. Năm 1957 và 1967, Ai Cập đã đóng cửa eo biển Ti-ran đối với tất cả tàu thuyền của I-xra-en. Hậu quả là tàu thương mại của I-xra-en, đặc biệt là các tàu chở dầu mỏ phải di chuyển quãng đường vòng quanh châu Phi để tới được các cảng biển. Năm 1957, để tránh di chuyển quãng đường dài trên, lần đầu tiên I-xra-en đánh chiếm hai hòn đảo và khu vực ven biển khác, sau đó chuyển giao quyền kiểm soát đảo cho Liên hợp quốc.

Năm 1967, một lần nữa, I-xra-en tiến hành cuộc chiến tranh kéo dài 6 ngày nhằm giành lại hai hòn đảo Ti-ran và Xa-na-phi. Tuy nhiên, lực lượng I-xra-en chỉ chiếm giữ đảo Ti-ran cùng với lực lượng quân sự của Liên hợp quốc. I-xra-en duy trì sự kiểm soát hòn đảo Ti-ran đến năm 1982, sau đó trao trả lại cho Ai Cập thông qua Hiệp ước hòa bình Trại Đa-vít. Theo các điều khoản Hiệp ước năm 1979, hai nước Ai Cập và I-xra-en công nhận eo biển Ti-ran là đường thủy quốc tế, đảm bảo quyền tự do đi lại eo biển. Cựu Tổng thống Ai Cập lúc đó là ông An-quơ Xa-đát từ chối đưa nội dung chủ quyền hai đảo Ti-ran và Xa-na-phi vào hiệp ước. Từ đó tới nay, hai nước A-rập Xê-út và Ai Cập đều tuyên bố chủ quyền hai hòn đảo Ti-ran và Xa-na-phi. Theo quan chức Ai Cập, việc chuyển giao hai hòn đảo giữa Ai Cập và A-rập Xê-út là kết quả của 6 năm đàm phán về ranh giới hàng hải. Hiện nay, chỉ còn một số binh lính Mỹ đang đóng quân trên đảo Ti-ran theo Hiệp ước hòa bình năm 1979.

Đối với Tổng thống An Xi-xi, nhượng lại hai hòn đảo Ti-ran và Xa-na-phi sẽ giúp tăng thêm lợi ích ngoại giao của Ai Cập. Một vài tháng trở lại đây, mối quan hệ Ai Cập - A-rập Xê-út trở nên căng thẳng do Cai-rô không tham gia đầy đủ các hoạt động của liên minh quân sự do A-rập Xê-út dẫn đầu chống phiến quân Si-ai do I-ran hậu thuẫn tại Y-ê-men. Ai Cập tuyên bố sẽ trợ giúp bộ binh cho A-rập Xê-út, nhưng lo ngại sẽ sa lầy trong cuộc xung đột. Tuy nhiên, A-rập vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc vực dậy nền kinh tế Ai Cập. Từ năm 2013, A-rập Xê-út đã hỗ trợ gần 12 tỷ đô-la cho nền kinh tế ốm yếu của Ai Cập. Để cạnh tranh với đối thủ trong khu vực là I-ran, giữ Ai Cập dưới sự bảo trợ của A-rập Xê-út vẫn là điều quan trọng.

Hà Thu (Theo Thời báo Niu Y-oóc, Người bảo vệ, Tin tức Vùng Vịnh)