Thứ 3, 20/08/2019, 12:07 (GMT+7) Đường dây nóng : (024) 39364407(116) - 091.2011.882

Thực trạng dược liệu nhập lậu qua biên giới: Những tai họa tiềm ẩn

25/10/2016 - 11:58

Biên phòng - Nhiều năm trở lại đây, trên thị trường nước ta xuất hiện nhiều loại dược liệu kém chất lượng, không rõ nguồn gốc được nhập lậu qua biên giới. Đây là tình trạng đáng báo động, vì ngoài việc tiềm ẩn nhiều tai họa đối với sức khỏe con người, dược liệu nhập lậu còn ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh kinh tế của nước ta.

kh80_19a
Hiện trường một vụ nhập lậu dược liệu do Công an Hà Nội phát hiện, xử lý. Ảnh: Mạnh Hưng

Nhập lậu tràn lan

Theo báo cáo của Cục Hải quan Quảng Ninh, ngày 5-10-2016, tại khu vực bến tàu Dân Tiến, TP Móng Cái, Trạm Kiểm soát liên hợp Km15 phát hiện một lô hàng đông dược nhập lậu lớn bao gồm 100kg rễ cây cam thảo, 150kg hoa hạ khô thảo, 100kg củ xuyên quy, 100kg củ cát cánh, 50kg hồng hoa. Toàn bộ số hàng này đều không có chứng từ, hóa đơn chứng minh nguồn gốc, xuất xứ.

Cũng tại khu vực bến tàu Dân Tiến, vào đầu năm 2016, lực lượng chức năng đã thu giữ, xử lý 300kg rễ cây đan sâm (một loại đông dược có nguồn gốc từ Trung Quốc) nhập lậu qua biên giới. Sau thời điểm Hải quan Quảng Ninh bắt được vụ vận chuyển lậu đông dược lớn không lâu, ngày 24-9, tại khu vực biên giới thuộc địa bàn thị trấn Tà Lùng (huyện Phục Hòa, Cao Bằng), lực lượng chức năng cũng đã phát hiện và bắt giữ xe ô tô mang biển kiểm soát 11C-02001 đang bốc dỡ khoảng 5 tấn hàng, trong đó, chiếm phần lớn là rễ cây cam thảo nhập lậu từ Trung Quốc.

Những vụ buôn bán, vận chuyển đông dược nhập lậu tại khu vực biên giới được phát hiện và bắt giữ có quy mô lớn như vậy, còn trong nội địa thì sao? Đến nay, dư luận vẫn chưa quên những vụ việc nhập lậu mặt hàng này với số lượng rất lớn bị phanh phui trong thời gian qua. Chẳng hạn như vụ ngày 23-4, lực lượng Cảnh sát Môi trường (Bộ Công an) phối hợp cùng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội phát hiện, xử lý một xe tải chở 6 tấn dược liệu các loại, gồm: đại hoàng, ngọc trúc, tam thất... không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc. Sau đó đúng 5 ngày, gần 10 tấn dược liệu nhập lậu từ Trung Quốc gồm: đương quy, đỗ trọng, táo tàu, thục địa, hoài sơn... đã bị lực lượng chức năng tỉnh Hưng Yên bắt giữ, xử lý. Từ đầu năm đến nay, chỉ riêng lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã phát hiện, xử lý 15 vụ vi phạm trong kinh doanh đông dược, tiêu hủy gần 43 tấn đông dược nhập lậu, không rõ nguồn gốc.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, hàng đông dược nhập lậu, không rõ nguồn gốc xuất hiện trên quy mô lớn, nhìn từ góc độ kinh tế, nó đã gây khó khăn cho các đơn vị sản xuất kinh doanh đông dược trên địa bàn cả nước. Tuy nhiên, tác hại lớn nhất vẫn là gây tai họa cho sức khỏe của người dân khi mà không ai có thể quản lý được chúng. Mối lo lắng này hoàn toàn có cơ sở khi nhu cầu sử dụng đông dược ở nước ta ngày một nhiều.

Theo ước tính của Bộ Y tế, hằng năm nước ta tiêu thụ khoảng 60-80 nghìn tấn, trong đó, lượng đông dược nhập khẩu chiếm khoảng 80% và chủ yếu là từ Trung Quốc. Và theo Cục Quản lý Y dược cổ truyền, từ tháng 3-2016 đến nay, Cục mới cấp phép nhập khẩu dược liệu chính thức cho khoảng 1.400 tấn dược liệu có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng được nhập khẩu vào Việt Nam. Như vậy, rõ ràng có một lượng dược liệu rất lớn đã được nhập khẩu lén lút qua biên giới, tràn vào các nhà sản xuất thuốc, rồi sau đó, đến tay người bệnh trong nước.

Nguy hiểm khôn lường

Việc nhập lậu tràn lan các loại dược liệu từ nước ngoài, cụ thể là từ Trung Quốc trên thực tế rất đáng lo, vì trong tổng số 227 mẫu dược liệu được kiểm nghiệm mới đây thì có tới 60% mẫu không đạt chuẩn - theo báo cáo của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương. Lo ngại hơn, theo kết quả giám định của Viện Khoa học Hình sự (Bộ Công an) đối với dược liệu nhập lậu, thì trong số 49 mẫu, có 15 mẫu có hàm lượng lưu huỳnh, thạch tín vượt quá chỉ số cho phép nhiều lần.

