Thứ 3, 18/06/2019, 11:43 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Tiêu điều vì... tiêu

31/03/2017 - 17:21

Biên phòng - Hiện nay, diện tích hồ tiêu trên địa bàn Tây Nguyên đang tăng nhanh, chỉ trong 3 năm gần đây, diện tích hồ tiêu toàn vùng đã tăng hàng chục nghìn héc ta. Chỉ tính riêng 3 tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, diện tích hồ tiêu năm 2017 đã đạt 66.400ha (Đắk Lắk 25.000ha, Đắk Nông 25.000ha, Gia Lai 16.400ha). Đây chưa phải con số cuối cùng, bởi diện tích thực tế có thể lớn hơn. Đấy là chưa kể diện tích hồ tiêu mà nhiều người "nhăm nhe" trồng trong mùa mưa năm 2017.

Bài 1: Kẻ khóc, người cười...

Đứng đầu về sản lượng, chiếm hơn 50% lượng hồ tiêu xuất khẩu của thế giới, cây hồ tiêu là một trong những thế mạnh của Tây Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung. Câu chuyện làm giàu của người trồng tiêu Tây Nguyên, không chỉ có nụ cười, nhiều người nên cơ nghiệp từ hai bàn tay trắng, dĩ nhiên cùng với đó là những giọt nước mắt khi nhiều người khốn khổ, ôm nợ tiền tỷ vì trót vướng vào cây hồ tiêu. 

ix8d_10a
Vườn tiêu xanh mướt ngày nào của ông Lê Văn Láng giờ chỉ còn trơ mỗi trụ. Ảnh: Quốc Dinh

Tại Tây Nguyên hiện giờ, người dân trồng tiêu ở đâu cũng chìm trong một màu xám ngắt. Trước đây, người ta thường kháo nhau năm nay thu được bao nhiêu tấn, chốt bán giá bao nhiêu? Giờ đây, người ta hỏi thăm nhau làm sao trị bệnh tiêu chết nhanh, chết chậm, giá đã lên lại chưa... Chính vì sự phát triển hồ tiêu quá nóng, bất chấp hệ lụy khiến diện tích hồ tiêu ở các tỉnh Tây Nguyên những năm gần đây tăng đột biến. Theo quy hoạch của tỉnh Gia Lai đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020, diện tích hồ tiêu của tỉnh là 6.000ha. Vậy mà theo số liệu rà soát mới nhất của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, diện tích hồ tiêu của tỉnh lên tới 16.400ha. Tập trung ở các huyện Chư Sê, Chư Pưh, Chư Prông và giờ đã mở rộng ra các huyện Mang Yang, Đắk Đoa, Đức Cơ.

Tại Đắk Nông, tính đến đầu năm 2017, diện tích hồ tiêu của tỉnh đã lên tới 25.000ha, trong khi quy hoạch của tỉnh đến năm 2025 chỉ dừng lại ở mức 12.951ha. Chỉ cần làm một chuyến thị sát dọc theo Quốc lộ 14C đoạn qua tỉnh Đắk Nông, chúng ta có thể thấy bạt ngàn, cơ man nào là hồ tiêu. Có diện tích hồ tiêu đã kinh doanh, có diện tích đang trong thời gian kiến thiết. Những nơi có diện tích hồ tiêu lớn của Đắk Nông thuộc về các huyện Đắk Song, Đắk R'lấp, Đắk G'long, Tuy Đức; và đây cũng là những địa phương có diện tích rừng đáng kể bị người dân lấn chiếm để trồng tiêu. Tại tỉnh Đắk Lắk, theo quy hoạch đến năm 2020, diện tích hồ tiêu là 16.000ha, vậy mà nay, diện tích hồ tiêu của tỉnh cũng đạt 25.000ha, trở thành một trong những tỉnh có diện tích hồ tiêu đứng đầu cả nước. Diện tích hồ tiêu của tỉnh Đắk Lắk tập trung ở các huyện Cư Kuin, Ea H'leo, Cư M'gar, Krông Búk, Krông Năng, Krông Păk thị xã Buôn Hồ... 

Nhiều năm nay, cùng với Chư Sê, huyện Chư Pưh (Gia Lai) được mệnh danh là "thủ phủ hồ tiêu" của Việt Nam. Giá hồ tiêu ổn định ở mức cao trong thời gian dài khiến nhiều nông dân làm giàu từ hai bàn tay trắng nhờ trồng tiêu. Những hộ tỷ phú nhờ trồng tiêu phải kể đến anh Đặng Hữu Phú (xã Ia Hrú, huyện Chư Pưh) anh Đồng Quốc Bảo (xã Al Bá, huyện Chư Sê)...

Người ta biết đến anh Phú không chỉ bởi diện tích hồ tiêu khá lớn với 5ha, mà còn vì anh trồng tiêu theo mô hình bền vững. Năm 2010, được bố cho ra làm riêng với 5 sào hồ tiêu khoảng 1.000 trụ. Lúc này, tiêu bắt đầu được giá, thu được bao nhiêu, anh đổ vào mua thêm đất trồng tiêu. Chưa hết, anh Phú còn cầm cố rẫy tiêu vay ngân hàng hơn 2 tỷ đồng để mua đất trồng tiêu. Đến bây giờ, anh Phú là chủ nhân của 5ha tiêu, với 8.000 trụ. Hộ ông Đồng Quốc Bảo cũng là một trong những hộ thành công nhờ trồng hồ tiêu bền vững. Chính nhờ nắm vững quy trình trồng tiêu, ông được một tập đoàn lớn mời làm cố vấn trồng tiêu và dĩ nhiên lương của ông được Tập đoàn này trả bằng USD. Hộ ông Ngô Công Đoan ở xã Ia Dơk (Đức Cơ, Gia Lai) đang sở hữu hàng chục hécta hồ tiêu được đầu tư trồng bài bản.

tzui_10b
Người dân đang đào hố để trồng lại tiêu. Ảnh: Quốc Dinh

Chúng tôi làm một chuyến thị sát về những địa danh trồng tiêu nổi tiếng ở Gia Lai. Tại huyện Chư Pưh, tính đến cuối năm 2016, diện tích hồ tiêu toàn huyện hơn 2.800ha. Con đường đất đỏ dẫn vào thôn Phú Bình (xã Ia Le, Chư Pưh) khá gập ghềnh, dọc hai bên đường là các vườn tiêu xơ xác. Những cọng dây tiêu đen nhánh treo lủng lẳng trên thân trụ. Ngày trước, nơi đây mênh mông những vườn tiêu bạt ngàn, xanh ngắt, giờ chỉ còn trơ những trụ giữa cái nắng tháng 3 Tây Nguyên. Bắt đầu tham gia trồng hồ tiêu từ năm 1997, anh Trần Bá Chiến, thôn Phú Bình không thể nghĩ đến chuyện có ngày mình lại gặp "đại nạn" tiêu chết như thế này. Vườn tiêu nhà thi nhau chết, rụng trụi lá, gia đình anh Chiến cũng  "héo úa" theo từng nhánh tiêu chết. Nhìn từng nhánh tiêu đen nhẻm rời thân trụ, lòng anh như lửa đốt và nghĩ đến các khoản nợ vay đến hạn trả.

"Tiêu chết ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dân trong xã. Nhiều hộ dựa vào hồ tiêu vay vốn xây nhà giờ vỡ nợ, có người bán nhà, bán đất, có nhà bỏ đi làm ăn xa. Không còn nguồn trả nợ, trả lãi ngân hàng phải nhổ trụ bán. Thậm chí, một số hộ dân trong xã còn vay nóng bên ngoài để trả nợ ngân hàng. Do không có tiền trả nợ, lãi mẹ đẻ lãi con, có gia đình phải bỏ trốn biệt xứ để tránh sự truy tìm của chủ nợ".

Ông Lê Quang Vang, Phó Chủ tịch UBND xã Ia Blứ xác nhận.

Chỉ mới năm ngoái thôi, bất kể ai đi ngang vườn tiêu của anh đều dừng lại khen lấy, khen để trước cảnh vườn tiêu xanh ngắt, phủ trụ rất đẹp. Chính anh cũng nghĩ vậy sau khi thu bói được gần 500kg tiêu. Anh chắc mẩm năm nay sẽ bội thu. Thế nhưng, đùng một cái, vườn tiêu của anh đột ngột vàng lá rồi chết trắng hơn 400 trụ, số còn lại cũng chết quá nửa trụ. Bi đát hơn, năm 2013, vườn tiêu của ông Lê Văn Láng (cùng thôn) được dân trồng tiêu nhận xét là "đẹp nhất vùng" cũng đột ngột chết sạch.

Ban đầu, ông phát hiện có khoảng 20 trụ vàng lá, rồi chết lụi dần. Chỉ trong vòng 20 ngày, 1.300 trụ tiêu sắp đến thời kỳ cho thu hoạch cũng chết trơ trụi, khiến ông Láng chẳng kịp trở tay. Năm 2015, ông Láng tiếp tục đầu tư trồng lại hơn 800 trụ tiêu. Thế nhưng, kiếp nạn tiêu chết vẫn cứ mãi là nỗi ám ảnh đối với ông, khi cả vườn tiêu hiện nay lại tiếp tục có hiện tượng tiêu chết. Đi giữa vườn tiêu chỉ còn trơ cọc, ruột gan ông Láng rối bời.

Trong khi đó, cạnh vườn ông Láng, ông Lê Ngọc Dũng đang thuê người đào lại hố để tiếp tục dựng trụ trồng lại phần diện tích gần 500 trụ tiêu đã chết. Ông Tống Văn Tuấn cũng bất lực nhìn vườn tiêu hơn 1.000 trụ đang chết gần hết mà không có cách gì cứu chữa. Theo ông Lê Văn Túc, Trưởng thôn Phú Bình, trong thôn có 480 hộ thì có đến 99% hộ trồng tiêu. Hầu như hộ nào cũng bị ảnh hưởng, chết ít, chết nhiều, thậm chí chết hoàn toàn. Nhiều hộ trồng tiêu đang rất hoang mang, hụt hẫng mà chưa tìm ra đáp án cho bài toán tiêu chết. Chỉ mới hôm qua, có nhà thu hơn chục tấn tiêu, hiển nhiên trở thành tỷ phú. Giờ cũng vườn tiêu đó, họ chỉ thu chưa đầy tấn, có hộ thì cũng chỉ thu được vài ba tạ trên những cây tiêu không còn sức sống.

Bài 2: Vỡ tan giấc mộng “vàng đen"

Quốc Dinh