Đặc biệt, kết quả xét nghiệm 65 loại dược liệu phổ biến của Trung Quốc do Tổ chức Hòa bình xanh thực hiện có đến 50 loại dương tính với dư lượng thuốc trừ sâu. Trên thực tế đã có rất nhiều trường hợp sử dụng thuốc đông y bị ngộ độc, thậm chí tử vong do thuốc kém chất lượng. Thực trạng này đã được bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, lên tiếng cảnh báo.

Theo bác sĩ Nguyên, hằng năm, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận hàng trăm vụ ngộ độc thuốc đông y, trong đó, có nhiều vụ dẫn đến tử vong, mà trường hợp điển hình xảy ra mới đây là nạn nhân Phạm Minh Tiến, hành nghề đông y dược cổ truyền tại xã Chí Công, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận. Sự vụ có thể được tóm tắt như sau: Sau khi sử dụng thang thuốc do lương y Tiến bốc, một bệnh nhân trên địa bàn xã Chí Công đã bị co giật toàn thân, phải đi bệnh viện cấp cứu. Do bị người nhà bệnh nhân phản ứng, nhằm chứng tỏ "độ an toàn" của thang thuốc do mình bốc, lương y Tiến đã "uống thử", ngay sau đó lên cơn co giật và tử vong.

csma_19b
Phần lớn đông dược nhập lậu vào nước ta chủ yếu từ Trung Quốc. Ảnh: Mạnh Hưng

Sự nguy hiểm của thực trạng nhập lậu dược liệu đối với sức khỏe của người tiêu dùng trong nước thì đã rõ, còn những thiệt hại về kinh tế do vấn nạn này gây ra thì sao? Theo nhìn nhận của các nhà quản lý, tình trạng dược liệu nhập lậu qua biên giới chỉ xuất hiện khi có sự chênh lệch về giá. Sở dĩ dược liệu từ Trung Quốc tràn sang Việt Nam ồ ạt là vì giá của họ rẻ hơn ở nước ta nhiều lần, chủng loại dược liệu do họ sản xuất cũng phong phú hơn.

Theo số liệu thống kê của ngành chức năng, hiện nay, năng lực của ngành dược liệu trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu chữa bệnh của nhân dân, vì vậy phải phụ thuộc vào nhập khẩu, trong đó, thị trường Trung Quốc là chủ yếu. Trong khi các nước xuất khẩu dược liệu vào Việt Nam, đặc biệt là Trung Quốc, có một cơ chế thông thoáng trong xuất khẩu, thì dược liệu sản xuất trong nước lại bị kiểm tra rất chặt chẽ, phải qua nhiều đợt kiểm nghiệm và luôn bị áp lực trước những chế tài xử phạt cũng như quyết định đình chỉ lưu hành, thu hồi thuốc kém chất lượng. Phần đông các chủ doanh nghiệp sản xuất dược liệu trong nước cho rằng, để giải quyết triệt để vấn nạn dược liệu nhập lậu, cơ quan chức năng cần có chính sách hỗ trợ sản xuất dược liệu trong nước, bởi những bất cập hiện nay đang tạo lợi thế cho dược liệu ngoại nhập lậu.

Một vấn đề quan trọng khác là phải kiểm soát chặt chẽ các nhà thuốc y dược cổ truyền cũng như các cơ sở bào chế sử dụng dược liệu nhập khẩu. Lâu nay, các cơ quan chức năng cũng đã tăng cường biện pháp kiểm tra và cứ sau mỗi lần phát hiện hàng nhập lậu, không rõ nguồn gốc, đều áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính, đồng thời tịch thu số hàng vi phạm. Tuy nhiên, mức phạt áp dụng với hành vi nhập lậu và lưu hành dược liệu nhập lậu còn quá thấp, chưa đủ sức răn đe đối với các đối tượng buôn lậu mặt hàng này, vì trước mắt họ là lợi nhuận kếch xù thu được từ hoạt động kinh doanh dược liệu nhập lậu. Ngay cả khi nâng mức hình phạt mới chỉ hạn chế một phần chứ không thể giải quyết căn cơ dược liệu nhập lậu. Bởi việc thanh kiểm tra để xử phạt cũng chỉ là chuyện "mò kim đáy bể" và "múa gậy trong bị" trong bối cảnh dược liệu được nhập lậu tràn lan, không thể kiểm soát.

Theo các chuyên gia, muốn giải quyết tận gốc vấn đề này, ngoài việc tuyên truyền, vận động nhân dân nói không với "dược liệu nhập lậu", các cơ quan chức năng cần phải có những biện pháp tổng thể, dài hơi, chẳng hạn, phải "chặn nguồn" từ nước ngoài bằng việc "đánh thức" tiềm năng rất lớn của kho gen quý bao gồm 5.000 loại thực vật có công dụng làm thuốc ở trong nước. Làm được như vậy mới tránh được kiểu chạy theo sự vụ, "múa gậy trong bị" trong việc chống dược liệu nhập lậu qua biên giới như lâu nay.

Phan Mạnh Hưng

Liên kết hữu ích